25.2.3. حفاظت از محیط زیست

Table of Contents

کاهش مصرف سوخت

رانندگی شما به طور مستقیم بر میزان مصرف سوخت و در نتیجه بر محیط زیست اثر می‌گذارد. هر چه سوخت کمتری بسوزانید، هم پول کمتری پرداخت می‌کنید و هم دی‌اکسیدکربن و آلاینده‌های کمتری وارد هوا می‌شود. مهم‌ترین اصل، «رانندگی نرم و یکنواخت» است. هر شتاب‌گیری ناگهانی، هر ترمز محکم و هر بالا نگه داشتن بی‌دلیل دور موتور، مصرف سوخت را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

برای کاهش مصرف سوخت، همیشه سعی کنید با سرعت یکنواخت و متناسب با شرایط راه و ترافیک حرکت کنید. پرهیز از گاز دادن شدید هنگام شروع حرکت، تعویض دنده در دور موتور مناسب و پیش‌بینی ترافیک جلو (تا مجبور به ترمز و شتاب‌گیری پی‌درپی نشوید) بسیار مؤثر است. در خودروی دنده دستی، ماندن طولانی در دنده‌های سبک با دور موتور بالا، مصرف سوخت را زیاد می‌کند. بهتر است در صورت امکان، با دنده بالاتر و دور موتور کمتر اما بدون فشار زیاد به موتور حرکت کنید.

تأثیر سرعت بر مصرف سوخت را نباید دست‌کم گرفت. در بسیاری از خودروهای سواری، حرکت با سرعت‌های حدود ۷۰ تا ۹۰ کیلومتر بر ساعت در جاده معمولا اقتصادی‌تر از حرکت با سرعت‌های خیلی بالا است. افزایش سرعت از این محدوده، باعث افزایش شدید مقاومت هوا و در نتیجه مصرف سوخت می‌شود. به علاوه، حمل بار اضافی در صندوق عقب یا روی باربند، هم وزن خودرو را بالا می‌برد و هم در صورت استفاده از باربند، مقاومت هوا را افزایش می‌دهد. برداشتن وسایل غیرضروری از خودرو و باز نکردن بی‌مورد باربند، کمک مستقیم به کاهش مصرف سوخت است.

فشار باد لاستیک‌ها نیز نقش مهمی دارد. اگر فشار باد از حد استاندارد کمتر باشد، سطح تماس لاستیک با زمین افزایش پیدا می‌کند، مقاومت غلتشی بالا می‌رود و خودرو بیشتر سوخت مصرف می‌کند. از طرفی باد بیش از حد نیز موجب کاهش چسبندگی و سایش نامناسب می‌شود. بنابراین، تنظیم منظم فشار باد طبق توصیه سازنده، هم به ایمنی و هم به مصرف سوخت کمک می‌کند.

رانندگی طولانی با دور آرام در حالت توقف، مانند روشن نگه داشتن خودرو هنگام انتظار طولانی، هدر دادن سوخت است. اگر می‌دانید بیش از یک تا دو دقیقه متوقف خواهید بود، خاموش کردن موتور، در بیشتر مواقع اقتصادی‌تر و محیط زیستی‌تر از روشن نگه داشتن آن است، به جز مواردی که شرایط ایمنی یا فنی، خاموش کردن را نامناسب کند.

قاعده مهم: «هر چه رانندگی نرم‌تر، یکنواخت‌تر، با سرعت منطقی‌تر و با خودروی سبک‌تر و سرویس‌شده‌تر باشد، مصرف سوخت و اثر منفی بر محیط زیست کمتر است.»

کاهش آلایندگی

مصرف سوخت کمتر به خودی خود، آلایندگی را کاهش می‌دهد، اما نوع رانندگی و وضعیت فنی خودرو نیز به طور جداگانه بر میزان آلاینده‌ها اثر می‌گذارد. آلاینده‌های مهم خودرو شامل مونوکسیدکربن، اکسیدهای نیتروژن، هیدروکربن‌های نسوخته و ذرات معلق است که همگی برای بدن انسان و محیط زیست مضر هستند.

یکی از مهم‌ترین تجهیزات ضدآلودگی در خودروهای بنزینی، «کاتالیست» اگزوز است. این قطعه با واکنش‌های شیمیایی، بخشی از گازهای سمی را به گازهای کم‌خطرتر تبدیل می‌کند. رانندگی طولانی با موتور بد تنظیم، استفاده از بنزین نامرغوب یا بی‌توجهی به تعمیرات می‌تواند عمر کاتالیست را کم کند و آلایندگی خودرو را به شدت افزایش دهد. هرگاه بوی تند و غیرعادی از اگزوز احساس کردید، دود غیرعادی دیدید یا مصرف سوخت ناگهان بالا رفت، باید احتمال افزایش آلایندگی را نیز در نظر بگیرید و برای بررسی به تعمیرگاه مراجعه کنید.

روشن نگه داشتن خودرو در محیط‌های بسته یا نیمه‌مسقف، مثل پارکینگ بسته، به‌ویژه خطرناک است، زیرا مونوکسیدکربن در فضا جمع می‌شود و می‌تواند در مدت کوتاهی جان افراد را به خطر بیندازد. در فضاهای بسته، حتی برای زمان‌های کوتاه، باید از روشن نگه داشتن بی‌مورد موتور خودداری کرد.

عادت‌هایی مانند روشن کردن موتور برای گرم کردن طولانی خودرو در هوای سرد، فشار دادن ناگهانی گاز پس از روشن کردن، یا بازی کردن با پدال گاز درجا، هم مصرف سوخت و هم آلایندگی را بالا می‌برد. گرم شدن موتور در اکثر خودروهای امروزی در حین حرکت ملایم بسیار سریع‌تر و سالم‌تر از گرم کردن درجا است.

در شهر، انتخاب مسیرهای کم‌ترافیک و ساعت‌هایی با حجم ترافیک پایین، علاوه بر صرفه‌جویی در زمان، باعث کاهش توقف و حرکت مکرر، کاهش مصرف سوخت و در نتیجه کاهش آلایندگی می‌شود. بخشی از حفاظت محیط زیست، همین «برنامه‌ریزی هوشمند مسیر» است.

اصل کلیدی: «هر توقف و حرکت ناگهانی، هر دور موتور غیرضروری و هر بی‌توجهی به وضعیت فنی خودرو، مستقیما به معنای هوای آلوده‌تر برای خود شما و دیگران است.»

معاینه فنی

معاینه فنی، تنها یک الزام قانونی نیست، بلکه ابزاری برای حفاظت از جان شما و کاهش آسیب به محیط زیست است. در معاینه فنی، علاوه بر ترمز، فرمان و سایر بخش‌های ایمنی، وضعیت آلایندگی اگزوز نیز بررسی می‌شود. خودرویی که در آزمون آلایندگی مردود می‌شود، معمولا یا تنظیم موتور مناسبی ندارد، یا فیلترها و کاتالیست آن دچار مشکل شده است.

معاینه فنی دوره‌ای و به‌موقع، کمک می‌کند نقص‌های کوچک پیش از آن که به خرابی‌های بزرگ، مصرف سوخت بالا یا آلایندگی شدید تبدیل شوند، شناسایی و برطرف شوند. به این ترتیب، هم از هزینه‌های سنگین تعمیرات آینده جلوگیری می‌شود و هم اثر منفی خودرو بر هوا کمتر می‌شود.

نشان دادن معاینه فنی معتبر در تردد شهری، به خصوص در محدوده‌های کم‌انتشار، جزو الزامات قانونی است و نداشتن آن می‌تواند جریمه و محدودیت ایجاد کند. اما فراتر از جریمه، نگاه مسئولانه این است که راننده، خود برای انجام معاینه فنی پیش‌قدم شود، حتی اگر نظارت بیرونی ضعیف باشد.

نتایج معاینه فنی را جدی بگیرید. اگر در برگه معاینه فنی، نقصی در سیستم سوخت‌رسانی، اگزوز یا سایر موارد مرتبط با محیط زیست ذکر شده است، آن را به بعد موکول نکنید. تعمیر به‌موقع، هم مصرف سوخت را به سطح عادی برمی‌گرداند و هم آلایندگی را کاهش می‌دهد.

قاعده مهم: «رفتن به معاینه فنی در موعد مقرر، یکی از روشن‌ترین نشانه‌های رانندگی مسئولانه و احترام به سلامت دیگران است.»

جلوگیری از نشت مایعات

مایعات مختلف خودرو، مانند روغن موتور، روغن ترمز، مایع خنک‌کننده، بنزین و گازوئیل، همگی در صورت نشت روی زمین، به محیط زیست آسیب می‌زنند. این مایعات می‌توانند خاک را آلوده کنند، وارد آب‌های سطحی یا زیرزمینی شوند و حیات گیاهان و جانوران را تهدید کنند. حتی نشت اندک نیز اگر تکرار شود، در مقیاس شهری به آلودگی قابل توجهی منجر می‌شود.

هر از گاهی زیر خودرو را نگاه کنید. اگر روی زمین لکه‌های چرب، رنگی یا براق می‌بینید، احتمال نشت وجود دارد. رنگ مایعات می‌تواند سرنخ باشد، مثل روغن موتور معمولا قهوه‌ای یا سیاه، مایع خنک‌کننده اغلب سبز یا صورتی، و روغن ترمز معمولا شفاف رو به زرد است. در هر صورت، تشخیص دقیق با تعمیرکار است و نباید نشت را نادیده گرفت.

محل پارک خودرویی که مایعات از آن نشت می‌کند، در باران به نقطه‌ای تبدیل می‌شود که آلودگی را به سراسر معبر می‌برد. در نزدیکی جوی‌ها و دریچه‌های فاضلاب، این مسئله حساس‌تر است. بنابراین، در صورت مشاهده نشت، علاوه بر مراجعه فوری به تعمیرگاه، باید از شست‌وشوی مستقیم محل با آب خودداری کرد، زیرا این کار آلودگی را فقط جابه‌جا می‌کند، نه این که آن را از بین ببرد.

نشت سوخت، علاوه بر خطر آلودگی، خطر آتش‌سوزی نیز دارد. بوی بنزین اطراف خودرو، دیده شدن رد سوخت روی زمین، یا خیس شدن غیرعادی اطراف باک و شیلنگ‌ها، نشانه‌های هشدار هستند. در این شرایط، ادامه رانندگی بدون بررسی فنی، هم برای خودتان و هم برای دیگران خطرناک است.

نکته حیاتی: «هرگونه نشت مایع از خودرو، یک وضعیت عادی نیست. نشت را باید فورا بررسی و رفع کرد، زیرا هم ایمنی و هم محیط زیست را تهدید می‌کند.»

دفع صحیح روغن و باتری

تعویض روغن و باتری، جزو سرویس‌های معمول خودرو است، اما نوع دفع این قطعات و مایعات، اهمیت زیادی برای محیط زیست دارد. روغن موتور کارکرده، حاوی مواد شیمیایی و فلزات سنگین است و اگر در خاک، جوی آب یا فاضلاب رها شود، مدت‌های طولانی در محیط باقی می‌ماند و به آب و خاک آسیب می‌زند. باتری‌های خودرو نیز حاوی اسید و فلزات سنگین مانند سرب هستند که به شدت برای انسان و موجودات زنده مضر است.

اگر تعویض روغن خودرو را در تعمیرگاه معتبر انجام دهید، معمولا روغن کهنه برای بازیافت یا دفع کنترل‌شده جمع‌آوری می‌شود. ولی اگر به هر دلیل در جایی غیر از مراکز مجاز، روغن تعویض می‌شود، مهم است که روغن کهنه در ظروف مناسب جمع‌آوری و به مراکز بازیافت یا تعویض‌روغنی‌های مجاز تحویل داده شود. ریختن روغن روی زمین، داخل کانال، جوی آب یا سطل زباله معمولی، رفتاری بسیار خطرناک برای محیط زیست است.

باتری فرسوده را هرگز در طبیعت، کنار خیابان یا در زباله‌های عادی رها نکنید. باتری‌ها ارزش بازیافتی دارند و اغلب تعمیرگاه‌ها، فروشگاه‌های باتری و مراکز بازیافت، آن‌ها را تحویل می‌گیرند. تحویل باتری فرسوده به این مراکز، هم از آلودگی شدید محیط جلوگیری می‌کند و هم گاهی به صورت مالی، برای مالک سود یا تخفیف دارد.

در صورتی که هنگام تعویض روغن یا حمل باتری، مقداری از این مواد روی زمین بریزد، باید از جذب‌کننده‌های مناسب مانند خاک اره یا ماسه خشک استفاده شود، سپس مواد آغشته با دقت جمع‌آوری و در کیسه مناسب امحا شود. شست‌وشوی محل با آب، فقط آلاینده را به جای دیگر منتقل می‌کند و مشکل را حل نمی‌کند.

اصل مهم: «روغن موتور کارکرده و باتری فرسوده، زباله معمولی نیستند. آن‌ها مواد خطرناک محیط زیستی هستند و فقط باید به مراکز مجاز تحویل داده شوند.»

کاهش سفرهای غیرضروری

یکی از مؤثرترین کارهایی که یک راننده می‌تواند برای حفاظت از محیط زیست انجام دهد، کاهش سفرهای غیرضروری با خودروی شخصی است. هر بار که خودرو را روشن می‌کنید، سوخت می‌سوزد، هوا آلوده می‌شود و سر و صدا ایجاد می‌شود. اگر بخشی از این سفرها را حذف یا جایگزین کنید، مستقیما به کاهش آلودگی کمک کرده‌اید.

برنامه‌ریزی صحیح کارها، می‌تواند تعداد سفرها را کم کند. به جای چند بار رفت و آمد برای کارهای کوچک، می‌توان آن‌ها را در یک سفر ترکیب کرد. انتخاب ساعت‌هایی با ترافیک کمتر نیز باعث کاهش زمان روشن بودن موتور در ترافیک و در نتیجه کاهش مصرف سوخت و آلایندگی می‌شود. هماهنگی با اعضای خانواده، همکاران یا دوستان برای استفاده مشترک از خودرو (هم‌سفری)، تعداد خودروهای در حال تردد را کاهش می‌دهد.

برای مسافت‌های کوتاه، به جای خودرو می‌توان از پیاده‌روی یا دوچرخه استفاده کرد، به شرط آن که شرایط ایمنی و مسیر مناسب باشد. این کار علاوه بر کاهش آلودگی، برای سلامت جسمی مفید است. استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی در سفرهای شهری و بین‌شهری، به ویژه در مسیرهایی که خطوط منظم اتوبوس، مترو یا تاکسی خطی وجود دارد، نقش بزرگی در کاهش ترافیک و آلودگی هوا دارد.

در تصمیم‌گیری برای سفر با خودرو، پرسیدن این سؤال از خود مفید است: «آیا راهی وجود دارد که بدون استفاده از خودروی شخصی به این مقصد برسم، یا حداقل کمتر از خودرو استفاده کنم؟» حتی اگر همیشه پاسخ مثبت نباشد، همین طرز فکر، رفتاری مسئولانه نسبت به محیط زیست ایجاد می‌کند.

جمع‌بندی: «کم کردن تعداد روشن شدن خودرو، کوتاه‌تر کردن مسیرها و استفاده از گزینه‌های جایگزین مانند پیاده‌روی، دوچرخه و حمل‌ونقل عمومی، از مؤثرترین روش‌ها برای کاهش اثرات منفی رانندگی بر محیط زیست است.»