26.3.2. توقف

Table of Contents

مشاهده آینه

برای یک «توقف حرفه‌ای» پیش از هر چیز باید از پشت سر خود آگاه باشید. هر توقف، حتی اگر ساده و کوتاه باشد، باید با نگاه کردن به آینه‌ها آغاز شود. در رانندگی شهری به محض این که احساس می‌کنید ممکن است چند ثانیه بعد نیاز به توقف داشته باشید، یک نگاه سریع و کوتاه به آینه وسط و سپس آینه جانبی بیندازید تا از وضعیت خودروهای پشت سر، فاصله آن‌ها، و سرعت نزدیک شدنشان مطلع شوید.

این نگاه باید کوتاه و بدون خیره شدن باشد، فقط برای کسب اطلاعات. در سرعت‌های بیشتر مانند بزرگراه‌ها، چند ثانیه پیش از شروع ترمزگیری، حتماً آینه‌ها را کنترل کنید تا اگر خودرویی خیلی به شما نزدیک است، ترمزگیری خود را نرم‌تر و طولانی‌تر انجام دهید و با کاهش سرعت ناگهانی باعث غافل‌گیری راننده عقب نشوید.

یکی از نکات مهم در آزمون عملی این است که افسر متوجه شود پیش از هر توقف، آینه را نگاه می‌کنید. حتی اگر مسیر خلوت است، این عادت را همیشه رعایت کنید تا هم ایمن بمانید و هم در آزمون نمره از دست ندهید.

هنگام نزدیک شدن به محل توقف، همیشه ابتدا آینه‌ها را کنترل کنید و از ترمز ناگهانی بدون توجه به وضعیت پشت سر بپرهیزید.

کاهش سرعت

پس از بررسی آینه‌ها، مرحله بعدی کاهش تدریجی سرعت است. هدف این است که خودرو را آرام و بدون تکان شدید، از سرعت فعلی به نزدیکی سرعت صفر برسانید. کاهش سرعت، ترکیبی از برداشتن پا از روی گاز، انتخاب دنده مناسب و به کار بردن تدریجی ترمز است.

برای توقف‌های معمولی در شهر، به محض تصمیم به توقف، اول پای خود را از روی پدال گاز بردارید تا خودرو به صورت طبیعی شروع به کم شدن سرعت کند. در همین زمان می‌توانید، بسته به سرعت، یک دنده سبک‌تر انتخاب کنید تا موتور در محدوده دور مناسب بماند و کنترل خودرو بهتر شود.

هرچه زودتر تصمیم به کاهش سرعت بگیرید، نیاز به ترمز قوی کمتر می‌شود. در نتیجه هم سرنشینان احساس راحت‌تری دارند و هم احتمال لغزش چرخ‌ها یا برخورد از عقب کمتر خواهد بود. در سرعت‌های نسبتا بالا، کاهش سرعت را در دو مرحله انجام دهید: ابتدا با برداشتن پا از گاز و سبک کردن دنده، سپس با اضافه کردن ترمز ملایم.

کاهش سرعت را همیشه «زودتر و ملایم‌تر» شروع کنید، نه «دیر و ناگهانی». این کار یکی از معیارهای مهم رانندگی ایمن و قبولی در آزمون است.

گرفتن کلاچ

در خودروهای دنده دستی، هماهنگی کلاچ با ترمز نقش اساسی در یک توقف آرام و بدون خاموش شدن موتور دارد. نکته کلیدی این است که کلاچ را نه خیلی زود و نه خیلی دیر بگیرید.

اگر هنگام توقف، کلاچ را خیلی زود بگیرید، خودرو در حالت خلاص حرکت می‌کند و هم کنترل آن کمتر می‌شود و هم مصرف سوخت منطقی نیست. اگر هم خیلی دیر کلاچ را بگیرید، با کاهش زیاد سرعت، دور موتور بیش از حد پایین می‌آید و خودرو پیش از توقف کامل خاموش می‌شود.

روش استاندارد برای توقف عادی این است که ابتدا با ترمز نرم سرعت را کم کنید و درست در لحظاتی که سرعت به حدی می‌رسد که موتور در دنده فعلی دیگر نمی‌تواند روان کار کند (احساس لرزش خفیف و پایین آمدن دور موتور)، پدال کلاچ را تا انتها فشار دهید. در اکثر خودروها، در توقف از دنده دو، زمانی که سرعت به حدود ۱۰–۱۵ کیلومتر بر ساعت می‌رسد، گرفتن کامل کلاچ مناسب است.

در توقف‌های بسیار آرام، مانند خزیدن در ترافیک، ممکن است پیش از ترمزگیری جدی، نیم‌کلاچ درگیر باشد. در این حالت برای توقف، ابتدا کلاچ را تا انتها بگیرید، سپس ترمز کنید تا خودرو بدون تکان متوقف شود.

برای جلوگیری از خاموش شدن موتور، به محض احساس لرزش و افت زیاد دور موتور، کلاچ را کامل بگیرید و آن را تا زمان توقف کامل پایین نگه دارید.

ترمز نرم

«ترمز نرم» یعنی کاهش سرعت به صورت تدریجی، پیوسته و قابل پیش‌بینی برای راننده عقب. برای رسیدن به این حالت، باید فشار پای خود روی پدال ترمز را به صورت کنترل‌شده و یکنواخت تنظیم کنید.

پس از برداشتن پا از روی گاز، ابتدا با فشار ملایم ترمز شروع کنید، نه با فشار ناگهانی. سپس بر اساس فاصله باقی‌مانده تا محل توقف، کمی فشار را کم یا زیاد کنید. اگر می‌بینید هنوز فاصله زیاد است و سرعت خیلی سریع پایین می‌آید، کمی فشار را کاهش دهید تا حرکت نرم ادامه پیدا کند. اگر فاصله کم شده و هنوز سرعت زیاد است، کمی فشار را بیشتر کنید.

در انتهای توقف، درست در ۲–۳ متر آخر، باید فشار روی ترمز را کم کنید تا ایستادن خودرو بدون تکان شدید سرنشینان باشد. راننده حرفه‌ای طوری ترمز می‌گیرد که در لحظه توقف، بدن سرنشینان به جلو پرت نشود و خودرو «نوک نکند».

در شرایط سطح لغزنده، مانند باران یا شیب رو به پایین، اهمیت ترمز نرم بیشتر می‌شود. در این شرایط هرگونه فشار ناگهانی می‌تواند باعث لغزش چرخ‌ها و از دست رفتن کنترل خودرو شود. همیشه در چنین موقعیت‌هایی زودتر تصمیم به ترمز بگیرید و مسیر ترمزگیری را طولانی‌تر و نرم‌تر کنید.

از «ترمز ناگهانی» به جز در شرایط اضطراری خودداری کنید. ترمز نرم و تدریجی، هم ایمن‌تر است و هم از نظر آزمون عملی یک امتیاز مهم محسوب می‌شود.

توقف کامل

توقف کامل زمانی است که سرعت خودرو به صفر برسد و خودرو هیچ‌گونه حرکت خزنده رو به جلو یا عقب نداشته باشد. بسیاری از هنرجویان در آزمون عملی، خودرو را تقریباً متوقف می‌کنند اما هنوز کمی حرکت باقی می‌ماند که از نظر افسر، توقف کامل محسوب نمی‌شود.

پس از این که با ترمز نرم سرعت را نزدیک صفر کردید و کلاچ را کامل گرفتید، فشار روی ترمز را تا زمانی ادامه دهید که حس کنید خودرو کاملاً ایستاده است. یک ثانیه پا را روی ترمز نگه دارید و اگر لازم است با نگاه به اطراف و حس بدن خود مطمئن شوید که خودرو دیگر حرکت نمی‌کند.

در توقف‌های پشت خط عابر، خط توقف یا در ترافیک، باید هم «محل توقف» درست باشد و هم «کیفیت توقف». یعنی نه روی خط عابر بایستید، نه با تکان شدید. در خیابان‌های شیب‌دار، پس از توقف کامل، خودرو تمایل دارد کمی به جلو یا عقب حرکت کند، بنابراین تا زمانی که از ایستادن کامل مطمئن نشده‌اید، پا را از روی ترمز برندارید.

«توقف کامل» یعنی سرعت دقیقاً صفر و نبودن هرگونه حرکت خزنده. در آزمون عملی، توقف ناقص یا تکان‌دار می‌تواند به‌عنوان خطای جدی ثبت شود.

قرار دادن دنده در حالت مناسب

پس از رسیدن به توقف کامل، باید دنده را در وضعیت مناسب قرار دهید. انتخاب حالت دنده بستگی به این دارد که نوع توقف شما چیست و بعد از آن چه کاری می‌خواهید انجام دهید.

در توقف‌های کوتاه، مانند توقف سر چراغ قرمز یا پشت ترافیک که می‌دانید به زودی حرکت می‌کنید، معمولاً بهترین حالت این است که دنده را روی «یک» قرار دهید، کلاچ را گرفته نگه دارید و پا را روی ترمز نگه دارید. این کار باعث می‌شود هنگام سبز شدن چراغ یا باز شدن مسیر، بدون معطلی و با کنترل مناسب حرکت کنید.

اگر توقف شما طولانی‌تر است، مانند توقف در حاشیه خیابان برای پیاده و سوار کردن مسافر، بهتر است پس از توقف کامل، دنده را در حالت خلاص (N) قرار دهید و کلاچ را آزاد کنید تا هم پای شما خسته نشود و هم از فشار بی‌مورد روی سیستم کلاچ جلوگیری شود. در این حالت، پا را روی ترمز نگه دارید یا از ترمز دستی استفاده کنید تا خودرو حرکت نکند.

در شیب‌ها، انتخاب دنده به شیب نیز مربوط می‌شود، اما جزئیات آن در فصل مربوط به پارک در شیب توضیح داده می‌شود. در اینجا کافی است بدانید که پس از توقف کامل، هرگز خودرو را با دنده درگیر و کلاچ نیمه‌گرفته نگه ندارید، چون هم خطر حرکت ناخواسته وجود دارد و هم کلاچ به سرعت فرسوده می‌شود.

پس از هر توقف کامل، یا دنده را روی «یک» قرار دهید و آماده حرکت بمانید، یا در صورت توقف طولانی، دنده را خلاص کنید و کلاچ را رها کنید تا هم ایمن بمانید و هم کلاچ آسیب نبیند.

استفاده از ترمز دستی

ترمز دستی (یا ترمز پارک) ابزار اصلی تثبیت خودرو پس از توقف است، به‌خصوص در شیب‌ها و در توقف‌های نسبتاً طولانی. استفاده صحیح از ترمز دستی هم برای ایمنی مهم است و هم در آزمون عملی به‌عنوان یک مهارت کلیدی ارزیابی می‌شود.

در توقف‌های عادی کوتاه و روی سطح تقریباً صاف، می‌توانید فقط با نگه داشتن پا روی ترمز، خودرو را ثابت نگه دارید. اما اگر قرار است چند لحظه بیشتر بایستید، یا اگر سطح کمی شیب‌دار است، بهتر است پس از توقف کامل و قرار دادن دنده در حالت مناسب، ترمز دستی را به‌طور کامل بکشید. پس از کشیدن، کمی پدال ترمز را رها کنید تا مطمئن شوید خودرو تحت نگه‌داری ترمز دستی ثابت مانده است.

در توقف در سربالایی یا سرازیری، نقش ترمز دستی بسیار مهم‌تر است و جزئیات کامل آن در فصل پارک در شیب توضیح داده شده است. در اینجا فقط به این نکته بسنده می‌شود که هر زمان احتمال حرکت ناخواسته خودرو وجود دارد، حتماً از ترمز دستی استفاده کنید و فقط به دنده اکتفا نکنید.

در زمان شروع حرکت پس از استفاده از ترمز دستی، ابتدا موتور را در دنده مناسب قرار دهید، سپس نقطه درگیری کلاچ را پیدا کنید و وقتی مطمئن شدید که خودرو آماده حرکت است، به آرامی ترمز دستی را آزاد کنید. این ترتیب، به‌ویژه در شیب، مانع از عقب رفتن خودرو می‌شود.

ترمز دستی برای «تثبیت خودرو پس از توقف» است. در هر توقف نسبتاً طولانی، یا هر توقف در شیب، استفاده از ترمز دستی یک ضرورت ایمنی است، نه یک انتخاب اختیاری.