KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

12.3.3. datetime

کار با ماژول `datetime` در پایتون

در این بخش با ماژول datetime از کتابخانهٔ استاندارد پایتون آشنا می‌شوید؛ ماژولی که برای کار با تاریخ و زمان استفاده می‌شود: نمایش تاریخ امروز، کار با ساعت، محاسبهٔ اختلاف بین دو تاریخ، و قالب‌بندی (فرمت) تاریخ و زمان.

وارد کردن ماژول `datetime`

برای استفاده از این ماژول، چند روش معمول برای import وجود دارد که کاربرد آن‌ها کمی متفاوت است:

import datetime          # روش کلی
from datetime import date, time, datetime, timedelta  # وارد کردن کلاس‌های خاص

در مثال‌ها معمولاً از یکی از این دو الگو استفاده می‌کنیم. اگر از import datetime استفاده کنید، باید بنویسید datetime.date، datetime.datetime و غیره. اگر از from datetime import ... استفاده کنید، مستقیماً می‌توانید date یا datetime را صدا بزنید.

کلاس‌های مهم در `datetime`

چهار کلاس اصلی که در سطح مقدماتی بیشتر به آن‌ها نیاز دارید:

  • date → فقط تاریخ (سال، ماه، روز)
  • time → فقط زمان (ساعت، دقیقه، ثانیه، میکروثانیه)
  • datetime → ترکیب تاریخ و زمان
  • timedelta → بازنمایی مدت زمان (مثلاً ۳ روز، ۲ ساعت)

در ادامه با هر کدام و چند کاربرد مهم آن آشنا می‌شویم.

کار با تاریخ (`date`)

ساختن یک شیء `date`

برای ساختن تاریخ مشخص:

from datetime import date
tarikh = date(2025, 3, 21)  # سال، ماه، روز
print(tarikh)               # 2025-03-21

سال، ماه و روز باید عدد صحیح (int) باشند.

تاریخ امروز

برای گرفتن تاریخ امروز (بر اساس ساعت سیستم):

from datetime import date
emroz = date.today()
print(emroz)        # مثلاً: 2025-12-26
print(emroz.year)   # سال
print(emroz.month)  # ماه
print(emroz.day)    # روز

ویژگی‌های مهم شیء date:

  • year
  • month
  • day

اطلاعات اضافی دربارهٔ تاریخ

برخی متدهای مفید:

  • weekday()
    شمارهٔ روز هفته را برمی‌گرداند (دوشنبه = 0، سه‌شنبه = 1، …، یکشنبه = 6)
from datetime import date
emroz = date.today()
print(emroz.weekday())   # مثلاً 4 برای جمعه (بسته به تاریخ واقعی)
  • isoformat()
    تاریخ را به صورت رشته‌ای با قالب استاندارد ISO (مثلاً 2025-12-26) برمی‌گرداند:
from datetime import date
emroz = date.today()
print(emroz.isoformat())   # '2025-12-26'

کار با زمان (`time`)

کلاس time فقط زمان روز را نگه می‌دارد، بدون تاریخ.

from datetime import time
saat = time(14, 30, 0)   # ساعت 14:30:00
print(saat)              # 14:30:00
print(saat.hour)         # 14
print(saat.minute)       # 30
print(saat.second)       # 0

آرگومان‌های اصلی سازندهٔ time:

  • hour (ساعت، ۰ تا ۲۳)
  • minute (دقیقه، ۰ تا ۵۹)
  • second (ثانیه، ۰ تا ۵۹)
  • microsecond (اختیاری، ۰ تا ۹۹۹۹۹۹)

ترکیب تاریخ و زمان (`datetime`)

کلاس datetime هم تاریخ را نگه می‌دارد، هم زمان را.

ساختن یک `datetime` مشخص

from datetime import datetime
dt = datetime(2025, 1, 1, 10, 15, 0)  # سال، ماه، روز، ساعت، دقیقه، ثانیه
print(dt)          # 2025-01-01 10:15:00
print(dt.year)     # 2025
print(dt.month)    # 1
print(dt.day)      # 1
print(dt.hour)     # 10
print(dt.minute)   # 15

تاریخ و زمان فعلی (`now` و `today`)

  • datetime.now() → تاریخ و زمان فعلی (با توجه به سیستم)
  • datetime.today() → تقریباً مشابه now() (در این سطح می‌توانید آن‌ها را یکی در نظر بگیرید)
from datetime import datetime
alan = datetime.now()
print(alan)            # مثلاً: 2025-12-26 11:20:35.123456

محاسبهٔ اختلاف بین تاریخ‌ها و زمان‌ها (`timedelta`)

برای محاسبهٔ فاصلهٔ زمانی بین دو تاریخ یا دو datetime از timedelta استفاده می‌شود.

اختلاف دو تاریخ

from datetime import date
t1 = date(2025, 1, 1)
t2 = date(2025, 1, 10)
ekhtelaf = t2 - t1
print(ekhtelaf)            # 9 days, 0:00:00
print(ekhtelaf.days)       # 9

نتیجهٔ کم کردن دو date، یک شیء timedelta است. مهم‌ترین ویژگی آن:

  • days → تعداد روزهای اختلاف

جمع و تفریق `timedelta` با تاریخ

می‌توانید یک مدت زمان (مثلاً ۷ روز) را به یک تاریخ اضافه کنید:

from datetime import date, timedelta
emroz = date.today()
yek_haft_e_digar = emroz + timedelta(days=7)
print("امروز:", emroz)
print("یک هفته دیگر:", yek_haft_e_digar)

همین کار با datetime هم ممکن است:

from datetime import datetime, timedelta
alan = datetime.now()
do_saat_digar = alan + timedelta(hours=2)
print(do_saat_digar)

ساختن `timedelta`

رایج‌ترین پارامترها:

  • days
  • seconds
  • microseconds
  • minutes
  • hours
  • weeks

مثال:

from datetime import timedelta
moddat = timedelta(days=2, hours=3)
print(moddat)   # 2 days, 3:00:00

تبدیل رشته به تاریخ/زمان و برعکس

بسیار مهم است که بتوانید:

  1. یک datetime یا date را به رشته (string) تبدیل کنید (برای نمایش)
  2. یک رشته را به datetime تبدیل کنید (مثلاً از ورودی کاربر یا فایل)

تبدیل `datetime` به رشته با `strftime`

متد strftime روی اشیاء date و datetime قابل استفاده است و با استفاده از «کدهای قالب» (format codes) یک رشته تولید می‌کند.

مثال:

from datetime import datetime
alan = datetime(2025, 12, 26, 14, 45)
matn = alan.strftime("%Y-%m-%d %H:%M")
print(matn)  # '2025-12-26 14:45'

چند کد پرکاربرد:

  • %Y → سال چهاررقمی (مثلاً 2025)
  • %y → سال دورقمی (مثلاً 25)
  • %m → ماه دو رقمی (01 تا 12)
  • %d → روز ماه دو رقمی (01 تا 31)
  • %H → ساعت ۰–۲۳
  • %M → دقیقه ۰–۵۹
  • %S → ثانیه ۰–۵۹

مثال‌های بیشتر:

from datetime import date
emroz = date(2025, 3, 21)
print(emroz.strftime("%d/%m/%Y"))  # 21/03/2025
print(emroz.strftime("%Y.%m.%d"))  # 2025.03.21

تبدیل رشته به `datetime` با `strptime`

متد strptime یک رشته را طبق یک قالب مشخص به datetime تبدیل می‌کند.

شکل کلی:

datetime.strptime("رشته", "قالب")

مثال:

from datetime import datetime
matn = "2025-03-21 14:30"
dt = datetime.strptime(matn, "%Y-%m-%d %H:%M")
print(dt)         # 2025-03-21 14:30:00
print(type(dt))   # <class 'datetime.datetime'>

اگر قالب با رشته جور نباشد، خطا رخ می‌دهد (ValueError). برای مثال:

from datetime import datetime
# رشته: روز/ماه/سال
matn = "21/03/2025"
dt = datetime.strptime(matn, "%d/%m/%Y")
print(dt)   # 2025-03-21 00:00:00

نکته: هنگام کار با تاریخ‌هایی که کاربر وارد می‌کند، باید دقیقاً بنویسید قالب ورودی چیست.

کاربردهای ساده و روزمرهٔ `datetime`

مثال ۱: محاسبهٔ سن کاربر بر اساس سال تولد

from datetime import date
sal_tavalod = int(input("سال تولد خود را وارد کنید (مثلاً 2000): "))
emroz = date.today()
sen = emroz.year - sal_tavalod
print("سن تقریبی شما:", sen)

(این محاسبه دقیق نیست چون ماه و روز را در نظر نمی‌گیرد، اما برای ایدهٔ کلی کافی است.)

مثال ۲: چند روز تا یک تاریخ خاص مانده است؟

from datetime import date
emroz = date.today()
eid = date(emroz.year, 3, 21)  # فرضاً نوروز همان سال
if eid < emroz:
    # اگر نوروز امسال گذشته، نوروز سال بعد را در نظر بگیر
    eid = date(emroz.year + 1, 3, 21)
baghimande = eid - emroz
print("روزهای باقی‌مانده تا نوروز:", baghimande.days)

مثال ۳: ثبت زمان اجرا (timestamp) در یک فایل متنی

ترکیب datetime با فایل‌ها (فقط منطق مربوط به تاریخ):

from datetime import datetime
alan = datetime.now()
matn_zaman = alan.strftime("%Y-%m-%d %H:%M:%S")
print("این کار در زمان", matn_zaman, "انجام شد.")

جمع‌بندی

نکات کلیدی ماژول datetime که در سطح مقدماتی مفید است:

  • date برای کار با تاریخ (سال، ماه، روز)
  • time برای کار با زمان (ساعت، دقیقه، ثانیه)
  • datetime برای ترکیب تاریخ و زمان
  • timedelta برای نمایش و محاسبهٔ فاصلهٔ زمانی
  • عملیات مهم:
    • date.today() ،datetime.now()
    • جمع و تفریق با timedelta
    • تبدیل به رشته با strftime
    • تبدیل رشته به datetime با strptime

در تمرین‌هایتان می‌توانید از datetime برای افزودن زمان به خروجی برنامه‌ها، محاسبهٔ روزهای باقی‌مانده تا یک رویداد، یا ثبت تاریخ و زمان انجام یک کار استفاده کنید.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات