آشنایی با Flask

شروع کار با Flask

در این بخش با یک فریم‌ورک سبک و محبوب برای توسعهٔ وب با پایتون به نام Flask آشنا می‌شوید و اولین برنامهٔ وب خود را با آن اجرا می‌کنید.

Flask چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

Flask یک فریم‌ورک وبِ:

• سبک (Lightweight): حداقل امکانات لازم را فراهم می‌کند و بقیه را خودتان در صورت نیاز اضافه می‌کنید.
• میکرو (Micro-framework): یعنی همه چیز را از قبل برای شما تعیین نکرده؛ شما آزادی زیادی دارید.
• مبتنی بر پایتون: کدهای وب‌سرور شما در پایتون نوشته می‌شود.

چند ویژگی مهم Flask:

• یادگیری ساده برای مبتدیان
• مناسب برای پروژه‌های کوچک تا متوسط
• مستندات خوب و مثال‌های فراوان
• جامعهٔ کاربری فعال

در این فصل، فقط با بخش‌های پایه‌ای Flask آشنا می‌شوید تا بتوانید یک وب‌سرور ساده بسازید. جزئیات بیشتر مثل قالب‌ها، فرم‌ها و API ها در بخش‌های بعدی همین فصل می‌آیند.

نصب Flask

برای استفاده از Flask ابتدا باید آن را نصب کنید. بهتر است این کار را در یک محیط مجازی (virtual environment) انجام دهید، اما جزئیات محیط مجازی را در اینجا باز نمی‌کنیم.

۱. مطمئن شوید pip روی سیستم شما کار می‌کند (در فصل کتابخانه‌ها و نصب با pip توضیح داده می‌شود).

۲. در ترمینال یا خط فرمان بنویسید:

pip install flask

اگر از python -m pip استفاده می‌کنید:

python -m pip install flask

پس از نصب، می‌توانید با دستور زیر نسخهٔ Flask را ببینید:

python -m flask --version

اگر خطایی نداشتید و نسخه نمایش داده شد، Flask آمادهٔ استفاده است.

ساخت اولین پروژهٔ Flask

برای کار با Flask معمولاً یک پوشهٔ پروژه می‌سازیم و داخل آن فایل‌های پایتون و دیگر فایل‌های مربوط به وب‌سایت را قرار می‌دهیم.

۱. یک پوشه جدید برای پروژه بسازید، مثلاً:

• در ویندوز: C:\projects\my_flask_app
• در macOS/Linux: /home/user/my_flask_app یا هر مسیر دلخواه دیگر

۲. وارد آن پوشه شوید و یک فایل پایتون به نام app.py بسازید.

ساخت فایل (مثلاً با ویرایشگر متن یا VS Code) و ذخیره کردن آن را قبلاً تمرین کرده‌اید؛ در اینجا فقط روی کد تمرکز می‌کنیم.

ساده‌ترین برنامهٔ Flask

در فایل app.py این کد را بنویسید:

from flask import Flask
app = Flask(__name__)
@app.route("/")
def home():
    return "سلام دنیا از Flask!"
if __name__ == "__main__":
    app.run()

این یک وب‌برنامهٔ بسیار ساده است. در ادامه فقط اجزای مخصوص Flask را توضیح می‌دهیم:

• from flask import Flask
  کلاس Flask را از کتابخانهٔ flask وارد می‌کنیم تا بتوانیم یک برنامهٔ وب بسازیم.
• app = Flask(__name__)
  یک شیء برنامهٔ Flask می‌سازیم. معمولاً نام آن را app می‌گذاریم.
  پارامتر __name__ کمک می‌کند Flask بداند فایل اصلی برنامه کجاست.
• @app.route("/")
  این یک دکوراتور است که به Flask می‌گوید وقتی کاربر به آدرس / (صفحهٔ اصلی سایت) مراجعه کرد، کدام تابع را اجرا کند.
  فعلاً کافی است بدانید که "/" یعنی صفحهٔ اصلی.
• def home():
  تابعی که وقتی کاربر به صفحهٔ اصلی سایت می‌رود اجرا می‌شود.
• return "سلام دنیا از Flask!"
  نتیجهٔ تابع، همان متنی است که در مرورگر کاربر نمایش داده می‌شود.
• if __name__ == "__main__": app.run()
  این قسمت برنامهٔ وب‌سرور را اجرا می‌کند تا بتوانید با مرورگر به آن وصل شوید.

اجرای برنامهٔ Flask

برای اجرای همین برنامه:

۱. ترمینال (یا خط فرمان) را باز کنید.

۲. به پوشه‌ای که app.py در آن قرار دارد بروید، مثلاً:

cd مسیر_پروژه_شما

۳. برنامه را اجرا کنید:

python app.py

اگر همه چیز درست باشد، باید در ترمینال چیزی شبیه این ببینید:

 * Serving Flask app 'app'
 * Running on http://127.0.0.1:5000

حالا مرورگر را باز کنید و آدرس زیر را وارد کنید:

• http://127.0.0.1:5000/
  یا
• http://localhost:5000/

باید متن زیر را ببینید:

سلام دنیا از Flask!

برای متوقف کردن برنامه، به ترمینال برگردید و Ctrl + C را بزنید.

درک مسیرها (Routes) در Flask

مسیر یا Route تعیین می‌کند که وقتی کاربر یک آدرس خاص از سایت شما را باز می‌کند، چه کدی اجرا شود.

نمونهٔ صفحهٔ اصلی:

@app.route("/")
def home():
    return "این صفحهٔ اصلی است."

نمونهٔ صفحهٔ دربارهٔ ما:

@app.route("/about")
def about():
    return "این صفحهٔ دربارهٔ ما است."

در این مثال:

• رفتن به http://localhost:5000/ تابع home را اجرا می‌کند.
• رفتن به http://localhost:5000/about تابع about را اجرا می‌کند.

شما می‌توانید چندین مسیر در یک فایل Flask داشته باشید.

نمایش HTML به‌جای متن ساده

Flask می‌تواند مستقیماً HTML را هم برگرداند. در این مرحله، بدون ورود به بحث قالب‌ها (Templates)، فقط یک نمونه‌ی ساده‌ی HTML برمی‌گردانیم:

@app.route("/")
def home():
    return "<h1>خوش آمدید</h1><p>این اولین صفحهٔ وب شما با Flask است.</p>"

مرورگر این متن را مثل یک صفحهٔ HTML تفسیر می‌کند و تگ‌های <h1> و <p> را به‌صورت تیتر و پاراگراف نمایش می‌دهد.

در بخش «مسیرها و قالب‌ها (Templates)» یاد می‌گیرید که چطور HTML را در فایل‌های جداگانه نگه دارید.

حالت اشکال‌زدایی (Debug Mode) در Flask

در زمان توسعه، مفید است که:

• وقتی فایلی را ذخیره می‌کنید، سرور خودکار ری‌استارت شود.
• اگر خطایی رخ داد، در مرورگر پیام خطا و جزئیات بیشتری ببینید.

برای این کار می‌توانید debug=True را به app.run اضافه کنید:

if __name__ == "__main__":
    app.run(debug=True)

هشدار:
حالت debug=True فقط برای توسعه و روی کامپیوتر خودتان است. برای محیط واقعی (Production) استفاده از آن امن نیست، اما در این دوره روی مبانی و تمرین‌های محلی تمرکز می‌کنیم.

متغیر در آدرس (Route Parameters) – مقدماتی

گاهی می‌خواهید بخش‌هایی از آدرس را به‌صورت متغیر بگیرید. برای نمونه:

• /user/ali
• /user/sara

می‌توانید این کار را در Flask این‌طور انجام دهید:

@app.route("/user/<name>")
def user_page(name):
    return f"سلام {name}!"

اکنون:

• رفتن به http://localhost:5000/user/ali متن سلام ali! را نشان می‌دهد.
• رفتن به http://localhost:5000/user/sara متن سلام sara! را نشان می‌دهد.

اینجا:

• <name> بخشی از آدرس است که به‌عنوان متغیر به تابع user_page داده می‌شود.
• مقدار آن به پارامتر name در تابع منتقل می‌شود.

این امکان در بخش‌های بعدی برای ساخت صفحات پویا و کار با فرم‌ها بسیار مفید خواهد بود.

ساختار سادهٔ یک پروژهٔ Flask

برای پروژه‌های خیلی ساده، یک فایل app.py کافی است.
اما حتی از همین حالا می‌توانید یک ساختار مرتب‌تر داشته باشید، مثلاً:

• پوشهٔ پروژه:
• app.py
• پوشهٔ templates (برای HTML – در فصل بعد)
• پوشهٔ static (برای فایل‌هایی مثل CSS و تصویر – بعداً)

در این زیرعنوان فقط اشاره می‌کنیم که Flask ساختار مشخصی را پیشنهاد می‌دهد تا پروژه‌ها مرتب‌تر شوند؛ در بخش «مسیرها و قالب‌ها» و ادامهٔ فصل بیشتر با این ساختار کار خواهید کرد.

جمع‌بندی

در این بخش یاد گرفتید:

• Flask چیست و چه نوع فریم‌ورکی است.
• چطور Flask را با pip نصب کنید.
• چگونه یک فایل app.py بسازید و یک وب‌سرور ساده را اجرا کنید.
• مفهوم مسیرها (@app.route) و اتصال آدرس‌های وب به توابع پایتون.
• نمایش متن ساده و HTML در مرورگر.
• استفاده از حالت اشکال‌زدایی (debug=True).
• تعریف مسیرهایی با بخش متغیر در آدرس مثل /user/<name>.

در بخش‌های بعدی این فصل، روی ساخت یک وب‌سرور ساده، کار با قالب‌ها (Templates) و پردازش ورودی کاربر تمرکز می‌کنیم تا برنامه‌های وب کاربردی‌تری بسازید.