KAHIBARO
23.2.3. تخلفات رفتاری
Table of Contents
استفاده از تلفن همراه
استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی یکی از مهمترین مصداقهای تخلفات رفتاری است، زیرا مستقیماً تمرکز راننده را کاهش میدهد و زمان واکنش را زیاد میکند. کافی است چند ثانیه چشم از جلو بردارید تا خودرو مسافتی قابل توجه را بدون کنترل مؤثر طی کند و هر مانع یا تغییری در مسیر، به یک موقعیت پرخطر تبدیل شود.
هر نوع استفاده دستی از تلفن همراه در حین حرکت خودرو، از جمله گرفتن گوشی در دست، شمارهگیری، پاسخگویی یا برقراری تماس، ارسال پیام، چک کردن شبکههای اجتماعی، عکاسی و فیلمبرداری، تخلف محسوب میشود و میتواند همراه با جریمه نقدی و در برخی موارد نمره منفی باشد.
خطر اصلی تلفن همراه، دو نوع حواسپرتی است: حواسپرتی بصری که چشم را از مسیر برمیدارد، و حواسپرتی ذهنی که فکر را درگیر مکالمه یا محتوا میکند. حتی اگر از هندزفری یا بلوتوث استفاده کنید، مکالمه پرتنش یا طولانی میتواند تصمیمگیری شما را کند و اشتباه کند. از نظر قانونی، تکیه اصلی مقررات بر جلوگیری از استفاده «دستی» است، اما از نظر ایمنی، بهترین کار، بهحداقل رساندن هر نوع مکالمه غیرضروری در هنگام رانندگی است.
قوانین راهنمایی و رانندگی ایران استفاده از تلفن همراه «در حال حرکت» را ممنوع کردهاند. این ممنوعیت شامل توقفهای کوتاه در ترافیک روان نیز میشود، زیرا خودرو هنوز در بخشی از جریان ترافیک است و هر لحظه احتمال حرکت، تغییر وضعیت یا نیاز به واکنش سریع وجود دارد. اگر لازم است تماس فوری بگیرید یا پاسخ دهید، باید در محلی مجاز و ایمن، بهطور کامل توقف کرده، ترمز دستی را بکشید و سپس از تلفن استفاده کنید.
حتی نگاه کوتاه به صفحه برای دیدن اعلان پیام، میتواند در سرعتهای بالاتر معادل طی چند ده متر بدون توجه واقعی به راه باشد. این چند ثانیه در تقاطعها، کنار مدارس، یا در بزرگراهها ممکن است تفاوت بین عبور ایمن و تصادف شدید باشد. بههمین دلیل، در آزمون آییننامه و در ارزیابی پلیس، استفاده از تلفن همراه نشانهای از «بیمسئولیتی رفتاری» راننده محسوب میشود.
نبستن کمربند
نبستن کمربند ایمنی یک تخلف رفتاری است که پیامد آن فقط جریمه نیست، بلکه در بسیاری از تصادفها، مرز بین جراحت خفیف و مرگ خواهد بود. قانون در ایران، بستن کمربند ایمنی را برای راننده و تمام سرنشینان جلو الزامی کرده و در بسیاری از شهرها و مسیرها، برای سرنشینان عقب نیز مورد تأکید است. در خودروهای جدید، از نظر ایمنی، فرض بر این است که تمام سرنشینان، جلو و عقب، باید کمربند خود را ببندند.
مسئولیت بستن کمربند ایمنی سرنشینان خردسال و کودک با راننده است. عدم استفاده از کمربند ایمنی برای راننده و سرنشین جلو تخلف صریح است و میتواند علاوه بر جریمه، بهعنوان عاملی تشدیدکننده مسئولیت راننده در تصادف در نظر گرفته شود.
در سرعتهای شهری و حتی در برخوردهای بهظاهر سبک، بدن بدون کمربند با شدتی زیاد بهسمت جلو پرتاب میشود و برخورد با فرمان، شیشه جلو یا داشبورد میتواند سبب شکستگی، آسیب مغزی یا بیرونافتادن از خودرو شود. بسیاری تصور میکنند در مسافت کوتاه یا در داخل شهر نیازی به کمربند نیست، در حالی که آمار تصادفها نشان میدهد بخش بزرگی از تلفات، در همین مسیرهای کوتاه رخ میدهد.
از نظر رفتاری، نبستن کمربند نشاندهنده نگاه «کماهمیت» به ایمنی است و در فرهنگ رانندگی ایمن، نشانهای منفی به شمار میآید. پلیس راهنمایی و رانندگی این تخلف را بهطور فعال کنترل میکند و در برخی خودروها، سیستم هشدار صوتی و نوری، نبستن کمربند را به راننده یادآوری میکند. نادیده گرفتن این هشدارها به مرور باعث عادت غلط میشود، در حالیکه بستن کمربند، اگر چند روز متوالی رعایت شود، به یک رفتار خودکار و بیزحمت تبدیل خواهد شد.
استفاده غیرمجاز از بوق
بوق خودرو یک وسیله هشداردهنده ایمنی است، نه ابزاری برای خالی کردن عصبانیت یا ایجاد صدا در ترافیک. قوانین راهنمایی و رانندگی استفاده غیرمجاز، مکرر، طولانی یا خارج از ضرورت از بوق را بهعنوان تخلف رفتاری و عامل ایجاد آلودگی صوتی و تنش در فضاهای شهری میشناسد.
کارکرد درست بوق این است که در موقعیتهای مشخص، مانند زمانی که احتمال نمیدهید راننده دیگر یا عابر شما را ببیند، با یک یا چند بوق کوتاه و کنترلشده، حضور خود را اعلام کنید. برای نمونه، نزدیک پیچهای تند و کمدید در راههای برونشهری، هنگام نزدیک شدن به خودرویی که ممکن است تغییر مسیر ناگهانی بدهد، یا برای هشدار دادن به عابری که بدون توجه در حال ورود به سوارهرو است.
استفاده از بوق برای «اعتراض»، «عصبانیت»، «شتابدادن به حرکت دیگران»، «در صف ترافیک» یا «هنگام عبور از کنار مراکز حساس مانند بیمارستانها و مدارس» تخلف محسوب میشود و میتواند با جریمه همراه باشد.
بوق زدنهای پیاپی در ترافیک، نهتنها وضعیت را سریعتر نمیکند، بلکه تمرکز دیگر رانندگان را کاهش میدهد، استرس عمومی را بالا میبرد و احتمال بروز اشتباه و تصادف را بیشتر میکند. از سوی دیگر، در فرهنگ رانندگی، استفاده نابهجا از بوق نشانهای از نداشتن خویشتنداری و احترام به حقوق دیگران است و در آموزش رانندگی نوین، یکی از شاخصهای «رفتار غیرحرفهای» محسوب میشود.
بهتر است پیش از هر بار استفاده از بوق، از خود بپرسید: «آیا این صدا واقعاً به پیشگیری از خطر کمک میکند؟» اگر پاسخ منفی است، باید از فشار دادن بوق خودداری کنید.
پرتاب زباله
پرتاب زباله از خودرو به بیرون، یکی از تخلفات رفتاری آشکار است که هم جنبه قانونی دارد و هم از نظر فرهنگی بهشدت نکوهش میشود. این رفتار علاوه بر زشت کردن محیط، میتواند خطر مستقیم برای دیگر کاربران راه ایجاد کند. بطری، قوطی، کیسه پلاستیک، فیلتر سیگار یا هر شیء دیگری که از خودرو به بیرون انداخته میشود، ممکن است زیر چرخ خودروهای عقب برود، لغزندگی ایجاد کند، دید را مختل کند، یا به موتورسواران و دوچرخهسواران برخورد کند.
پرتاب زباله، بهویژه اشیای سخت یا شعلهدار مانند فیلتر سیگار روشن، تخلف محسوب میشود و علاوه بر جریمه، در صورت ایجاد حادثه، مسئولیت مدنی و حتی کیفری برای راننده یا سرنشین پرتابکننده بهدنبال دارد.
قوانین هوای پاک و قوانین مرتبط با محیط زیست در کنار مقررات راهنمایی و رانندگی، این رفتار را ممنوع کردهاند. در برخی تصادفها، افتادن شیء روی شیشه جلو یا جلوی چرخ موتورسیکلت باعث لغزش و زمینخوردن شده و صدمات جدی بههمراه داشته است. همچنین، پرتاب زباله در حاشیه جادههای جنگلی و کوهستانی، خطر آتشسوزی را بهویژه در فصل گرم افزایش میدهد.
از نظر رفتاری، داشتن یک کیسه کوچک زباله در خودرو و تخلیه آن در محلهای مجاز، نشانهای از مسئولیتپذیری و احترام به حقوق دیگران است. راننده مسئول است محیط داخل خودرو را بهگونهای مدیریت کند که هیچ سرنشینی، بهویژه کودکان، به خود اجازه پرتاب زباله به بیرون را ندهد.
رانندگی پرخطر
«رانندگی پرخطر» عنوان کلی مجموعهای از رفتارها است که احتمال تصادف و شدت خسارت را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد. بسیاری از این رفتارها بهطور جداگانه در قانون بهعنوان تخلف تعریف شدهاند، اما وقتی همزمان یا مکرر رخ دهند، نشاندهنده سبک رانندگی خطرناک هستند. نمونههایی مانند لاییکشی بین خودروها، شتابگیری ناگهانی، ترمزهای شدید و نزدیک، سبقتگیریهای مکرر، عبور با سرعت بالا از کنار عابر یا دوچرخهسوار، و نمایش مهارتهای نمایشی، همه در این دسته قرار میگیرند.
هر رفتاری که بدون ضرورت، ریسک تصادف را افزایش دهد و با اصول احتیاط، سرعت مطمئنه و احترام به دیگران مغایرت داشته باشد، «رانندگی پرخطر» محسوب میشود و میتواند علاوه بر جریمه، با نمره منفی، توقیف خودرو یا حتی سلب صلاحیت موقت از رانندگی همراه شود.
از نظر قانونی، در برخی موارد، رانندگی پرخطر میتواند مصداق «تخلف حادثهساز» باشد، یعنی پلیس در صورت مشاهده رفتار بسیار خطرناک، حتی بدون وقوع تصادف، اختیار برخورد شدیدتر دارد. در صورت بروز حادثه، این نوع رانندگی نشانه «تقصیر سنگین» راننده است و مسئولیت او را در برابر خسارتهای جانی و مالی تشدید میکند.
در آزمون عملی و در ارزیابیهای پلیس، رانندهای که بیجهت سرعت را بالا میبرد، فاصله را رعایت نمیکند، دیر ترمز میگیرد، یا با خودرو «بازی» میکند، رانندهای پرخطر تلقی میشود، حتی اگر هنوز تخلف مشخصی مانند عبور از چراغ قرمز را مرتکب نشده باشد. در رانندگی تدافعی، اصل بر آن است که همیشه کمی «حاشیه ایمنی» برای اشتباه دیگران در نظر بگیرید، نه این که بر لبه خطر حرکت کنید.
ایجاد مزاحمت
ایجاد مزاحمت در رانندگی مفهومی گسترده دارد و شامل هر رفتاری است که آسایش، امنیت یا حق استفاده عادی دیگران از راه را مختل کند. این مزاحمت میتواند برای رانندگان دیگر، عابران، ساکنان یک محله یا سرنشینان خودرو باشد. برخی مصداقهای رایج شامل بوق زدن مکرر و عصبی، تعقیب عمدی یک خودرو، سد کردن راه، حرکت خیلی نزدیک به خودروی جلویی، خاموش و روشن کردن نور بالا برای فشار روانی، و فریاد یا ژستهای توهینآمیز است.
از منظر قانونی، بخشی از این رفتارها به عنوان تخلفات مشخص ثبت شدهاند و بخشی دیگر ممکن است ذیل عناوینی مانند «ایجاد مزاحمت برای دیگران»، «رانندگی مخاطرهآمیز» یا حتی «اخلال در نظم عمومی» قابل پیگرد باشند. در موردی مانند توقف دوبله طولانی جلوی یک درِ پارکینگ یا ورودی، راننده عملاً حق عبور و استفاده ساکن را سلب میکند و در برابر اعتراضها، ممکن است تنش و درگیری ایجاد شود.
هر نوع استفاده از وسیله نقلیه برای «فشار آوردن»، «ترساندن»، «انتقام گرفتن» یا «آزار دادن» دیگران، از جمله تعقیب و سد راه، رفتاری غیرقانونی و پرخطر است و علاوه بر جریمه، میتواند پیامدهای کیفری داشته باشد.
از نظر فرهنگی، احترام به حریم دیگران یکی از پایههای فرهنگ رانندگی سالم است. راننده باتجربه، حتی اگر از اشتباه دیگران ناراحت شود، بهجای ایجاد مزاحمت، با حفظ فاصله و چشمپوشی آگاهانه، از تشدید تنش پرهیز میکند. برخوردهای خیابانی که از یک تخلف ساده شروع میشود و به درگیری فیزیکی میرسد، اغلب نتیجه همین «ایجاد مزاحمت متقابل» و نداشتن مدیریت هیجان است.
حمل سرنشین غیرمجاز
«حمل سرنشین غیرمجاز» زمانی رخ میدهد که راننده برخلاف مقررات، تعداد یا نوع سرنشینان را افزایش دهد یا افرادی را در محلهایی از خودرو سوار کند که برای حمل سرنشین طراحی نشده است. برای نمونه، سوار کردن بیش از ظرفیت مجاز خودرو سواری، نشاندن کودکان در بغل در صندلی جلو، سوار کردن افراد در صندوق عقب، یا سوار کردن کارگران در قسمت بار وانت بدون رعایت مقررات ایمنی.
سوار کردن سرنشین بیش از ظرفیت ثبتشده در کارت خودرو، یا سوار کردن افراد در محلهای ناایمن مانند صندوق عقب، قسمت بار بدون حفاظ و هر محل فاقد کمربند، تخلف است و در صورت بروز حادثه، مسئولیت راننده را بهشدت افزایش میدهد.
در برخی خودروها، محدودیتهای خاص در گواهینامه یا مقررات وجود دارد، مانند مجوز راننده تازهکار که ممکن است در مورد تعداد سرنشین یا حمل کودکان، تأکیدات بیشتری داشته باشد. همچنین در خودروهای عمومی، سوار کردن مسافر بیش از ظرفیت (مثلاً ایستاده در مینیبوس یا سوار کردن چند نفر اضافه در تاکسی سواری) هم تخلف صنفی است و هم تخلف راهنمایی و رانندگی.
از دید ایمنی، هر سرنشین اضافه، وزن خودرو را بالا میبرد، فاصله ترمز را افزایش میدهد، و در صورت تصادف، خروج اضطراری و امدادرسانی را دشوارتر میکند. سرنشینی که کمربند ندارد یا در محلی بدون حفاظت نشسته است، در هنگام برخورد، خود به یک «جسم پرتابشونده» تبدیل میشود و ممکن است به دیگران آسیب جدی بزند.
حمل سرنشین غیرمجاز برای راننده شخصی، علاوه بر جریمه، در صورت حادثه، میتواند بر نحوه پرداخت خسارت بیمه نیز اثر بگذارد و بخشی از مسئولیت مالی را بر عهده راننده بگذارد. از این رو، پایبندی به ظرفیت مجاز خودرو و استفاده از صندلیهای استاندارد برای کودکان، هم از نظر قانونی و هم اخلاقی، بخشی از مسئولیتپذیری راننده است.
Views: 0