KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)

فرم‌ها در برنامه‌های وب

در بخش‌های قبلی این فصل، با مفهوم کلی توسعهٔ وب و فریم‌ورک Flask آشنا شده‌اید و احتمالاً یک وب‌سرور ساده و مسیرها (routes) را ساخته‌اید. در این بخش روی یک موضوع مشخص تمرکز می‌کنیم: گرفتن ورودی از کاربر از طریق فرم‌های HTML و پردازش آن در پایتون (Flask).

هدف این بخش:

  • ساخت یک فرم ساده (مثلاً فرم ورود نام کاربر)
  • ارسال فرم به سرور (روش‌های GET و POST)
  • دریافت و خواندن داده در Flask
  • اعتبارسنجی سادهٔ ورودی
  • نمایش نتیجه به کاربر

مرور بسیار کوتاه: مسیر و تابع در Flask

فرض می‌کنیم تا این‌جا یک برنامهٔ پایهٔ Flask مانند زیر را می‌شناسید:

from flask import Flask
app = Flask(__name__)
@app.route("/")
def index():
    return "سلام دنیا!"
if __name__ == "__main__":
    app.run(debug=True)

اکنون می‌خواهیم به جای متن ساده، فرم‌ها را پردازش کنیم.

ساخت یک فرم HTML ساده

برای گرفتن ورودی از کاربر در وب، از فرم HTML استفاده می‌کنیم. یک فرم بسیار ساده که فقط نام کاربر را می‌گیرد:

<form action="/hello" method="post">
    <label>نام شما:</label>
    <input type="text" name="username">
    <button type="submit">ارسال</button>
</form>

نکات مهم این فرم:

  • ویژگی action="/hello"
    می‌گوید وقتی فرم ارسال شد، درخواست به آدرس /hello فرستاده شود.
  • ویژگی method="post"
    نوع درخواست را مشخص می‌کند. این‌جا از POST استفاده می‌کنیم که برای فرستادن داده به سرور رایج است.
  • ویژگی name="username"
    بسیار مهم است. این نام، کلیدی است که در سمت پایتون برای خواندن مقدار این فیلد استفاده می‌کنیم.

در Flask معمولاً این فرم را داخل یک قالب (template) می‌گذاریم، اما در این فصل قبلاً با قالب‌ها آشنا شده‌اید؛ این‌جا تمرکز روی ورودی و پردازش است، نه جزئیات قالب‌بندی.

دریافت دادهٔ فرم در Flask با request

برای خواندن دادهٔ فرم در سمت سرور، در Flask از شیء request استفاده می‌کنیم.

ابتدا باید آن را وارد کنیم:

from flask import Flask, request

سپس مسیری می‌سازیم که فرم را دریافت کند. مثلاً مسیری برای /hello که هم فرم را نشان دهد و هم جواب را:

from flask import Flask, request
app = Flask(__name__)
@app.route("/hello", methods=["GET", "POST"])
def hello():
    if request.method == "POST":
        # فرم ارسال شده است
        username = request.form.get("username")
        return f"سلام، {username}!"
    else:
        # اولین بار صفحه را با فرم نمایش بده
        return """
        <form action="/hello" method="post">
            <label>نام شما:</label>
            <input type="text" name="username">
            <button type="submit">ارسال</button>
        </form>
        """
if __name__ == "__main__":
    app.run(debug=True)

نکات:

  • در @app.route از methods=["GET", "POST"] استفاده کرده‌ایم:
    یعنی این مسیر هم درخواست‌های GET (نمایش فرم) و هم POST (پردازش فرم) را قبول می‌کند.
  • request.method را بررسی می‌کنیم:
    • اگر "POST" بود یعنی کاربر روی دکمهٔ ارسال (Submit) کلیک کرده و فرم را فرستاده است.
    • اگر "GET" بود، به کاربر فقط خود فرم را نشان می‌دهیم.
  • request.form.get("username")
    مقدار فیلدی را می‌گیرد که در فرم name="username" داشتیم.

این ساده‌ترین شکل پردازش فرم در Flask است.

GET در برابر POST در فرم‌ها

فرم‌ها معمولاً با دو روش اصلی ارسال می‌شوند: GET و POST.

روش GET

اگر در فرم بنویسید:

<form action="/search" method="get">
  • داده‌ها در نوار آدرس URL ظاهر می‌شوند، مثل:

http://localhost:5000/search?q=python

  • در Flask آن‌ها را معمولاً با request.args می‌خوانیم، نه request.form.
@app.route("/search", methods=["GET"])
def search():
    query = request.args.get("q")
    return f"نتیجهٔ جستجو برای: {query}"

روش GET معمولاً مناسب است برای:

  • جست‌وجوها
  • فیلتر کردن لیست‌ها
  • درخواست‌هایی که فقط اطلاعات می‌گیرند و چیزی را در سرور تغییر نمی‌دهند.

روش POST

اگر در فرم بنویسید:

<form action="/login" method="post">
  • داده‌ها در بدنهٔ درخواست (body) ارسال می‌شوند، نه در URL.
  • در Flask با request.form خوانده می‌شوند.
@app.route("/login", methods=["GET", "POST"])
def login():
    if request.method == "POST":
        user = request.form.get("user")
        password = request.form.get("password")
        return f"ورود با نام کاربری: {user}"
    return """
    <form action="/login" method="post">
        <label>نام کاربری:</label>
        <input type="text" name="user">
        <label>رمز عبور:</label>
        <input type="password" name="password">
        <button type="submit">ورود</button>
    </form>
    """

روش POST مناسب است برای:

  • فرم‌های ورود (Login)
  • ثبت‌نام
  • ارسال فرم‌های بلند
  • هر کاری که اطلاعات را تغییر یا ایجاد می‌کند.

خواندن چندین فیلد از فرم

در یک فرم معمولاً بیش از یک فیلد داریم. مثال: فرم ثبت‌نام ساده.

@app.route("/register", methods=["GET", "POST"])
def register():
    if request.method == "POST":
        username = request.form.get("username")
        email    = request.form.get("email")
        age      = request.form.get("age")
        return f"ثبت‌نام انجام شد: {username} ({email})، سن: {age}"
    return """
    <h1>فرم ثبت‌نام</h1>
    <form method="post">
        <label>نام کاربری:</label>
        <input type="text" name="username"><br>
        <label>ایمیل:</label>
        <input type="email" name="email"><br>
        <label>سن:</label>
        <input type="number" name="age"><br>
        <button type="submit">ثبت‌نام</button>
    </form>
    """

در این مثال:

  • همهٔ فیلدها را با request.form.get(...) می‌خوانیم.
  • نام هر فیلد باید با مقدار name در تگ <input> هماهنگ باشد.

اعتبارسنجی سادهٔ ورودی (Validation مقدماتی)

کاربر ممکن است:

  • فیلدی را خالی بگذارد
  • مقدار نامعتبر بدهد (مثلاً سن منفی)

مرحله‌ای بسیار مهم در پردازش ورودی، بررسی و اعتبارسنجی آن است.

یک مثال ساده:

@app.route("/age-check", methods=["GET", "POST"])
def age_check():
    if request.method == "POST":
        age_text = request.form.get("age", "").strip()
        if age_text == "":
            return "لطفاً سن خود را وارد کنید."
        # تلاش برای تبدیل به عدد
        try:
            age = int(age_text)
        except ValueError:
            return "سن باید عدد صحیح باشد."
        if age < 0:
            return "سن نمی‌تواند منفی باشد."
        elif age < 18:
            return "شما زیر ۱۸ سال هستید."
        else:
            return "شما ۱۸ سال یا بیشتر دارید."
    return """
    <form method="post">
        <label>سن شما:</label>
        <input type="text" name="age">
        <button type="submit">بررسی</button>
    </form>
    """

نکات مهم:

  • همیشه فرض کنید کاربر ممکن است هر چیزی وارد کند.
  • از try / except برای تبدیل متن به عدد استفاده کنید (فصل خطاها این را کامل‌تر توضیح می‌دهد).
  • در صورت خطا، پیام مناسب به کاربر برگردانید.

ارسال دوبارهٔ فرم به همراه پیام خطا

در عمل بهتر است اگر خطایی در ورودی وجود داشت، فرم را همراه پیام خطا دوباره نشان دهیم، نه فقط متن خالی.

برای این کار در پروژه‌های واقعی از قالب‌ها و render_template استفاده می‌کنیم. یک مثال ساده که ساختار کلی را نشان می‌دهد (بدون رفتن عمیق به جزئیات قالب‌ها):

فایل app.py:

from flask import Flask, request, render_template
app = Flask(__name__)
@app.route("/contact", methods=["GET", "POST"])
def contact():
    error = ""
    name = ""
    message = ""
    if request.method == "POST":
        name = request.form.get("name", "").strip()
        message = request.form.get("message", "").strip()
        if not name:
            error = "لطفاً نام خود را وارد کنید."
        elif len(message) < 10:
            error = "پیام باید حداقل ۱۰ کاراکتر باشد."
        else:
            # در این‌جا مثلاً می‌توان پیام را در فایل ذخیره کرد
            return "پیام شما ارسال شد. ممنون!"
    return render_template("contact.html", error=error, name=name, message=message)
if __name__ == "__main__":
    app.run(debug=True)

فایل templates/contact.html (فقط برای درک جریان):

<!doctype html>
<html>
<body>
    <h1>فرم تماس</h1>
    {% if error %}
        <p style="color:red;">{{ error }}</p>
    {% endif %}
    <form method="post">
        <label>نام:</label>
        <input type="text" name="name" value="{{ name }}"><br>
        <label>پیام:</label><br>
        <textarea name="message">{{ message }}</textarea><br>
        <button type="submit">ارسال</button>
    </form>
</body>
</html>

فقط نکات مرتبط با فرم:

  • اگر خطا باشد، متغیر error در قالب نشان داده می‌شود.
  • مقادیر قبلی name و message در ورودی‌ها قرار داده می‌شود تا کاربر دوباره آن‌ها را تایپ نکند.
  • این الگو، رفتار رایج فرم‌ها در وب است.

ورودی‌هایی که چند مقدار دارند (checkbox, select multiple)

گاهی یک فیلد می‌تواند چند مقدار داشته باشد؛ مثلاً چند تیک در checkbox.

فرم:

<form method="post">
    <p>زبان‌های مورد علاقهٔ شما:</p>
    <label><input type="checkbox" name="languages" value="Python"> Python</label>
    <label><input type="checkbox" name="languages" value="JavaScript"> JavaScript</label>
    <label><input type="checkbox" name="languages" value="C++"> C++</label>
    <button type="submit">ارسال</button>
</form>

در Flask برای خواندن همهٔ مقدارها باید از getlist استفاده کنیم:

@app.route("/languages", methods=["GET", "POST"])
def languages():
    if request.method == "POST":
        selected = request.form.getlist("languages")
        return f"زبان‌های انتخاب‌شده: {', '.join(selected)}"
    return """
    <form method="post">
        <p>زبان‌های مورد علاقهٔ شما:</p>
        <label><input type="checkbox" name="languages" value="Python"> Python</label>
        <label><input type="checkbox" name="languages" value="JavaScript"> JavaScript</label>
        <label><input type="checkbox" name="languages" value="C++"> C++</label>
        <button type="submit">ارسال</button>
    </form>
    """

اگر از request.form.get("languages") استفاده کنید، فقط اولین مقدار را می‌گیرید. getlist همهٔ آن‌ها را به صورت یک لیست برمی‌گرداند.

جمع‌بندی

در این بخش یاد گرفتید که:

  • چطور یک فرم HTML ساده بسازید (<form>, <input>, method, action، name).
  • تفاوت کلی بین روش‌های GET و POST در ارسال فرم.
  • چگونه با request.form و request.args دادهٔ فرم را در Flask بخوانید.
  • چطور چندین فیلد را پردازش و ورودی‌ها را به شکل ساده اعتبارسنجی کنید.
  • الگوی رایج: در GET فرم را نشان دهید، در POST داده را بررسی و نتیجه را برگردانید.
  • در صورت نیاز برای فیلدهای چند انتخابی از request.form.getlist استفاده کنید.

این مهارت‌ها پایهٔ بیشتر برنامه‌های وب تعاملی با پایتون هستند. در ادامهٔ فصل، می‌توانید از همین ورودی‌ها برای ساخت APIهای ساده یا پروژه‌های وب کوچک استفاده کنید.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات