KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

4.3. عملیات روی رشته‌ها

کار با رشته‌ها در عمل

در این بخش فرض می‌کنیم با مفهوم کلی رشته (str) آشنا هستید و می‌دانید چطور یک متغیر متنی بسازید. این‌جا روی «کارهایی که می‌توان روی رشته انجام داد» تمرکز می‌کنیم.

اتصال رشته‌ها (Concatenation)

ساده‌ترین عملیات روی رشته‌ها چسباندن دو رشته به هم است. این کار با عملگر + انجام می‌شود.

first_name = "Ali"
last_name = "Ahmadi"
full_name = first_name + last_name
print(full_name)       # AliAhmadi
# اضافه کردن فاصله
full_name = first_name + " " + last_name
print(full_name)       # Ali Ahmadi

نکته: + بین رشته و عدد کار نمی‌کند و خطا می‌دهد. (تبدیل نوع داده در فصل ورودی/خروجی کامل‌تر می‌آید.)

age = 20
text = "Age: " + str(age)
print(text)    # Age: 20

تکرار رشته‌ها با عملگر `*`

با * می‌توانید رشته را چند بار تکرار کنید.

line = "-"
print(line * 10)     # ----------
ha = "ha"
print(ha * 3)        # hahaha

تعداد تکرار باید عدد صحیح (int) باشد.

دسترسی به کاراکترها (Indexing)

هر کاراکتر در رشته یک «شمارهٔ مکان» دارد که از ۰ شروع می‌شود.

text = "Python"
print(text[0])   # P
print(text[1])   # y
print(text[5])   # n

اگر شماره‌ای بزرگ‌تر از طول رشته استفاده کنید، خطای IndexError می‌گیرید.

می‌توانید از اندیس منفی هم استفاده کنید؛ یعنی از انتهای رشته بشمارید:

text = "Python"
print(text[-1])   # n  (آخرین حرف)
print(text[-2])   # o  (یکی مانده به آخر)

برش رشته‌ها (Slicing)

با «برش» می‌توانید بخشی از رشته را جدا کنید. شکل کلی:

$$
\text{new_string} = \text{old_string}[start:stop]
$$

  • start = اندیس شروع (شامل)
  • stop = اندیس پایان (غیرشامل)
text = "Python"
print(text[0:2])   # Py   (از 0 تا قبل از 2)
print(text[1:4])   # yth  (از 1 تا قبل از 4)

اگر start را نگذارید، از اول رشته شروع می‌کند.
اگر stop را نگذارید، تا آخر می‌رود.

text = "Hello, World!"
print(text[:5])    # Hello
print(text[7:])    # World!

گام (step) در برش

شکل کامل برش:

$$
\text{string}[start:stop:step]
$$

step یعنی با چه فاصله‌ای جلو برویم.

text = "abcdefg"
print(text[0:7:2])   # aceg
print(text[::2])     # aceg (از اول تا آخر، هر دو تا یکی)

مثال با گام منفی (برعکس):

text = "Python"
print(text[::-1])    # nohtyP (برعکس کردن رشته)

طول رشته با `len()`

با تابع len() می‌توانید تعداد کاراکترهای رشته را به‌دست آورید.

text = "Python"
length = len(text)
print(length)     # 6

ترکیب len() و اندیس آخر:

text = "Python"
last_index = len(text) - 1
print(text[last_index])   # n

تغییر حروف (کوچک و بزرگ کردن)

این متدها رشتهٔ جدید برمی‌گردانند و رشتهٔ اصلی را عوض نمی‌کنند.

text = "Hello World"
print(text.lower())   # hello world
print(text.upper())   # HELLO WORLD

برای این‌که فقط حرف اول هر کلمه بزرگ شود:

title = "python programming"
print(title.title())      # Python Programming

برای بزرگ کردن حرف اول کل رشته:

sentence = "hello python"
print(sentence.capitalize())  # Hello python

حذف فاصله‌های اضافی (strip)

گاهی رشته در ابتدا یا انتها فاصله، خط جدید یا تب اضافی دارد.

raw = "   hello world   "
print("[" + raw + "]")           # [   hello world   ]
print("[" + raw.strip() + "]")   # [hello world]
print("[" + raw.lstrip() + "]")  # [hello world   ]
print("[" + raw.rstrip() + "]")  # [   hello world]
  • strip() → از ابتدا و انتها
  • lstrip() → فقط از چپ
  • rstrip() → فقط از راست

جایگزینی در رشته با `replace()`

برای عوض کردن بخشی از متن از replace(old, new) استفاده می‌شود.

text = "I like Java"
new_text = text.replace("Java", "Python")
print(new_text)   # I like Python

اگر عبارت چند بار تکرار شده باشد، همه را عوض می‌کند:

text = "ha ha ha"
print(text.replace("ha", "ho"))   # ho ho ho

جستجو در رشته (find، in)

استفاده از `in`

برای فهمیدن این‌که یک زیررشته داخل رشته هست یا نه:

text = "Hello, Python"
print("Python" in text)   # True
print("Java" in text)     # False

استفاده از `find()`

find() اگر زیررشته پیدا شود، اندیس اولین محل آن را برمی‌گرداند، وگرنه -1:

text = "Hello, Python"
print(text.find("Python"))   # 7
print(text.find("Java"))     # -1

تقسیم رشته با `split()`

split() رشته را به لیست تبدیل می‌کند (کار با لیست‌ها در فصل مجموعه‌های داده می‌آید؛ این‌جا فقط ایده را می‌بینیم).

به طور پیش‌فرض بر اساس فاصله می‌شکند:

text = "Ali Reza Sara"
parts = text.split()
print(parts)     # ['Ali', 'Reza', 'Sara']

می‌توانید جداکنندهٔ (delimiter) دلخواه بدهید:

data = "apple,banana,orange"
fruits = data.split(",")
print(fruits)    # ['apple', 'banana', 'orange']

چسباندن رشته‌ها با `join()`

join() برعکس split() عمل می‌کند: یک لیست از رشته‌ها را با یک جداکننده به یک رشته تبدیل می‌کند.

names = ["Ali", "Reza", "Sara"]
result = " - ".join(names)
print(result)    # Ali - Reza - Sara

مقایسهٔ رشته‌ها

رشته‌ها را می‌توان با عملگرهای مقایسه‌ای (==, !=, <, >, ...) مقایسه کرد.
این مقایسه‌ها بر اساس ترتیب حروف (کُد یونیکد) انجام می‌شود.

print("abc" == "abc")   # True
print("abc" == "Abc")   # False
print("apple" < "banana")   # True

برای مقایسهٔ بدون توجه به بزرگی/کوچکی حروف می‌توانید هر دو را به یک حالت تبدیل کنید:

a = "Python"
b = "python"
print(a.lower() == b.lower())   # True

چند رشتهٔ چندخطی (Triple Quotes)

برای نوشتن متن چندخطی می‌توانید از """ یا ''' استفاده کنید:

message = """این یک متن چندخطی است
که در چند خط نوشته شده
و همچنان یک رشته محسوب می‌شود."""
print(message)

این روش برای نوشتن متن‌های طولانی، راهنماها، یا قالب‌های ساده کاربردی است.

چند نکتهٔ مهم عملی

  • رشته‌ها در پایتون «تغییرناپذیر» هستند (immutables):
    یعنی متدی مثل replace یا upper رشتهٔ جدید می‌سازد؛ خود رشته را عوض نمی‌کند.
  text = "hello"
  text.upper()
  print(text)        # hello (تغییر نکرده)
  text = text.upper()
  print(text)        # HELLO
  • برای جلوگیری از خطای اندیس، قبل از دسترسی به کاراکترها می‌توانید از len() استفاده کنید.
  • برای نمایش رشته در خروجی، معمولا print ساده کافی است؛ ترکیب با متغیرها و قالب‌بندی در فصل «ترکیب متن و متغیرها» می‌آید.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات