27.1.2. کنترل اولیه خودرو

Table of Contents

تنظیم صندلی

در شروع آزمون عملی قبل از هر کار دیگری باید صندلی را طوری تنظیم کنید که کنترل کامل و راحتی کافی داشته باشید. افسر دقیقاً به همین جزئیات نگاه می‌کند و بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند از همان ابتدا برداشت منفی ایجاد کند، حتی اگر نمره مستقیم نداشته باشد.

اول فاصله تا پدال‌ها را تنظیم کنید. روی صندلی بنشینید، کمر را کامل به پشتی تکیه دهید و هر دو دست را روی فرمان قرار دهید. پای چپ را روی پدال کلاچ بگذارید و آن را تا انتها فشار دهید. در حالت فشار کامل، زانوی شما نباید کاملاً صاف شود، بلکه باید کمی خم باشد. اگر پا بیش از حد کشیده می‌شود، صندلی را کمی جلو بیاورید، و اگر زانو خیلی زیاد خم است، صندلی را کمی عقب ببرید. همین قاعده برای پدال ترمز هم صدق می‌کند، باید بتوانید بدون کشیدن بدن به جلو، ترمز را محکم فشار دهید.

بعد زاویه پشتی صندلی را تنظیم کنید. پشتی نه باید خیلی خوابیده باشد و نه کاملاً عمودی مثل صندلی مدرسه. در حالت درست، وقتی مچ دستتان را روی بالای فرمان می‌گذارید، شانه‌ها همچنان با تکیه‌گاه صندلی در تماس هستند. وقتی فرمان را طبق قاعده «ساعت ۹ و ۳» می‌گیرید، آرنج‌ها کمی خم هستند، نه کاملاً صاف و نه خیلی جمع.

ارتفاع صندلی را اگر قابل تنظیم است، طوری تنظیم کنید که دید خوبی به جلو، کناره‌ها و صفحه کیلومتر داشته باشید. باید بتوانید لبه جلوی کاپوت و بخش قابل توجهی از جاده را ببینید. اگر خیلی پایین بنشینید، دیدتان کم و تخمین فاصله سخت می‌شود، اگر خیلی بالا بنشینید، ممکن است سرتان نزدیک سقف و دید به آینه وسط بد شود.

در نهایت، بدن را وسط صندلی قرار دهید، کمر را به پشتی بچسبانید و از لم‌دادن کج یا نشستن روی نیمه صندلی خودداری کنید. این وضعیت به شما کمک می‌کند هنگام ترمز ناگهانی یا مانور، کنترل خودرو را از دست ندهید و برای آزمون‌دهنده نشانه بلوغ رانندگی است.

قاعده مهم: قبل از حرکت حتی یک سانتی‌متر، باید صندلی را طوری تنظیم کنید که «هر سه پدال» و «فرمان» را بدون کشیدن بدن، با زانوی و آرنج کمی خم کنترل کنید.

تنظیم آینه‌ها

تنظیم آینه‌ها بلافاصله پس از صندلی انجام می‌شود، چون موقعیت بدن روی صندلی تعیین می‌کند که آینه‌ها را باید چگونه ببینید. اگر اول آینه را تنظیم و بعد صندلی را جابه‌جا کنید، همه تنظیم‌ها به‌هم می‌ریزد و در طول آزمون دچار نقطه کورهای ناخواسته می‌شوید.

در آینه وسط، قاب شیشه عقب باید تقریباً وسط تصویر باشد. از روی صندلی در وضعیت عادی رانندگی بنشینید، آینه را طوری تنظیم کنید که بیشترین بخش قابل دید از شیشه عقب را ببینید و شیشه عقب دقیقاً در مرکز کادر باشد، نه سقف و نه صندلی‌های عقب غالب شوند. هدف این است که خودروهای پشت سر در یک نگاه سریع قابل تشخیص باشند.

برای آینه بغل سمت چپ، در حالت نشستن طبیعی، آینه را طوری تنظیم کنید که حدود یک‌چهارمِ داخل کادر، بدنه سمت چپ خودرو دیده شود و سه‌چهارمِ باقی‌مانده، فضای کنار و پشت جاده. اگر بدنه خودتان نصف یا بیشتر تصویر را گرفته، آینه بیش از حد به داخل تنظیم شده است و نقطه کور بزرگ‌تری خواهید داشت. اگر بدنه کلاً دیده نمی‌شود، آینه بیش از حد به بیرون تنظیم شده و تخمین فاصله با لبه خودرو سخت می‌شود.

در آینه بغل سمت راست هم همین نسبت را رعایت کنید، با این تفاوت که معمولاً به دلیل دورتر بودن، لازم است کمی بیشتر پایین‌تر گرفته شود تا کنار جدول و خط سفید حاشیه را بهتر ببینید. در آزمون شهری و پارک کنار جدول، دید صحیح آینه سمت راست کمک بزرگی است. افسر معمولاً در ابتدای آزمون نگاه می‌کند که شما عمداً آینه‌ها را تنظیم می‌کنید یا بی‌تفاوت هستید.

پس از تنظیم، چند ثانیه‌ای به نوبت در هر سه آینه نگاه کنید و حدس بزنید اگر خودرویی وارد نقطه کور شود، تقریباً کجا خواهد بود. در طول آزمون، قبل از هر حرکت مهم مثل شروع حرکت، تغییر خط، پارک و خروج از پارک، حتماً یک الگوی «آینه، راهنما، نقطه کور» را انجام دهید تا افسر مطمئن شود آینه‌ها را فقط تنظیم نکرده‌اید، بلکه از آن‌ها استفاده هم می‌کنید.

قاعده مهم: همیشه ابتدا صندلی، بعد آینه‌ها را تنظیم کنید و در طول آزمون، مرتب و آشکار آینه‌ها را نگاه کنید تا افسر استفاده صحیح شما را ببیند.

بستن کمربند

پس از اطمینان از وضعیت صندلی و آینه‌ها، نوبت به کمربند ایمنی می‌رسد. در آزمون عملی، نبستن کمربند توسط شما معمولاً خطای جدی محسوب می‌شود و می‌تواند به مردودی مستقیم منجر شود، زیرا نشانه بی‌توجهی به یک اصل اساسی ایمنی است.

برای بستن صحیح کمربند، بخش عرضی آن را از روی سینه، نه از روی گردن و نه از زیر بازو، عبور دهید. بخش کمری باید روی استخوان‌های لگن قرار بگیرد، نه روی شکم. اگر کمربند قابل تنظیم ارتفاع است، آن را طوری تنظیم کنید که نوار از وسط شانه عبور کند، نه روی گردن فشار بیاورد و نه لیز بخورد و از بازو رد شود. در خودروهای آزمون معمولاً این تنظیم ساده است، اما اگر نبود، خود را روی صندلی کمی جابه‌جا کنید تا زاویه کمربند مناسب‌تر شود.

پس از بستن، با دست خود به آرامی روی قسمت قفل‌کمربند بکشید تا مطمئن شوید کامل درگیر شده است و آزاد نمی‌شود. از پیچ خوردن نوار کمربند جلوگیری کنید، چون پیچ‌خوردگی در تصادف می‌تواند فشار را روی نقطه‌ای کوچک از بدن متمرکز کند. اگر نوار کمی شل به نظر می‌رسد، آن را با دست بکشید تا سفت شود.

در آزمون، بهتر است قبل از حرکت، نگاهی کوتاه به سمت سرنشین کناری (در اینجا افسر) بیندازید و اگر کمربند او بسته نیست، محترمانه یادآوری کنید. حتی اگر او معمولاً خودش کمربند را می‌بندد، این رفتار برای شما یک امتیاز ذهنی مثبت ایجاد می‌کند و نشان می‌دهد به ایمنی همه سرنشینان اهمیت می‌دهید.

قاعده مهم: بدون بستن کمربند هرگز خودرو را به حرکت درنیاورید. این کار هم از نظر قانونی و هم در آزمون، یک خط قرمز است.

بررسی دنده

یکی از خطاهای خطرناک و متأسفانه رایج در بین هنرجویان این است که قبل از روشن کردن خودرو یا شروع حرکت، مطمئن نمی‌شوند دنده در وضعیت مناسب است. نتیجه می‌تواند یک «حرکت ناگهانی» باشد که در آزمون عملی معمولاً به مردودی فوری منجر می‌شود.

پیش از روشن کردن، همیشه با نگاه و در صورت نیاز با لمس، وضعیت دنده را کنترل کنید. اگر خودرو گیربکس دستی دارد، در حالت ایمن برای روشن کردن، باید دنده روی «خلاص» قرار گیرد. دسته‌دنده را کمی به چپ و راست حرکت دهید. اگر آزادانه در محور وسط نوسان دارد، یعنی در حالت خلاص است. اگر سفت است و در جای مشخصی گیر کرده، در یکی از دنده‌ها قرار دارد.

بهتر است عادت کنید قبل از هر استارت، ترتیب زیر را انجام دهید: پا روی ترمز، کلاچ را کامل بگیرید، به وضعیت دنده نگاه کنید، اگر لازم است آن را در حالت خلاص قرار دهید، سپس برای روشن کردن اقدام کنید. این ترتیب، حتی اگر خودرو روی سطح شیب‌دار باشد، از پرش ناگهانی جلوگیری می‌کند.

پس از روشن شدن خودرو و قبل از شروع حرکت، دوباره با دقت و آگاهانه دنده مناسب را انتخاب کنید. برای حرکت رو به جلو در بیشتر شرایط، دنده یک، و برای حرکت دنده‌عقب، طبق الگوی خودروی آزمون، دنده عقب. در آزمون نباید با حدس و بدون نگاه، دنده را جا بزنید، به خصوص اگر هنوز کاملاً به الگوی دنده‌ها مسلط نیستید. افسر ترجیح می‌دهد شما یک لحظه کوتاه به دسته‌دنده نگاه کنید اما درست انتخاب کنید، تا این که کورکورانه دنده اشتباه را بزنید و خودرو ناگهان به جهت نادرست حرکت کند.

اگر خودرو آموزشگاه اتوماتیک باشد، قبل از استارت باید مطمئن شوید در حالت P یا N است، و برای حرکت باید با گرفتن ترمز، آن را به حالت D یا R ببرید. در هر دو نوع گیربکس، «فهمیدن آگاهانه وضعیت دنده» نکته کلیدی است که آزمون‌دهنده به آن توجه دارد.

قاعده مهم: قبل از روشن کردن، همیشه دنده را روی خلاص قرار دهید و قبل از حرکت، با حواس جمع دنده مناسب را انتخاب کنید تا از هرگونه حرکت ناگهانی جلوگیری شود.

بررسی ترمز دستی

ترمز دستی آخرین سد ایمنی در زمان توقف و پارک است و در شروع حرکت نیز اگر فراموش شود رها کردن آن، می‌تواند باعث خاموش شدن خودرو، کندی حرکت و از دست دادن نمره شود. در مرحله کنترل اولیه، لازم است وضعیت ترمز دستی را به‌صورت آگاهانه چک کنید.

در ابتدای نشستن، نگاهی به دسته ترمز دستی بیندازید. اگر کاملاً بالا کشیده است و چراغ ترمز دستی روی صفحه کیلومتر روشن است، یعنی فعال است. اگر دسته پایین است و چراغ مربوطه خاموش، ترمز دستی آزاد است. هنگام روشن کردن خودرو، مشکلی ندارد که ترمز دستی بالا باشد؛ حتی در سربالایی توصیه می‌شود حتماً کشیده بماند. اما قبل از شروع حرکت، حتماً باید آن را به‌موقع و درست رها کنید.

روش صحیح آزاد کردن ترمز دستی این است که یک دست را با اطمینان روی دسته قرار دهید، دکمه انتهای آن را فشار دهید، کمی دسته را به بالا بکشید تا فشار از دندانه‌ها برداشته شود، سپس به آرامی و کنترل‌شده به سمت پایین هدایت کنید تا کاملاً خوابیده و آزاد شود. رها کردن ناگهانی بدون نگه داشتن دکمه می‌تواند به سیستم آسیب برساند یا باعث صدای ناخوشایند کلیک‌کلیک شود که در آزمون نشان‌دهنده بی‌دقتی است.

در آزمون، فراموش کردن آزاد کردن ترمز دستی پس از شروع حرکت، معمولاً با احساس سنگینی خودرو، لرزش و گاهی روشن ماندن چراغ هشدار روی صفحه خود را نشان می‌دهد. این خطا ممکن است به کشیده شدن خودرو و حتی خاموش شدن در شروع حرکت منجر شود که به ضرر شماست. اگر حین حرکت متوجه شدید، در اولین فرصت ایمن توقف کنید، ترمز دستی را کامل آزاد کنید و دوباره حرکت را انجام دهید. نشان دادن «تصحیح آگاهانه خطا» از پافشاری روی اشتباه بهتر است.

همچنین در پایان آزمون یا هر توقف طولانی، پس از کشیدن ترمز دستی، پای خود را به آرامی از روی پدال ترمز بردارید و مطمئن شوید خودرو ثابت مانده است. این کار برای افسر نشانه تسلط و درک عملکرد ترمز دستی است.

قاعده مهم: پیش از حرکت، همیشه آزاد بودن ترمز دستی را چک کنید، و در توقف نهایی، حتماً آن را بکشید و از ثابت ماندن خودرو مطمئن شوید.

روشن کردن خودرو

روشن کردن خودرو در آزمون عملی فقط چرخاندن سوئیچ نیست، بلکه یک توالی منظم و ایمن از چند اقدام است که افسر به آن به‌عنوان «آمادگی قبل از حرکت» نگاه می‌کند.

پس از تنظیم صندلی، آینه‌ها، بستن کمربند، بررسی دنده و وضعیت ترمز دستی، پای راست را روی ترمز قرار دهید. این کار مخصوصاً در سطوح شیب‌دار یا پارک کنار خیابان، از هرگونه حرکت ناخواسته جلوگیری می‌کند. در گیربکس دستی، پای چپ را کامل روی کلاچ بگذارید و تا انتها فشار دهید. در بسیاری از خودروها، بدون گرفتن کلاچ استارت عمل نمی‌کند، اما حتی اگر عمل کند، گرفتن کلاچ فشار استارت را کم و روشن شدن را روان‌تر می‌کند.

اکنون سوئیچ را در جهت روشن کردن بچرخانید یا در خودروهای مجهز به دکمه، دکمه استارت را با پدال کلاچ و ترمز فشرده نگه دارید. هنگام استارت، به صدای موتور گوش دهید. وقتی موتور روشن شد، فوراً دست خود را از حالت استارت رها کنید تا سوئیچ یا استارتر آسیب نبیند. موتور چند ثانیه اول ممکن است کمی دور بالاتری داشته باشد که طبیعی است.

بعد از روشن شدن، یک نگاه سریع و آگاهانه به صفحه کیلومتر بیندازید. چراغ‌های هشدار اصلی مانند فشار روغن، دمای موتور و شارژ باتری باید پس از چند لحظه خاموش شوند. روشن ماندن چراغ ترمز دستی یا کمربند، شما را به چک کردن آن‌ها هدایت می‌کند. این نگاه کوتاه قبل از حرکت، در آزمون نشانه مسئولیت‌پذیری فنی است.

اگر موتور روشن نشد، از استارت‌زدن طولانی و ممتد خودداری کنید. چند ثانیه صبر کنید، دوباره با رعایت کلاچ و ترمز تلاش کنید. اگر باز هم روشن نشد، خونسردی خود را حفظ کنید و به افسر اطلاع دهید، زیرا اصرار عجولانه هم به خودرو آسیب می‌زند و هم استرس شما را بالا می‌برد.

پس از روشن شدن و قبل از حرکت، حداقل یک بار الگوی «آینه‌ها، اطراف، راهنما» را انجام دهید. در خیابان خلوت و محوطه امتحان، نشان دادن این الگو به صورت واضح، افسر را قانع می‌کند که شما فقط خودرو را روشن نکرده‌اید، بلکه برای ورود ایمن به جریان ترافیک آماده می‌شوید.

قاعده مهم: ترتیب ایمن روشن کردن خودرو در گیربکس دستی
۱. پا روی ترمز، ۲. کلاچ کامل، ۳. دنده در حالت خلاص، ۴. استارت، ۵. چک سریع صفحه کیلومتر، ۶. آماده‌سازی برای انتخاب دنده و حرکت.