6.4. شرطهای تو در تو
Table of Contents
ایدهٔ کلی شرطهای تو در تو
گاهی یک شرط ساده if / elif / else کافی نیست؛ چون تصمیم دوم شما به نتیجهٔ تصمیم اول وابسته است. در این حالت از شرطهای تو در تو استفاده میکنیم؛ یعنی یک if (یا elif / else) را داخل بلوک شرط دیگری قرار میدهیم.
به زبان ساده:
- اول یک شرط را بررسی میکنید،
- اگر آن شرط برقرار بود، درون همان بلوک شرطهای دیگری را بررسی میکنید.
ساختار کلی شرط تو در تو
الگوی کلی به این شکل است:
if شرط_اول:
# اگر شرط اول درست باشد
if شرط_دوم:
# این کد فقط اگر شرط اول و شرط دوم هر دو درست باشند اجرا میشود
else:
# این کد فقط اگر شرط اول درست و شرط دوم نادرست باشد اجرا میشود
else:
# این کد اگر شرط اول نادرست باشد اجرا میشودبه فاصلهها (تورفتگیها / indentation) دقت کنید:
- بلوک مربوط به
if شرط_اولیک سطح تورفتگی دارد. - شرط دوم
if شرط_دوموelseمربوط به آن، یک سطح دیگر تورفتگی دارند.
مثال ۱: سن و اجازهٔ رانندگی
فرض کنید میخواهیم وضعیت رانندگی یک نفر را بررسی کنیم:
- اگر زیر ۱۸ سال است: اجازهٔ رانندگی ندارد.
- اگر ۱۸ سال یا بیشتر است:
- اگر گواهینامه دارد: اجازهٔ رانندگی دارد.
- اگر گواهینامه ندارد: باید اول گواهینامه بگیرد.
age = int(input("سن خود را وارد کنید: "))
has_license = input("آیا گواهینامه دارید؟ (yes/no): ")
if age >= 18:
if has_license == "yes":
print("میتوانید رانندگی کنید.")
else:
print("سن شما کافی است، اما باید گواهینامه بگیرید.")
else:
print("سن شما برای رانندگی کافی نیست.")در این مثال:
- شرط اول:
age >= 18 - اگر درست باشد، تازه شرط دوم بررسی میشود:
has_license == "yes"
مثال ۲: نمره و وضعیت قبولی
فرض کنید:
- اگر نمره کمتر از ۱۰ باشد: مردود.
- اگر نمره بین ۱۰ تا ۲۰ باشد:
- اگر بالای ۱۷ باشد: ممتاز.
- در غیر این صورت: قبول عادی.
score = float(input("نمره را وارد کنید: "))
if score < 10:
print("مردود")
else:
if score >= 17:
print("قبول با رتبهٔ ممتاز")
else:
print("قبول")
اینجا شرط تو در تو داخل else قرار گرفته است؛ یعنی:
- اگر نمره کمتر از ۱۰ نباشد (پس ۱۰ یا بیشتر است)، وارد
elseمیشویم، - سپس درون آن، شرطهای دیگری روی همان مقدار بررسی میکنیم.
شرط تو در تو یا `elif`؟
خیلی وقتها میتوانید بهجای شرط تو در تو از elif استفاده کنید، و کد را خواناتر کنید.
مثال بالا را میتوان اینطور هم نوشت:
score = float(input("نمره را وارد کنید: "))
if score < 10:
print("مردود")
elif score >= 17:
print("قبول با رتبهٔ ممتاز")
else:
print("قبول")پس چه زمانی تو در تو منطقیتر است؟
- وقتی شرط دوم فقط در صورت درست بودن شرط اول معنی دارد.
- وقتی میخواهید مرحلهبهمرحله تصمیم بگیرید (مثل منوهای چند مرحلهای).
مثال ۳: انتخاب از منوی چندمرحلهای
یک مثال خوبِ کاربرد شرط تو در تو، منوهای چندمرحلهای است:
print("1. نوشیدنی گرم")
print("2. نوشیدنی سرد")
main_choice = input("انتخاب کنید (1 یا 2): ")
if main_choice == "1":
print("1. چای")
print("2. قهوه")
hot_choice = input("نوع نوشیدنی گرم را انتخاب کنید: ")
if hot_choice == "1":
print("شما چای انتخاب کردید.")
elif hot_choice == "2":
print("شما قهوه انتخاب کردید.")
else:
print("انتخاب نامعتبر برای نوشیدنی گرم.")
elif main_choice == "2":
print("1. آب")
print("2. آبمیوه")
cold_choice = input("نوع نوشیدنی سرد را انتخاب کنید: ")
if cold_choice == "1":
print("شما آب انتخاب کردید.")
elif cold_choice == "2":
print("شما آبمیوه انتخاب کردید.")
else:
print("انتخاب نامعتبر برای نوشیدنی سرد.")
else:
print("انتخاب نامعتبر در منوی اصلی.")اینجا:
- انتخاب نوع نوشیدنی گرم فقط وقتی معنی دارد که کاربر «نوشیدنی گرم» را انتخاب کرده باشد؛
- به همین دلیل، شرطهای مربوط به نوشیدنی گرم داخل بلوک
if main_choice == "1"نوشته شدهاند.
تورفتگی (Indentation) در شرطهای تو در تو
در شرطهای تو در تو، اشتباه در تورفتگیها خیلی رایج است. چند نکته:
- هر سطح جدید از تو در تو بودن، یعنی یک سطح تورفتگی بیشتر.
- در یک بلوک، تمام خطوط باید همسطح باشند.
- مخلوط کردن فاصله و تب (space و tab) میتواند مشکل ایجاد کند؛ معمولاً از ۴ فاصله برای هر سطح استفاده میشود.
مثال نادرست:
age = 20
if age >= 18:
print("بزرگسال") # خطا: تورفتگی ندارد
if age > 60:
print("سالمند")مثال درست:
age = 20
if age >= 18:
print("بزرگسال")
if age > 60:
print("سالمند")مثال ۴: چندین سطح تو در تو
میتوانید بیش از دو سطح تو در تو داشته باشید، اما خوانایی کد کم میشود. به مثال زیر دقت کنید:
username = input("نام کاربری: ")
password = input("رمز عبور: ")
if username == "admin":
if password == "1234":
print("ورود موفق")
confirm = input("آیا میخواهید تنظیمات را ببینید؟ (yes/no): ")
if confirm == "yes":
print("نمایش تنظیمات...")
else:
print("بازگشت به صفحهٔ اصلی")
else:
print("رمز عبور اشتباه است.")
else:
print("نام کاربری اشتباه است.")سطحها:
- بررسی نام کاربری
- اگر درست بود، بررسی رمز عبور
- اگر هر دو درست بودند، پرسیدن سؤال بعدی
این منطق بهترتیب اجرا میشود و هر مرحله به مرحلهٔ قبلی وابسته است، پس استفاده از شرط تو در تو منطقی است.
اشتباهات رایج در شرطهای تو در تو
چند خطای متداول:
۱. شرط تو در تو بدون نیاز واقعی
گاهی میتوان بدون تو در تو بودن، همان منطق را سادهتر نوشت:
# پیچیده و غیرضروری
if age >= 18:
if age >= 65:
print("بازنشسته")
else:
print("بزرگسال")
# سادهتر
if age >= 65:
print("بازنشسته")
elif age >= 18:
print("بزرگسال")۲. قرار دادن `else` در سطح اشتباه
اگر تورفتگی را اشتباه بزنید، else به شرط دیگری وصل میشود:
age = 20
if age >= 18:
if age > 60:
print("سالمند")
else:
print("کمتر از ۱۸ سال") # این else در واقع مربوط به if age > 60 است، نه if age >= 18
در این مثال، else اشتباه در سطح داخلی قرار گرفته است. نسخهٔ درست:
age = 20
if age >= 18:
if age > 60:
print("سالمند")
else:
print("کمتر از ۱۸ سال")یا با ساختار بهتر:
age = 20
if age < 18:
print("کمتر از ۱۸ سال")
elif age > 60:
print("سالمند")چه زمانی از شرط تو در تو استفاده کنیم؟
بهطور خلاصه، شرطهای تو در تو مناسباند وقتی:
- تصمیمها مرحلهبهمرحله گرفته میشوند،
- شرط دوم فقط وقتی معنی دارد که شرط اول برقرار باشد،
- در منوهای چندسطحی، فرمهای چندمرحلهای، یا پردازشهایی که حالت (وضعیت) سیستم را قدمبهقدم تغییر میدهند.
و بهتر است از شرط تو در تو پرهیز کنید وقتی:
- میتوانید با
elifمنطق را سادهتر و خواناتر کنید، - تعداد سطحهای تو در تو بیش از ۲–۳ سطح میشود و کد سخت خوانده میشود.
در ادامهٔ تمرینها و پروژهها، از شرطهای تو در تو در کنار حلقهها و ورودی کاربر استفاده خواهید کرد تا منوها و سناریوهای تعاملی بسازید.
Views: 0
Where to Move
Move chapter:
- ☰ 1. فصل ۱: برنامهنویسی چیست؟
- ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
- ☰ 1.2. پایتون چیست؟
- ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده میشود؟
- ☰ 1.4. چگونه برنامهنویسی به حل مسائل کمک میکند
- ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
-
- ☰ 2. فصل ۲: راهاندازی پایتون
- ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
- ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
- ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
- ☰ 2.4. اجرای اسکریپتهای پایتون
- ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
-
- ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
- ☰ 3.1. متغیر چیست؟
- ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
- ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
- ☰ 3.4. متن (`str`)
- ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
- ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
-
- ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
- ☰ 4.1. عملیات حسابی
- ☰ 4.2. کار با اعداد
- ☰ 4.3. عملیات روی رشتهها
- ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
- ☰ 4.5. کامنتها در پایتون
-
- ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
- ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
- ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
- ☰ 5.3. قالببندی خروجی
- ☰ 5.4. نوشتن برنامههای تعاملی
-
- ☰ 6. فصل ۶: شرطها (if / else)
- ☰ 6.1. عملگرهای مقایسهای
- ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
- ☰ 6.3. if، elif، else
- ☰ 6.4. شرطهای تو در تو
- ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
-
- ☰ 7. فصل ۷: حلقهها
- ☰ 7.1. چرا حلقهها مفید هستند؟
- ☰ 7.2. حلقههای while
- ☰ 7.3. حلقههای for
- ☰ 7.4. شمارندههای حلقه
- ☰ 7.5. break و continue
- ☰ 7.6. تمرینهای حلقه
-
- ☰ 8. فصل ۸: مجموعههای داده
- ☰ 8.1. لیستها (Lists)
- ☰ 8.2. تاپلها (Tuples)
- ☰ 8.3. دیکشنریها (Dictionaries)
- ☰ 8.4. مجموعهها (Sets – مقدماتی)
- ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
-
- ☰ 9. فصل ۹: توابع
- ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
- ☰ 9.2. تعریف توابع
- ☰ 9.3. پارامترها و آرگومانها
- ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
- ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
- ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
-
- ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایلها
- ☰ 10.1. فایل چیست؟
- ☰ 10.2. خواندن فایلهای متنی
- ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایلها
- ☰ 10.4. مسیر فایلها
- ☰ 10.5. برنامههای ساده مبتنی بر فایل
-
- ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکالزدایی
- ☰ 11.1. انواع خطاها
- ☰ 11.2. خواندن پیامهای خطا
- ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
- ☰ 11.4. try و except
- ☰ 11.5. راهبردهای اشکالزدایی
-
- ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانههای پایتون
- ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
- ☰ 12.2. وارد کردن ماژولها
- ☰ 12.3. کتابخانههای استاندارد
- ☰ 12.3.1. math
- ☰ 12.3.2. random
- ☰ 12.3.3. datetime
-
- ☰ 12.4. نصب کتابخانههای خارجی با pip
-
- ☰ 13. فصل ۱۳: برنامهنویسی شیگرا (OOP)
- ☰ 13.1. برنامهنویسی شیگرا چیست؟
- ☰ 13.2. کلاسها و اشیاء
- ☰ 13.3. ویژگیها و متدها
- ☰ 13.4. متد `__init__`
- ☰ 13.5. کپسولهسازی
- ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
- ☰ 13.7. مثالهای سادهٔ شیگرا
-
- ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
- ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
- ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
- ☰ 14.3. کار با فایلها و پوشهها
- ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
- ☰ 14.5. زمانبندی اجرای اسکریپتها
- ☰ 14.6. مثالهای کاربردی خودکارسازی
-
- ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
- ☰ 15.1. وب چگونه کار میکند؟ (نمای کلی)
- ☰ 15.2. آشنایی با Flask
- ☰ 15.3. ساخت یک وبسرور ساده
- ☰ 15.4. مسیرها و قالبها (Templates)
- ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرمها)
- ☰ 15.6. API های بسیار ساده
-
- ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
- ☰ 16.1. علم داده چیست؟
- ☰ 16.2. کار با دادهها
- ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
- ☰ 16.4. آشنایی با pandas
- ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
- ☰ 16.6. مثالهای سادهٔ تحلیل داده
-
- ☰ 17. فصل ۱۷: پروژههای کوچک
- ☰ 17.1. بازی حدس عدد
- ☰ 17.2. ماشینحساب ساده
- ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
- ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
- ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
- ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
-
- ☰ 18. فصل ۱۸: گامهای بعدی
- ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
- ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
- ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
- ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
- ☰ 18.3.2. علم داده
- ☰ 18.3.3. خودکارسازی
- ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرمافزار
-
- ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمنها
-
- ☰ 19. پیوست
- ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
- ☰ 19.2. خطاهای رایج و راهحلها
- ☰ 19.3. واژهنامهٔ اصطلاحات
-
Comments
Please login to add a comment.
Don't have an account? Register now!