KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

8.2. تاپل‌ها (Tuples)

آشنایی با تاپل‌ها در پایتون

تاپل (Tuple) یکی از ساختارهای دادهٔ پایتون است که خیلی شبیه لیست است، اما یک تفاوت مهم دارد: تاپل «تغییرناپذیر» است؛ یعنی بعد از ساخته شدن، نمی‌توانیم عنصر جدید به آن اضافه کنیم، چیزی را حذف کنیم یا مقدار عنصری را عوض کنیم.

در این بخش فقط روی چیزهایی تمرکز می‌کنیم که مخصوص تاپل‌هاست و آن‌ها را از لیست‌ها جدا می‌کند.

تعریف و ساختن تاپل

تاپل با استفاده از پرانتز () ساخته می‌شود و عناصر آن با کاما , از هم جدا می‌شوند:

t = (10, 20, 30)
print(t)        # (10, 20, 30)
print(type(t))  # <class 'tuple'>

تاپل می‌تواند انواع دادهٔ مختلف را با هم نگه دارد:

person = ("Ali", 25, 1.75, True)

تاپل خالی

برای ساختن تاپل خالی:

empty = ()
print(empty)        # ()
print(type(empty))  # <class 'tuple'>

تاپل تک‌عضوی (یک عنصره)

نکتهٔ مهم: اگر فقط یک عنصر داخل پرانتز بگذاریم، هنوز تاپل نیست؛ برای تاپل تک‌عضوی باید از کاما استفاده کنیم:

a = (5)
print(type(a))   # <class 'int'>
b = (5,)
print(type(b))   # <class 'tuple'>

پس کاما است که تاپل را مشخص می‌کند، نه فقط پرانتز.

دسترسی به عناصر تاپل

دسترسی به عناصر تاپل درست مثل لیست است، با استفاده از اندیس (index) و از ۰ شروع می‌شود:

t = ("a", "b", "c", "d")
print(t[0])   # "a"
print(t[2])   # "c"

اندیس منفی هم کار می‌کند:

print(t[-1])  # "d"
print(t[-2])  # "c"

برش (slicing) هم مثل لیست‌ها پشتیبانی می‌شود:

print(t[1:3])   # ('b', 'c')
print(t[:2])    # ('a', 'b')
print(t[2:])    # ('c', 'd')

تغییرناپذیری (Immutable) تاپل‌ها

مهم‌ترین ویژگی تاپل این است که نمی‌توانیم بعد از ساختن، آن را تغییر دهیم.

این کارها خطا می‌دهد:

t = (1, 2, 3)
# تلاش برای تغییر مقدار
t[0] = 10      # خطا: TypeError
# تلاش برای افزودن
t.append(4)    # خطا: AttributeError
# تلاش برای حذف
del t[1]       # خطا: TypeError

اگر بخواهیم «احساس کنیم» تاپل را تغییر داده‌ایم، در واقع باید تاپل جدید بسازیم:

t = (1, 2, 3)
# اضافه کردن یک عنصر با ساختن تاپل جدید
t = t + (4,)
print(t)   # (1, 2, 3, 4)
# «حذف» یک عنصر با ساختن تاپل جدید از برش‌ها
t2 = t[:2] + t[3:]
print(t2)  # (1, 2)

چرا از تاپل استفاده می‌کنیم؟

چند دلیل مهم برای استفاده از تاپل:

  1. اطلاعات ثابت
    وقتی مطمئن هستیم داده‌ها نباید در طول برنامه تغییر کنند (مثل مختصات جغرافیایی، تاریخ تولد، تنظیمات ثابت).
  2. کلیدهای دیکشنری
    تاپل چون تغییرناپذیر است، می‌تواند به عنوان کلید در دیکشنری استفاده شود، اما لیست نمی‌تواند.
  3. سریع‌تر بودن در برخی موارد
    در پشت‌صحنه، کار با تاپل‌ها کمی کم‌هزینه‌تر از لیست‌هاست، چون قرار نیست تغییر کنند.
  4. درک بهتر معنایی کد
    وقتی از تاپل استفاده می‌کنیم، به خوانندهٔ کد می‌فهمانیم که این داده‌ها قرار نیست عوض شوند.

مثال: ذخیرهٔ موقعیت یک نقطه در صفحه به صورت $(x, y)$:

point = (10, 20)   # مختصات نقطه؛ قرار نیست تغییر کند

پیمایش تاپل (حلقه روی عناصر)

مثل لیست می‌توانیم با for روی عناصر تاپل حلقه بزنیم:

colors = ("red", "green", "blue")
for c in colors:
    print(c)

می‌توانیم همراه با range و اندیس هم پیمایش کنیم:

for i in range(len(colors)):
    print(i, colors[i])

عملگرها و توابع مفید برای تاپل

بسیاری از چیزهایی که روی لیست‌ها کار می‌کند، روی تاپل‌ها هم کار می‌کند (تا جایی که نیاز به تغییر نداشته باشد).

طول تاپل با `len()`

t = (1, 2, 3, 4)
print(len(t))  # 4

وجود یک عنصر (`in` و `not in`)

t = ("apple", "banana", "cherry")
print("banana" in t)     # True
print("orange" in t)     # False
print("orange" not in t) # True

شمارش و پیدا کردن موقعیت

  • t.count(x) → چند بار x در تاپل تکرار شده
  • t.index(x) → اندیس اولین بار ظهور x
t = (1, 2, 2, 3, 2)
print(t.count(2))  # 3
print(t.index(3))  # 3

اتصال و تکرار

مثل رشته‌ها و لیست‌ها:

  • اتصال با +
  • تکرار با *
a = (1, 2)
b = (3, 4)
c = a + b
print(c)  # (1, 2, 3, 4)
d = a * 3
print(d)  # (1, 2, 1, 2, 1, 2)

تاپل‌های چندبعدی (تو در تو)

تاپل می‌تواند درون خودش تاپل یا ساختارهای دیگر داشته باشد. این برای نمایش داده‌های جدولی یا نقطه‌ها مفید است.

points = (
    (0, 0),
    (10, 5),
    (3, 7),
)
print(points[1])     # (10, 5)
print(points[1][0])  # 10

یا فهرست دانش‌آموزان به همراه سن‌شان:

students = (
    ("Ali", 20),
    ("Sara", 19),
    ("Reza", 22),
)
for name, age in students:
    print(name, "=>", age)

باز کردن تاپل (Tuple Unpacking)

یک ویژگی بسیار مفید تاپل این است که می‌توانیم عناصرش را مستقیم در چند متغیر «باز» کنیم.

point = (10, 20)
x, y = point
print(x)  # 10
print(y)  # 20

اگر تعداد متغیرها با تعداد عناصر تاپل برابر نباشد، خطا می‌گیریم:

t = (1, 2, 3)
a, b = t      # خطا: ValueError

تعویض مقادیر دو متغیر با تاپل

یکی از استفاده‌های معروف این ویژگی:

a = 10
b = 20
a, b = b, a
print(a, b)   # 20 10

تبدیل بین لیست و تاپل

گاهی لازم است بین این دو نوع ساختار جابه‌جا شویم:

لیست → تاپل

lst = [1, 2, 3]
t = tuple(lst)
print(t)        # (1, 2, 3)
print(type(t))  # <class 'tuple'>

تاپل → لیست

اگر لازم شد ساختار قابل‌تغییر داشته باشیم، می‌توانیم تاپل را به لیست تبدیل کنیم، تغییرات را اعمال کنیم، و در صورت نیاز دوباره تاپل بسازیم:

t = (1, 2, 3)
lst = list(t)
lst.append(4)
print(lst)  # [1, 2, 3, 4]
t2 = tuple(lst)
print(t2)   # (1, 2, 3, 4)

تاپل به عنوان کلید دیکشنری (ایدهٔ مقدماتی)

چون تاپل تغییرناپذیر است، می‌توانیم از آن به عنوان کلید استفاده کنیم.
این برای نمایش داده‌هایی مثل مختصات دو‌بعدی یا سه‌بعدی بسیار کاربردی است.

locations = {
    (35.6892, 51.3890): "Tehran",
    (48.8566, 2.3522):  "Paris",
}
print(locations[(35.6892, 51.3890)])  # Tehran

در اینجا هر کلید یک تاپل از دو عدد (عرض و طول جغرافیایی) است.

چه زمانی تاپل، چه زمانی لیست؟

به طور خلاصه:

  • اگر می‌خواهید بتوانید داده را تغییر دهید → از لیست استفاده کنید.
  • اگر نمی‌خواهید داده تغییر کند یا داده معنای ثابتی دارد (مثل (سال، ماه, روز)، (x, y)، (نام, سن)) → از تاپل استفاده کنید.
  • اگر می‌خواهید از ساختار داده به عنوان کلید دیکشنری استفاده کنید → باید از تاپل (یا نوع‌های تغییرناپذیر دیگر) استفاده کنید، نه لیست.

این تفاوت معنایی کمک می‌کند کدتان شفاف‌تر و کم‌اشتباه‌تر باشد.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات