KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)

تفاوت محدودهٔ متغیرها

در پایتون هر متغیر «جایی» دارد که در آن قابل استفاده است. به این «جا» می‌گوییم محدودهٔ متغیر (Scope). در این بخش روی دو نوع محدوده تمرکز می‌کنیم:

  • محلی (Local)
  • سراسری (Global)

درک درست این دو نوع محدوده کمک می‌کند از خطاهای گیج‌کننده جلوگیری کنید و کد تمیزتری بنویسید.


متغیر سراسری (Global)

متغیر سراسری متغیری است که بیرون از همهٔ توابع تعریف شده باشد.

  • در همهٔ کد (بعد از نقطه‌ای که تعریف شده) در دسترس است.
  • داخل تابع هم قابل خواندن است (تا وقتی همنامِ یک متغیر محلی نشده باشد).
x = 10   # متغیر سراسری
def show_x():
    print(x)   # از x سراسری استفاده می‌کند
show_x()       # خروجی: 10
print(x)       # خروجی: 10

اینجا x بیرون از تابع تعریف شده، پس «سراسری» است و هم در تابع show_x و هم بعد از آن قابل استفاده است.


متغیر محلی (Local)

متغیر محلی متغیری است که داخل یک تابع تعریف می‌شود:

  • فقط داخل همان تابع قابل استفاده است.
  • بیرون از آن تابع اصلاً شناخته‌شده نیست.
def test():
    y = 5      # متغیر محلی
    print("داخل تابع:", y)
test()
print("بیرون تابع:", y)   # خطا: NameError

متغیر y فقط درون تابع test وجود دارد. وقتی تابع تمام می‌شود، y دیگر در دسترس نیست.


تداخل نام‌ها: وقتی محلی و سراسری همنام می‌شوند

اگر داخل تابع متغیری با همان نام یک متغیر سراسری تعریف کنید، متغیر محلی روی آن نام درون تابع «سایه» می‌اندازد.

x = 10   # سراسری
def test():
    x = 5    # محلی؛ روی x سراسری سایه می‌اندازد
    print("داخل تابع:", x)
test()
print("بیرون تابع:", x)

خروجی:

  • داخل تابع: 5 (از x محلی استفاده می‌کند)
  • بیرون تابع: 10 (از x سراسری استفاده می‌کند)

این دو x در واقع دو متغیر جدا هستند که فقط نام یکسان دارند.


چرا نمی‌توانیم به‌سادگی سراسری را داخل تابع تغییر دهیم؟

اگر فقط بخواهید مقدار یک متغیر سراسری را بخوانید، مشکلی نیست. اما اگر بخواهید تغییرش دهید، پایتون فرض می‌کند که شما یک متغیر محلی جدید ساخته‌اید.

count = 0
def wrong():
    count = count + 1   # خطا!
    print(count)
wrong()

این کد خطا می‌دهد، چون:

  • درون تابع، پایتون می‌بیند که count در سمت چپ = آمده،
  • پس نتیجه می‌گیرد که count یک متغیر محلی است،
  • اما قبل از این‌که مقداری به آن بدهیم، در عبارت count + 1 می‌خواهیم از آن استفاده کنیم،
  • بنابراین خطای UnboundLocalError رخ می‌دهد.

پس: وجود count = ... داخل تابع، باعث می‌شود count در آن تابع محلی محسوب شود.


استفاده از `global` برای تغییر متغیر سراسری

اگر واقعاً لازم شود یک متغیر سراسری را از داخل تابع تغییر دهید، باید از کلمهٔ کلیدی global استفاده کنید و صریحاً بگویید که منظور شما متغیر سراسری است.

count = 0   # سراسری
def increase():
    global count   # از count سراسری استفاده کن
    count = count + 1
increase()
increase()
print(count)   # خروجی: 2

خط global count به پایتون می‌گوید:

هرجا در این تابع از count استفاده می‌کنم، منظورم همان متغیر سراسری است، نه یک متغیر محلی جدید.

چرا استفاده زیاد از `global` بد است؟

هرچند global وجود دارد، ولی استفادهٔ زیاد از آن معمولاً ایدهٔ خوبی نیست:

  • فهمیدن این‌که کدام تابع چه چیزی را عوض می‌کند سخت می‌شود.
  • اشکال‌زدایی مشکل‌تر می‌شود.
  • توابع دیگر «خالص» یا قابل اعتماد نیستند، چون وابسته به وضعیت بیرونی هستند.

الگوی بهتر این است که:

  • متغیرها را ورودیِ تابع کنید،
  • و مقدار جدید را به‌صورت خروجیِ تابع برگردانید.
def increase(count):
    return count + 1
count = 0
count = increase(count)
count = increase(count)
print(count)   # خروجی: 2

در این روش:

  • تابع چیزی را بیرون از خودش مستقیماً دست‌کاری نمی‌کند،
  • فقط ورودی می‌گیرد و خروجی می‌دهد،
  • و این باعث می‌شود کد قابل‌فهم‌تر و مطمئن‌تر باشد.

محدودهٔ توابع تو در تو (کمی عمیق‌تر)

گاهی داخل یک تابع، تابع دیگری تعریف می‌کنیم:

x = 10  # سراسری
def outer():
    x = 20  # محلی برای outer
    def inner():
        x = 30  # محلی برای inner
        print("داخل inner:", x)
    inner()
    print("داخل outer:", x)
outer()
print("بیرون همه:", x)

محدوده‌ها به‌صورت «لایه‌لایه» کار می‌کنند:

  1. محلی تابع فعلی
  2. محدودهٔ توابع بیرونی (در صورت وجود)
  3. سراسری
  4. توابع و نام‌های داخلی پایتون

در مثال بالا:

  • inner به x خودش (۳۰) دسترسی دارد.
  • اگر x = 30 نبود و فقط print(x) بود، inner سراغ x در تابع outer می‌رفت (۲۰).
  • اگر آن هم نبود، سراغ x سراسری می‌رفت (۱۰).

(جزئیات کامل این مدل جستجو معمولاً با نام LEGB شناخته می‌شود، که اگر نیاز باشد در بخش‌های پیشرفته‌تر می‌توانید با آن آشنا شوید.)


اشتباه‌های رایج مبتدیان دربارهٔ محدوده

۱. انتظار داشتن از متغیر محلی که بیرونِ تابع هم کار کند

def make_number():
    n = 5
make_number()
print(n)   # خطا: NameError

راه درست: اگر لازم است مقدار را بیرون استفاده کنید، از تابع برگردانید (return) و بیرون در متغیری ذخیره کنید.

def make_number():
    n = 5
    return n
x = make_number()
print(x)   # خروجی: 5

۲. فراموش کردن اثر `global`

value = 100
def change():
    global value
    value = 0
change()
print(value)   # خروجی: 0

این نوع کدها اگر زیاد شوند، فهمیدن این‌که چرا مقدار value عوض شده، سخت خواهد شد.


چند تمرین ذهنی (بدون حل آماده)

برای تمرین، به این کدها فکر کنید و سعی کنید روی کاغذ حدس بزنید چه خروجی دارند:

۱.

x = 1
def a():
    x = 2
    print("a:", x)
def b():
    print("b:", x)
a()
b()
print("main:", x)

۲.

x = 1
def a():
    global x
    x = 2
def b():
    x = 3
    print("b:", x)
a()
b()
print("main:", x)

۳.

def outer():
    msg = "hello"
    def inner():
        print(msg)
    inner()
outer()

اگر در فهم خروجی‌ها تردید داشتید، آن‌ها را در پایتون اجرا کنید و نتیجه را ببینید. تلاش برای حدس زدن پیش از اجرا، درک شما از محدودهٔ متغیرها را خیلی قوی‌تر می‌کند.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات