4.6.2. مشارکت اجتماعی

Table of Contents

نقش مشارکت اجتماعی در سطح زبانی B2

در سطح B2 انتظار می‌رود بتوانید درباره موضوع‌های اجتماعی کمی انتزاعی و پیچیده صحبت کنید، نظر بدهید، استدلال بیاورید و مثال بزنید. «مشارکت اجتماعی» موضوعی است که در متون آزمون B2، کلاس‌های زبان و بحث‌های گروهی بسیار دیده می‌شود. در این فصل، هدف ما این است که ایده‌ها، واژگان و ساختارهایی را که برای صحبت‌کردن و نوشتن درباره مشارکت اجتماعی لازم دارید، در سطح زبانی B2 به شما معرفی کنیم، بدون این که وارد جزئیات صرف و نحو شویم که در فصل‌های دیگر به طور جداگانه توضیح داده می‌شوند.

مفهوم مشارکت اجتماعی در کشورهای آلمانی‌زبان

وقتی در متون آلمانی با واژه‌هایی مانند Engagement, gesellschaftliches Engagement, ehrenamtliche Arbeit, Zivilgesellschaft روبه‌رو می‌شوید، معمولا منظور نوعی حضور فعال شهروندان در جامعه است، فراتر از زندگی شخصی و شغلی خودشان.

در آلمانی، «مشارکت اجتماعی» بیشتر با این عبارت‌ها بیان می‌شود:

آلمانی	ترجمه تقریبی فارسی
gesellschaftliches Engagement	مشارکت اجتماعی / درگیرشدن در جامعه
soziales Engagement	فعالیت اجتماعی (معمولا با بُعد کمک)
politisches Engagement	فعالیت سیاسی
ehrenamtliche Tätigkeit	کار داوطلبانه بدون حقوق
sich engagieren (für + Akk.)	برای چیزی / به‌خاطر چیزی فعال بودن
sich einsetzen (für + Akk.)	از چیزی حمایت فعال کردن

در کشورهای آلمانی‌زبان، مفهوم Ehrenamt یعنی «کار داوطلبانه بدون دریافت دستمزد» بسیار مهم است. افراد در کنار کار اصلی یا تحصیل، برای سازمان‌های غیرانتفاعی، باشگاه‌های ورزشی، گروه‌های امدادی، انجمن‌های فرهنگی، انجمن اولیا و مربیان، یا فعالیت‌های محلی زمان می‌گذارند. این نوع مشارکت همیشه سیاسی نیست، اما بخشی از همان فرهنگ مشارکت شهروندی به شمار می‌آید.

نکته مهم واژگانی:
فعل‌های کلیدی در این حوزه عبارت‌اند از:
sich engagieren für, sich einsetzen für, mitbestimmen, teilnehmen an, sich beteiligen an.
برای سطح B2 لازم است بتوانید این فعل‌ها را به شکل فعال در گفتار و نوشتار به کار ببرید.

حوزه‌ها و شکل‌های مختلف مشارکت اجتماعی

برای صحبت‌کردن درباره مشارکت اجتماعی باید بتوانید حوزه‌های مختلف آن را نام ببرید و مثال‌های ملموس بدهید. این کار هم در مکالمه و هم در نوشتن متن‌های استدلالی کوتاه در سطح B2 مهم است.

فعالیت‌های محلی و شهری

یکی از معمول‌ترین شکل‌های مشارکت اجتماعی در شهر و محله انجام می‌شود. مثلا در پرسش‌های شفاهی یا نوشتاری ممکن است با موقعیت‌هایی روبه‌رو شوید که باید درباره این نوع فعالیت‌ها صحبت کنید:

کمک در:

سازماندهی جشن‌های محلی، بازارچه‌های خیریه، یا جشنواره‌های فرهنگی،
تمیزکردن پارک، رودخانه یا محله،
برنامه‌های «همسایه‌دوستانه» برای کمک به سالمندان یا کودکان،
انجمن‌های محلی که درباره ترافیک، سر‌و‌صدا، امنیت یا فضاهای سبز با شهرداری گفت‌وگو می‌کنند.

برای بیان این ایده‌ها، ساختارهایی مانند این‌ها در سطح B2 بسیار کاربردی هستند:

«در شهر من افراد زیادی در سطح محله فعال هستند، برای مثال آن‌ها در انجمنی شرکت می‌کنند که برای فضای سبز بیشتر تلاش می‌کند.»
این جمله را در آلمانی معمولا با فعل‌های sich engagieren, sich einsetzen, aktiv sein in/bei می‌سازید که در فصل‌های دستوری دیگر به طور دقیق‌تر با آن‌ها کار خواهید کرد.

فعالیت‌های اجتماعی و خیریه

بخش مهمی از موضوع مشارکت اجتماعی به کمک به افراد نیازمند، گروه‌های آسیب‌پذیر یا پروژه‌های بشردوستانه مربوط می‌شود. در تمرین‌های سطح B2 ممکن است متنی درباره این موضوع‌ها بخوانید یا خودتان متن کوتاهی بنویسید:

حوزه‌های نمونه:

کمک به پناهندگان و مهاجران،
کلاس‌های رایگان زبان یا کمک‌درسی برای کودکان،
سازمان‌های جمع‌آوری لباس، غذا، یا پول برای نیازمندان،
فعالیت در بانک‌های غذا (Tafel) در کشورهای آلمانی‌زبان،
انجمن‌های حمایت از افراد معلول یا سالمندان.

برای بیان هدف این فعالیت‌ها می‌توانید از ساختارهایی که هدف را نشان می‌دهند استفاده کنید، مثل damit یا um ... zu که در فصل‌های مربوط به ساختارهای علّی و هدف در سطح B1 و B2 مفصل‌تر بررسی می‌شوند. در این فصل فقط به این ایده توجه کنید که وقتی از مشارکت اجتماعی حرف می‌زنید، معمولا باید بگویید «برای چه هدفی» این مشارکت انجام می‌شود.

مشارکت سیاسی و مدنی

شکل دیگری از مشارکت اجتماعی، مشارکت سیاسی است که همیشه به معنای عضویت در حزب سیاسی نیست، بلکه می‌تواند خیلی گسترده‌تر باشد:

عضویت در یک حزب یا انجمن سیاسی،
شرکت در تظاهرات قانونی یا امضای طومار،
حضور در جلسه‌های شهروندی، شوراهای محلی، یا جلسات مدرسه فرزندان،
رأی‌دادن و تشویق دیگران به مشارکت در انتخابات،
حضور در گروه‌هایی که برای حقوق محیط‌زیست، حقوق بشر یا عدالت اجتماعی فعالیت می‌کنند.

در زبان آلمانی برای این فعالیت‌ها معمولا از واژه‌هایی مانند Bürgerbeteiligung, Mitbestimmung, Demokratie, politische Teilhabe استفاده می‌شود. برای سطح B2 مهم است که بتوانید با استفاده از این واژگان ساده اما دقیق، نظر خود را درباره ضرورت یا مشکل‌های این نوع مشارکت بیان کنید.

مشارکت در مدرسه و دانشگاه و محیط کار

مشارکت اجتماعی فقط در فضای عمومی شهر نیست. در محیط‌های کوچک‌تر هم از شما انتظار مشارکت می‌رود، و در متون سطح B2 ممکن است با این موقعیت‌ها روبه‌رو شوید:

انجمن دانشجویی در دانشگاه،
شورای کلاس یا شورای دانش‌آموزی در مدرسه،
گروه‌های داوطلب در محل کار که برای بهبود شرایط کاری، حفاظت از محیط‌زیست در شرکت، یا فعالیت‌های خیریه تلاش می‌کنند،
پروژه‌های گروهی که در آن‌ها باید فعالانه نظر بدهید و مسئولیتی بر عهده بگیرید.

اینجا فعل‌هایی مانند mitarbeiten, mitbestimmen, verantwortlich sein für, eine Aufgabe übernehmen اهمیت پیدا می‌کنند که در سطح B2 باید بتوانید آن‌ها را در جملات طولانی‌تر به کار ببرید.

مزایا و چالش‌های مشارکت اجتماعی

در گفت‌وگوها و آزمون‌های سطح B2 از شما انتظار می‌رود بتوانید نه فقط توصیف کنید که چه نوع مشارکتی وجود دارد، بلکه «مزایا» و «معایب» آن را هم تحلیل کنید. این توانایی بخشی از مهارت «تحلیل دیدگاه‌های مختلف» است که در فصل کلی «جامعه و سیاست» تقویت می‌شود.

مزایای فردی و اجتماعی

برای ساختن استدلال‌های ساده اما روشن، خوب است ایده‌های زیر را بلد باشید و بتوانید در آلمانی بیانشان کنید:

مزایای فردی:

یادگیری مهارت‌های جدید مثل کار گروهی، سازماندهی رویداد، مدیریت زمان،
بهترشدن زبان آلمانی از طریق ارتباط با دیگران،
پیدا کردن دوست‌ها و شبکه‌های اجتماعی جدید،
احساس مفیدبودن، افزایش اعتمادبه‌نفس و رضایت شخصی.

مزایای اجتماعی:

تقویت همبستگی و اعتماد در جامعه،
کمک به گروه‌های ضعیف‌تر و کاهش نابرابری،
تکمیل نقش دولت و شهرداری در خدمات اجتماعی،
ایجاد گفت‌وگو میان گروه‌های مختلف، مثلا بین نسل‌ها یا فرهنگ‌های مختلف،
کمک به ادغام مهاجران در جامعه جدید.

در سطح B2 معمولا باید این مزایا را با واژه‌هایی مانند Vorteil, Nutzen, Chance, positiv توضیح دهید و با ساختارهای علت و نتیجه، مثلا با weil, deshalb, dadurch, ارتباط منطقی بین ایده‌ها برقرار کنید. استفاده دقیق‌تر از این حروف ربط در فصل «ساختارهای علّی» و «پیوند منطقی استدلال‌ها» توضیح داده می‌شود.

چالش‌ها و مشکلات

اگر فقط از مزایا صحبت کنید، متن یا گفت‌وگوی شما یک‌طرفه می‌شود. در سطح B2 انتظار می‌رود بتوانید به چالش‌ها هم اشاره کنید و شاید راه‌حل پیشنهاد دهید. برخی مشکلات رایج که می‌توانید درباره آن‌ها صحبت کنید:

کمبود زمان در کنار کار یا تحصیل،
نداشتن اطلاعات کافی درباره فرصت‌های داوطلبانه،
احساس این که مشارکت تأثیر کمی دارد،
ناامیدی از سیاست یا نهادهای رسمی،
موانع زبانی و فرهنگی برای مهاجران،
فشار مالی در کار داوطلبانه بدون حقوق.

اینجا جملات تضادی مهم هستند، مثلا با obwohl, trotzdem, einerseits ... andererseits ... که در فصل‌های مربوط به «بیان تضاد» و «حروف ربط هم‌پایه» به طور فنی‌تر بررسی می‌شوند. در این فصل فقط به این نکته توجه کنید که صحبت درباره مشارکت اجتماعی در سطح B2 تقریبا همیشه شامل «مزایا» و «چالش‌ها» در کنار هم است.

هنگام نوشتن یا صحبت‌کردن درباره مشارکت اجتماعی در سطح B2، همیشه سعی کنید:

حداقل یک مزیت فردی و یک مزیت اجتماعی را نام ببرید.
دست‌کم یک مشکل یا مانع را مطرح کنید.
با استفاده از حروف ربط علّی و تضادی، بین این ایده‌ها ارتباط منطقی برقرار کنید.

نقش شهروند در جامعه دموکراتیک

مشارکت اجتماعی در متون آلمانی اغلب در پیوند با مفهوم «دموکراسی» و «مسئولیت شهروندان» مطرح می‌شود. شما در این سطح باید بتوانید به شکل ساده توضیح دهید که چرا برای یک جامعه دموکراتیک مهم است که مردم فقط تماشاگر نباشند و فعالانه در تصمیم‌گیری‌ها شرکت کنند.

نکته‌های محتوایی که می‌توانید در آلمانی مطرح کنید:

دموکراسی فقط به معنای رأی‌دادن در انتخابات نیست، بلکه به معنای مشارکت روزمره در مدرسه، محل کار، محله و سازمان‌های مختلف است.
اگر شهروندان در بحث‌ها و تصمیم‌ها شرکت نکنند، گروه‌های کوچک‌تر می‌توانند به‌تنهایی جهت‌گیری جامعه را تعیین کنند.
مشارکت اجتماعی به جلوگیری از افراط‌گرایی و خشونت کمک می‌کند، چون افراد یاد می‌گیرند درباره مشکلات گفت‌وگو کنند و راه‌حل مشترک پیدا کنند.
رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند مشارکت را آسان‌تر کنند، اما می‌توانند مشکل اطلاعات نادرست را هم ایجاد کنند. پس شهروندان باید «تفکر انتقادی» داشته باشند، موضوعی که در فصل «رسانه و تفکر انتقادی» به آن پرداخته می‌شود.

برای بیان این ایده‌ها، در سطح B2 به ساختارهایی برای «بیان و پشتیبانی از نظر» نیاز دارید، مثلا:

«به نظر من برای یک جامعه دموکراتیک مهم است که ...»
«از دید من مشارکت اجتماعی کمک می‌کند که ...»
«من باور دارم که بدون مشارکت فعال شهروندان ...»

در نسخه آلمانی این نوع جمله‌ها، معمولا از ساختارهایی مانند Meiner Meinung nach, Ich bin der Meinung, dass ..., Ich finde es wichtig, dass ... استفاده می‌شود که در فصل‌های مربوط به «بیان نظر» و «بیان و پشتیبانی از نظر» با آن‌ها کار خواهید کرد.

مهاجران، ادغام و مشارکت اجتماعی

برای فارسی‌زبانانی که در یک کشور آلمانی‌زبان زندگی می‌کنند، موضوع مشارکت اجتماعی معمولا با «ادغام» یا Integration رابطه مستقیم دارد. در متون B2 و در امتحانات رسمی اغلب از شما می‌خواهند درباره این ارتباط صحبت کنید.

ایده‌های محوری که خوب است برای بیان آن‌ها آماده باشید:

مشارکت در کلاس‌های زبان، انجمن‌های محلی، باشگاه‌های ورزشی یا فعالیت‌های مدرسه کودکان، به مهاجران کمک می‌کند زبان را سریع‌تر یاد بگیرند و دوستان آلمانی‌زبان پیدا کنند.
وقتی مهاجران در پروژه‌های محلی فعال می‌شوند، تصویر «بیگانگی» کمتر می‌شود و دو طرف، یعنی شهروندان قدیمی و تازه‌وارد، همدیگر را بهتر درک می‌کنند.
موانعی مانند ترس از اشتباه زبانی، ناآشنایی با قوانین یا بی‌اعتمادی متقابل می‌تواند جلوی مشارکت را بگیرد، اما با اطلاعات خوب و فضاهای امن گفت‌وگو می‌توان بر این موانع غلبه کرد.
مشارکت اجتماعی یک خیابان یک‌طرفه نیست. یعنی هم مهاجران و هم جامعه پذیرنده باید آماده گفت‌وگو و همکاری باشند.

در سطح زبانی B2 شما باید بتوانید این ایده‌ها را نه فقط فهرست کنید، بلکه آن‌ها را با چند جمله توضیح دهید و با مثال شخصی یا فرضی پشتیبانی کنید. ساختارهایی مانند «برای مثال»، «از یک طرف / از طرف دیگر»، «در نتیجه»، «به همین دلیل» در نسخه آلمانی نیز بسیار مهم هستند.

از توصیف تا استدلال: مهارت مورد نیاز B2

در سطح‌های پایین‌تر A1 و A2 بیشتر تمرکز بر «نام‌بردن» و «توصیف ساده» بود. اما در B2 وقتی موضوعی مثل مشارکت اجتماعی مطرح می‌شود، از شما انتظار می‌رود چند کار اضافی انجام دهید:

موقعیت را توصیف کنید.
نظر خود را واضح بیان کنید.
برای نظر خود دلیل بیاورید.
مثال‌های مشخص بزنید.
دیدگاه مخالف را حداقل به شکل کوتاه در نظر بگیرید.
در پایان یک جمع‌بندی یا پیشنهاد ارائه کنید.

برای مثال، اگر پرسیده شود «به نظر شما چرا مشارکت اجتماعی مهم است؟»، در سطح B2 پاسخ مناسب فقط یک یا دو جمله نیست، بلکه یک پاراگراف کوتاه منسجم است که این شش مرحله را تقریبا در خود دارد. ابزارهای دستوری لازم برای این کار، مانند جملات علّی، جملات تضادی، و پیوندهای منطقی، در فصل‌های دیگر سطح B2 به صورت سیستماتیک آموزش داده می‌شوند. در این فصل شما فقط با محتوا و واژگان مرتبط با مشارکت اجتماعی آشنا می‌شوید تا بعدا بتوانید این محتوا را با آن ساختارهای دستوری ترکیب کنید.

برای موفقیت در موضوع «مشارکت اجتماعی» در سطح B2 همیشه این سه پرسش را در ذهن داشته باشید و در پاسخ خود به هر سه بپردازید:

«چه نوع مشارکتی؟»
«برای چه هدفی؟»
«با چه نتیجه‌ها و چه مشکل‌هایی؟»
اگر پاسخ شما به هر سه پرسش شامل مثال و دلیل باشد، متن یا گفت‌وگوی شما معمولا با معیارهای سطح B2 هماهنگ خواهد بود.

در فصل‌های دیگر این سطح، ابزارهای زبانی لازم برای بیان دقیق‌تر ایده‌هایی را که اینجا یاد گرفتید، به دست خواهید آورد، تا بتوانید درباره «جامعه و سیاست» به شکل ساختارمند و قابل‌قبول در سطح B2 صحبت کنید.