KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

3.4. متن (`str`)

آشنایی با نوع دادهٔ `str` برای متن

در پایتون برای کار با متن از نوع دادهٔ str (مخفف string) استفاده می‌کنیم. هر چیزی که درون کوتیشن (نقل‌قول) قرار بگیرد، یک رشتهٔ متنی (str) است.

نمونه‌های ساده:

"سلام"
'Python'
"123"
"سلام دنیا"

در این مثال‌ها، همه‌ی مقادیر از نوع str هستند، حتی "123"، چون در کوتیشن قرار دارد.

می‌توانیم نتیجه را با type() ببینیم (توضیح کامل type() در فصلِ مربوط به خودش است):

type("سلام")    # str

تعریف رشته با کوتیشن تکی و دوتایی

برای ساختن str می‌توانیم از کوتیشن تکی ' یا دوتایی " استفاده کنیم. از نظر پایتون هیچ تفاوتی در نوع داده نیست؛ تفاوت بیشتر برای راحتی نوشتن است.

name1 = "Ali"
name2 = 'Reza'
print(name1)
print(name2)

اگر متنِ شما خودش شامل ' باشد، معمولاً از " بیرونی استفاده می‌کنید (و برعکس):

text1 = "I'm learning Python"
text2 = 'او گفت: "سلام!"'
print(text1)
print(text2)

رشته‌های چندخطی با `'''` و `"""`

اگر بخواهید یک متن در چند خط بنویسید، می‌توانید از سه‌تاییِ کوتیشن استفاده کنید:

message = """این یک متن چندخطی است.
خط دوم اینجاست.
و این هم خط سوم.
"""
print(message)

یا با کوتیشن تکی سه‌تایی:

note = '''سلام
این هم یک
رشتهٔ چندخطی دیگر است.'''
print(note)

کاربردهای معمول:

  • نوشتن متن‌های طولانی (توضیحات، پیام‌ها، قالب‌ها)
  • ساختن رشته‌هایی که شامل خط جدید (\n) هستند بدون نیاز به نوشتن \n به صورت دستی.

طول رشته با `len()`

برای به‌دست آوردن تعداد کاراکترهای یک رشته، از تابع len() استفاده می‌کنیم:

text = "سلام"
print(len(text))   # تعداد کاراکترها

دقت کنید فاصله، نقطه و سایر نشانه‌ها هم کاراکتر محسوب می‌شوند:

msg = "Hello World!"
print(len(msg))    # فاصله و ! هم شمرده می‌شوند

اندیس‌گذاری (Indexing): دسترسی به کاراکترهای رشته

رشته‌ها مثل یک «ردیف» از کاراکترها هستند. می‌توانیم با استفاده از اندیس (شمارهٔ مکان) به هر کاراکتر دسترسی پیدا کنیم.

اندیس‌ها از ۰ شروع می‌شوند:

  • اولین کاراکتر → اندیس ۰
  • دومین کاراکتر → اندیس ۱
  • ...
text = "Python"
print(text[0])   # P
print(text[1])   # y
print(text[2])   # t

اگر به اندیسی که وجود ندارد دسترسی بگیرید، خطا رخ می‌دهد:

text = "Hi"
print(text[5])   # خطای IndexError

اندیس منفی: شمردن از انتها

با اندیس منفی، از انتهای رشته به ابتدای آن می‌شماریم:

  • آخرین کاراکتر → اندیس -1
  • یکی مانده به آخر → اندیس -2
word = "Python"
print(word[-1])   # n
print(word[-2])   # o
print(word[-3])   # h

برش رشته (Slicing)

گاهی می‌خواهیم بخشی از یک رشته را جدا کنیم. برای این کار از «برش» استفاده می‌کنیم:

شکل کلی:

$$
text[start:end]
$$

  • start → اندیس شروع (شاملِ خودش)
  • end → اندیس پایان (بدونِ خودش)
text = "Python programming"
print(text[0:6])    # 'Python'
print(text[7:18])   # 'programming'

اگر start را نگذاریم، یعنی از ابتدای رشته:

print(text[:6])     # 'Python'

اگر end را نگذاریم، یعنی تا انتهای رشته:

print(text[7:])     # 'programming'

می‌توانیم از اندیس منفی هم استفاده کنیم:

msg = "Hello World"
print(msg[-5:])   # 'World'
print(msg[:-6])   # 'Hello'

رشته‌ها «غیرقابل تغییر» هستند (Immutable)

نکتهٔ مهم: بعد از ساختن یک رشته، نمی‌توانیم مستقیماً یکی از کاراکترهایش را عوض کنیم.

این کار اشتباه است و خطا می‌دهد:

text = "Hello"
text[0] = "h"    # خطا

اگر بخواهیم رشته‌ای را «تغییر» دهیم، در واقع یک رشتهٔ جدید می‌سازیم:

text = "Hello"
new_text = "h" + text[1:]   # 'hello'
print(new_text)

عملگر `+` برای چسباندن رشته‌ها (Concatenation)

با + می‌توانیم دو یا چند رشته را به هم بچسبانیم:

first = "سلام"
last = "دنیا"
msg = first + " " + last
print(msg)    # سلام دنیا

زمانی که با متغیرها کار می‌کنیم:

name = "علی"
greeting = "سلام " + name + "!"
print(greeting)

اگر نوع دادهٔ دیگر (مثلاً عدد) را با رشته بدون تبدیل بچسبانید، خطا می‌گیرد (تبدیل نوع را در فصل‌های دیگر خواهیم دید):

age = 20
# greeting = "من " + age + " ساله هستم"   # خطا

تکرار رشته با عملگر `*`

با * می‌توانیم یک رشته را چند بار پشت‌سرهم تکرار کنیم:

line = "-"
print(line * 10)     # ----------
laugh = "ها"
print(laugh * 3)     # هاهاها

کاراکترهای ویژه و Escape Sequence ها

گاهی نیاز داریم در یک رشته، کاراکترهایی بنویسیم که نوشتن مستقیم آن‌ها سخت است، مثل:

  • خط جدید
  • خودِ " یا '
  • تب (فاصلهٔ زیاد مثل دکمهٔ Tab)

برای این کار از «بک‌اسلش» \ استفاده می‌شود.

خط جدید: `\n`

text = "سلام\nدنیا"
print(text)

خروجی:

سلام
دنیا

تب (فاصلهٔ Tab): `\t`

text = "ستون اول\tستون دوم"
print(text)

گذاشتن کوتیشن داخل رشته

اگر می‌خواهید " داخل رشته‌ای که با " " ساخته شده، استفاده کنید، می‌توانید از \" استفاده کنید:

text = "او گفت: \"سلام\""
print(text)

یا:

text = 'It\'s OK'
print(text)

برخی کاراکترهای رایج:

  • \n → خط جدید
  • \t → تب (Tab)
  • \' → کوتیشن تکی داخل رشته
  • \" → کوتیشن دوتایی داخل رشته
  • \\ → خودِ بک‌اسلش \

چند متد مهم رشته‌ای (بدون ورود عمیق)

رشته‌ها در پایتون «متد»های زیادی دارند (متدها را در فصل‌های مربوط به‌شان بیشتر می‌بینیم). در این‌جا چند مورد پرکاربرد را فقط معرفی می‌کنیم تا حس کار با متن را به‌دست بیاورید.

تبدیل به حروف کوچک و بزرگ: `lower()` و `upper()`

text = "SalAm"
print(text.lower())   # salam
print(text.upper())   # SALAM

حذف فاصله‌های اضافی ابتدا و انتها: `strip()`

text = "   سلام   "
print(text.strip())    # 'سلام'

جایگزینی بخشی از متن: `replace()`

text = "سلام دنیا"
new_text = text.replace("دنیا", "جهان")
print(new_text)   # سلام جهان

جست‌وجوی زیررشته: `in`

برای فهمیدن این که یک متن در متن دیگری وجود دارد یا نه:

text = "برنامه‌نویسی با پایتون"
print("پایتون" in text)      # True
print("جاوا" in text)        # False

کار با حروف فارسی و لاتین در رشته‌ها

رشته‌های پایتون به‌خوبی از کاراکترهای یونیکد (از جمله فارسی) پشتیبانی می‌کنند، بنابراین ترکیب فارسی و انگلیسی در یک رشته مشکلی ندارد:

msg = "سلام Ali، خوش آمدی!"
print(msg)
print(len(msg))   # کاراکترهای فارسی و فاصله‌ها هم شمرده می‌شوند

به‌خاطر جهت راست‌به‌چپ فارسی، ممکن است در بعضی ترمینال‌ها یا ویرایشگرها نمایش کمی نامرتب به‌نظر برسد، ولی خودِ داده‌ها در پایتون درست هستند.


تمرین‌های پیشنهادی

برای تمرین، می‌توانید این کارها را انجام دهید:

  1. یک رشته شامل نام و نام خانوادگی خودتان بسازید و:
    • نام کوچک را با برش (slicing) جدا کنید.
    • نام خانوادگی را جدا کنید.
  2. رشته‌ای بسازید که در چند خط، یک پیام خوشامدگویی چاپ کند (با استفاده از """).
  3. رشته‌ای بسازید که در آن از \n و \t استفاده کرده باشید و نتیجه را روی صفحه ببینید.
  4. برنامه‌ای بنویسید که:
    • یک رشته در متغیر text ذخیره کند.
    • طول رشته را چاپ کند.
    • اولین و آخرین کاراکتر رشته را چاپ کند (با اندیس مثبت و منفی).

در فصل‌های بعد، از رشته‌ها در کنار بقیهٔ انواع داده و دستورات کنترلی استفاده خواهیم کرد تا برنامه‌های واقعی‌تر بنویسیم.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات