KAHIBARO
2.3.1. حرکت و تغییر موقعیت
Table of Contents
شروع حرکت
در شروع حرکت، هدف این است که خودرو را بدون تکان ناگهانی و بدون ایجاد مزاحمت برای دیگران وارد جریان ترافیک کنید. پیش از هر چیز، باید خودرو کاملا متوقف و در وضعیت ایمن باشد، یعنی ترمز دستی کشیده، دنده در حالت مناسب و پای راست روی ترمز قرار گرفته باشد. سپس با مشاهده محیط اطراف، مطمئن میشوید که شروع حرکت برای شما و دیگران خطر ایجاد نمیکند.
برای آغاز، آینه وسط و آینههای جانبی را نگاه میکنید تا وضعیت خودروهای پشت سر و کنار خود را بشناسید. بعد از آن، با چرخاندن کوتاه سر، نقطه کور سمت خود را بررسی میکنید تا از نبودن موتورسیکلت یا خودرویی که در آینه دیده نمیشود مطمئن شوید. سپس راهنمای مناسب را روشن میکنید تا به دیگران اعلام کنید که قصد حرکت یا تغییر موقعیت دارید.
در خودروی گیربکس دستی، با گرفتن کامل کلاچ و انتخاب دنده مناسب، معمولا دنده یک، و سپس رها کردن آرام کلاچ همراه با افزایش خیلی ملایم گاز، خودرو را به آرامی به حرکت در میآورید. در همین زمان ترمز دستی را آزاد میکنید. در خودروهای اتومات، پس از فشردن ترمز، قرار دادن سلکتور دنده روی حالت حرکت و سپس رها کردن نرم ترمز، خودرو شروع به حرکت میکند. در هر دو حالت باید مراقب باشید خودرو ناگهان به جلو نجهد یا خاموش نشود.
قانون مهم:
قبل از هر شروع حرکت، «آینه، نقطه کور، راهنما» را به ترتیب و بدون حذف هیچکدام انجام دهید.
در زمان شروع حرکت در شیب یا کنار جدول، کنترل نیمکلاچ و حفظ فاصله طولی با خودروی جلویی اهمیت بیشتری پیدا میکند که در فصلهای مربوط به «حرکت در سربالایی» و «پارک کنار جدول» به جزئیات آن پرداخته میشود.
ادامه حرکت
پس از شروع صحیح، مرحله بعدی حفظ حرکت یکنواخت و کنترلشده است. راننده باید موقعیت خود در خط عبور را ثابت نگه دارد، بدون اینکه مدام به راست و چپ منحرف شود. نگه داشتن خودرو در مرکز خط، با نگاه کردن به دوردست و نه دقیقا جلوی خودرو، آسانتر میشود.
در ادامه حرکت، تنظیم سرعت نقش اساسی دارد. سرعت باید همزمان با «محدودیت قانونی» و «شرایط واقعی راه» هماهنگ شود. به تابلوهای محدودیت سرعت، نوع معبر، تراکم ترافیک و حضور عابر و موتورسیکلت توجه میکنید. همچنین با نگاه منظم به آینهها، وضعیت عقب و کنار خودرو را زیر نظر دارید تا اگر لازم شد، برای توقف، تغییر خط یا کاهش سرعت آماده باشید.
برای حفظ حرکت نرم، تعویض دندهها به موقع انجام میشود. در سرعتهای پایین از دندههای سنگین و در سرعتهای بالاتر از دندههای سبکتر استفاده میکنید تا هم مصرف سوخت بهینه باشد و هم خودرو لرزش یا فشار غیرعادی نداشته باشد. هر گونه تغییر در سرعت، ترجیحا تدریجی و با استفاده کوتاه و پیوسته از پدال گاز و ترمز انجام میشود، نه با ترمزهای شدید و ناگهانی.
تغییر خط
تغییر خط یعنی جابهجا شدن از یک خط عبور به خط کناری، بدون اینکه جهت کلی حرکت شما عوض شود. مثلا از خط راست به خط وسط در همان جهت حرکت. این کار باید بسیار حسابشده انجام شود، چون برخوردهای جانبی و تصادفهای ناشی از نقطه کور، اغلب هنگام تغییر خط رخ میدهد.
مراحل اصولی تغییر خط به ترتیب زیر است:
ابتدا تصمیم میگیرید که آیا واقعا لازم است خط خود را عوض کنید یا میتوانید در همان خط بمانید. سپس به آینه وسط نگاه میکنید تا وضعیت عمومی پشت سر را بدانید. بعد آینه همان سمتی را که میخواهید تغییر خط دهید بررسی میکنید، مثلا برای رفتن به خط چپ، آینه چپ. پس از آن راهنمای مربوط به همان سمت را روشن میکنید تا رانندگان اطراف از قصد شما آگاه شوند.
یک لحظه کوتاه، نقطه کور سمت مورد نظر را با چرخاندن سر بررسی میکنید، زیرا موتورسیکلت یا خودرویی که در این محدوده قرار دارد ممکن است در آینهها دیده نشود. همزمان، سرعت خود را با خودروهای خط کناری هماهنگ میکنید. اگر بین دو خودرو در خط کناری فاصله کافی وجود دارد، فرمان را بسیار نرم و تدریجی به سمت خط جدید حرکت میدهید، تا زمانی که کاملا در وسط خط تازه قرار بگیرید. در پایان، راهنما را خاموش و دوباره آینهها را کنترل میکنید.
قاعده کلیدی در تغییر خط:
«اول نگاه، بعد راهنما، بعد جابهجایی تدریجی».
هرگز همزمان با زدن راهنما، فرمان را ناگهانی نچرخانید.
در موقعیتهایی مانند نزدیک تقاطع، تونل، پل و خطوط با خط ممتد، تغییر خط ممکن است ممنوع باشد یا خطر زیادی داشته باشد. تشخیص این موارد با توجه به خطکشی و تابلوها صورت میگیرد، که در فصلهای مربوط به خطکشی به طور کامل بیان میشود.
تغییر مسیر
تغییر مسیر با تغییر خط تفاوت دارد. در تغییر خط شما در همان مسیر و جهت کلی باقی میمانید، اما در تغییر مسیر معمولا از یک راه وارد راه دیگر میشوید یا جهت حرکت خود را روی نقشه راه عوض میکنید، مانند ورود به خیابان فرعی، خروج از بزرگراه، یا انتخاب شاخه دیگر در یک سهراهی.
هنگام تغییر مسیر، علاوه بر خودروهای اطراف، باید تابلوها و خطکشیها را به دقت بررسی کنید تا از مسیر درست و قانونی استفاده کنید. مثلا در خروجیهای بزرگراه، معمولا «خط کاهش سرعت» وجود دارد که باید چند صد متر قبل از خروجی وارد آن شوید، سرعت را کم کنید و سپس مسیر خود را تغییر دهید.
در شهر، قبل از رسیدن به تقاطع، اگر میخواهید مثلا به خیابان فرعی سمت راست بروید، کافی نیست که در لحظه آخر تصمیم بگیرید. باید چند ده متر زودتر، خود را در خط مناسب قرار دهید، سرعت را به آرامی کاهش دهید، راهنمای مناسب را روشن کنید و پس از رعایت حق تقدم، مسیر جدید را انتخاب کنید. در تغییر مسیر، دقت به عابر پیاده، دوچرخهسوار و موتورسیکلتها اهمیت دوچندان دارد، چون ممکن است از جهت جدیدی که میخواهید وارد آن شوید ناگهان ظاهر شوند.
گردش به راست
گردش به راست از رایجترین تغییرهای مسیر شهری است، اما اگر به درستی انجام نشود میتواند برای عابر و دوچرخهسوار بسیار خطرناک باشد. اصل مهم این است که پیش از رسیدن به تقاطع، در خط راست قرار بگیرید و سرعت را بهتدریج کاهش دهید.
حداقل چند ثانیه پیش از تقاطع، راهنمای راست را فعال میکنید تا دیگران را از قصد خود آگاه کنید. سپس به آینهها و نقطه کور سمت راست نگاه میکنید و به ویژه به وجود موتورسیکلت یا دوچرخهای که ممکن است بین شما و جدول حرکت کند توجه میکنید. درست قبل از گردش، باید حتما گذرگاه عابر را بررسی کنید. اگر عابری قصد عبور دارد یا در حال عبور است، حق تقدم با او است و شما باید کاملا توقف کنید.
در لحظه گردش، خودرو را نزدیک به حاشیه راست هدایت میکنید تا قوس گردش کوچک باشد و وارد خط مخالف نشوید. اگر خیابان مقصد چندخطه است، باید وارد خط مناسب شوید، معمولا خط راست. پیچ را با سرعت کم و کنترل کامل فرمان طی میکنید، بدون ترمز ناگهانی، و پس از تکمیل گردش، سرعت را به تدریج با شرایط ترافیک هماهنگ میکنید.
در برخی تقاطعهای چراغدار، ممکن است گردش به راست فقط در صورت روشن بودن «پیکان سبز» مجاز باشد، یا با وجود چراغ قرمز، گردش مشروط با توقف کامل و رعایت حق تقدم عابر و خودروها مجاز باشد، که در فصل چراغها به طور دقیق بررسی خواهد شد.
گردش به چپ
گردش به چپ از نظر حق تقدم و ایمنی حساستر از گردش به راست است، چون معمولا باید از مقابل جریان خودروهای روبهرو عبور کنید. در خیابانهای چندخطه، ابتدا باید از چند ده متر قبل، وارد خطی شوید که برای گردش به چپ در نظر گرفته شده است، معمولا خط چپ یا خط مخصوص گردش.
پیش از تقاطع، راهنمای چپ را روشن میکنید و با استفاده از آینهها و نقطه کور، از نبود خودرویی که قصد سبقت ناگهانی از سمت چپ دارد مطمئن میشوید. سپس با کاهش تدریجی سرعت، به مرکز مسیر یا محل تعیینشده توسط خطکشی نزدیک میشوید، طوری که منتظر بمانید تا شرایط برای گردش ایمن فراهم شود.
در تقاطعهای بدون چراغ، باید حق تقدم خودروهای روبهرو که مستقیم میروند یا به راست میپیچند را رعایت کنید، مگر تابلو یا علامت دیگری ترتیب را عوض کرده باشد. وقتی فاصله کافی و زمان مناسب ایجاد شد، با سرعت کم و فرمانگیری نرم، وارد خیابان مقصد میشوید. توجه کنید که در خیابانهای دوطرفه، هنگام ورود، باید در سمت راست خیابان مقصد قرار بگیرید و وارد خط مخالف نشوید.
در تقاطع چراغدار، وضعیت به چراغها و پیکانها بستگی دارد. اگر فقط چراغ سبز دایرهای روشن است، معمولا باید همچنان حق تقدم خودروهای روبهرو را رعایت کنید. اگر پیکان سبز گردش به چپ فعال است، گردش شما دارای حق تقدم مشخص خواهد بود. جزئیات این موارد در فصل حق تقدم و چراغها بررسی میشود، اما در هر حال، سرعت کم و نگاه مداوم به عابر و موتورسیکلت، اصل اساسی است.
دور زدن
دور زدن یعنی تغییر ۱۸۰ درجهای جهت حرکت، مثلا برگشتن و رفتن در جهت مخالف همان خیابان. این حرکت اگر در محل نامناسب انجام شود، بسیار خطرناک و حتی غیرقانونی است. برای دور زدن، ابتدا باید مطمئن شوید که تابلو یا خطکشی «ممنوعیت دور زدن» وجود ندارد و دید کافی به جلو و عقب دارید.
در دور زدن یکفرمان، معمولا عرض خیابان آنقدر زیاد است که با یک بار چرخاندن کامل فرمان، خودرو در یک حرکت پیوسته در جهت مخالف قرار میگیرد. راننده باید از قبل فضای خالی جلو و پشت سر را ارزیابی کند، راهنمای مناسب، معمولا راهنمای چپ، را روشن کند و با کاهش سرعت و توجه به عابران و خودروهای روبهرو، حرکت را آغاز کند. چرخش فرمان باید پیوسته، اما کنترلشده باشد و در پایان، خودرو در سمت راست جهت جدید قرار بگیرد.
در بسیاری از خیابانهای باریک، برای تغییر جهت کامل به «دور زدن دوفرمان» نیاز است که ترکیبی از حرکت رو به جلو و دندهعقب است. در این حالت، اهمیت کنترل محیط اطراف، به ویژه پشت خودرو، چند برابر میشود و اگر دید کافی ندارید، نباید حرکت را ادامه دهید. انجام این نوع مانور در معابر شلوغ یا در نزدیکی تقاطع، تونل، پل، پیچ یا روی خط ممتد، معمولا ممنوع یا بسیار خطرناک است.
اصل ایمنی دور زدن:
اگر برای دور زدن مجبور میشوید چند بار توقف کنید، به طرف مقابل بروید یا خودروهای دیگر را ناگهان متوقف کنید، محل انتخابشده مناسب نیست.
سبقت
سبقت یعنی جلو افتادن از خودرویی که در همان جهت شما حرکت میکند، با عبور موقت از خط یا مسیر کناری و بازگشت به خط اولیه یا خط دیگر. سبقت با تغییر خط معمولی تفاوت دارد، زیرا مدت کوتاهی در کنار خودروی دیگر و معمولا نزدیک به خودروهای روبهرو قرار میگیرید، به همین دلیل از پرخطرترین مانورها است.
پیش از سبقت، باید چند نکته را به دقت بررسی کنید: نخست این که سبقت در آن محل مجاز است، یعنی خطکشی وسط راه منقطع باشد، تابلو ممنوعیت سبقت وجود نداشته باشد و پیچ، سربالایی، پل، تونل، تقاطع یا گذرگاه عابر در فاصله نزدیک نباشد. سپس باید مسیر روبهرو را در جادههای دوطرفه، تا فاصله کافی و واضح ببینید و مطمئن شوید خودروی روبهرو در حال نزدیک شدن نیست.
در مرحله بعد، وضعیت پشت سر را با آینه و نقطه کور بررسی میکنید تا خودروی دیگری در حال سبقت گرفتن از شما نباشد. سپس راهنمای سمت مناسب، معمولا چپ، را روشن کرده و با افزایش تدریجی سرعت و انتخاب دنده متناسب، از کنار خودروی جلویی عبور میکنید. در طول سبقت، باید فاصله جانبی کافی را حفظ کنید، به ویژه اگر خودروی سبقتگرفته بزرگ، موتورسیکلت یا دوچرخه باشد.
پس از آنکه جلوی خودروی سبقتگرفته به اندازه کافی در آینه شما دیده شد، فرمان را به نرمی به خط قبلی برمیگردانید و راهنما را خاموش میکنید. هرگونه تردید در کافی بودن فاصله یا شرایط مسیر، به این معنا است که باید از سبقت صرفنظر کنید. در معابر شهری شلوغ، اغلب سبقت ضرورتی ندارد و بهتر است به جای آن، فاصله ایمن و سرعت مطمئنه را حفظ کنید.
دندهعقب
حرکت با دندهعقب یکی از حساسترین نوع حرکتها است، زیرا میدان دید راننده بسیار محدود میشود و اغلب دیگران انتظار حرکت عقب را ندارند. دندهعقب فقط باید در مسافت کوتاه و زمانی که کاملا ضروری است انجام شود، مثل اصلاح فاصله در پارک یا خارج شدن از بنبست.
برای شروع دندهعقب، خودرو باید کاملا متوقف و محیط پشت آن تا حد ممکن قابل مشاهده باشد. پیش از قرار دادن دنده در حالت عقب، اطراف و بهخصوص پشت خودرو را بررسی میکنید. سپس یا با نگاه در آینهها، یا با چرخاندن نیمتنه به عقب و نگاه مستقیم از پنجره عقب، مسیر را زیر نظر میگیرید. سرعت در دندهعقب باید بسیار کم باشد و کنترل اصلی با کلاچ و ترمز انجام شود، نه با گاز زیاد.
هر زمان که دید شما نسبت به پشت خودرو از بین رفت، مثلا عابری پشت خودرو قرار گرفت یا خودرویی در مسیر ظاهر شد، باید بلافاصله متوقف شوید. دندهعقب در تقاطع، در مسیرهای پرتردد، یا در آزادراه و بزرگراه ممنوع و بسیار خطرناک است. به طور کلی، اگر میتوانید با حرکت رو به جلو مشکل را حل کنید، نباید از دندهعقب استفاده کنید.
قاعده ایمنی دندهعقب:
«دید ناکافی یعنی توقف فوری».
اگر پشت سر را به خوبی نمیبینید، دندهعقب نروید یا بلافاصله متوقف شوید.
ورود به مسیر
ورود به مسیر یعنی پیوستن از محلی خارج از جریان اصلی ترافیک به راهی که خودروها در آن در حال حرکت هستند، مانند ورود از پارک کنار خیابان، خروج از پارکینگ، ورود از کوچه به خیابان اصلی، یا ورود از رمپ به بزرگراه. در تمام این حالتها اصل مهم این است که حق تقدم با خودروهای در مسیر اصلی است و شما باید خود را با آنها هماهنگ کنید.
پیش از ورود، ابتدا باید خودرو را در محل خروج متوقف یا تقریبا متوقف کنید و با نگاه به چپ و راست، مطمئن شوید که فاصله و سرعت خودروهای در مسیر، اجازه ورود ایمن را به شما میدهد. آینهها و نقطه کور را کنترل میکنید و راهنمای متناسب با سمتی را که قصد ورود دارید، فعال میکنید. سپس سرعت خود را به کمک دنده و گاز، با جریان ترافیک هماهنگ میکنید تا از ایجاد مانع ناگهانی برای دیگران جلوگیری شود.
در بزرگراه و آزادراه، معمولا از «خط شتاب» برای ورود استفاده میکنید. در این نواحی نباید در ابتدای رمپ توقف کامل انجام دهید، مگر در شرایط اضطراری یا ترافیک سنگین، بلکه باید هنگام حرکت در خط شتاب، آینهها و نقطه کور را کنترل کنید و زمانی که بین خودروهای عبوری فاصله مناسب دیدید، سرعت را تا نزدیک سرعت آنها افزایش دهید و به نرمی وارد خط شوید.
خروج از مسیر
خروج از مسیر، برعکس ورود، یعنی ترک جریان اصلی ترافیک و رفتن به پارک، خروجی بزرگراه، خیابان فرعی یا پارکینگ. خطاهای شایع در خروج، مانند تغییر ناگهانی خط در آخرین لحظه یا کاهش سرعت شدید در وسط خط عبور، علت بسیاری از تصادفها هستند.
برای خروج صحیح، باید از قبل، تابلوهای پیشآگاهی و نشانههای خروجی را مشاهده و مسیر مورد نظر را زود تشخیص دهید. چند صد متر یا چند ده متر پیش از خروج، بسته به نوع راه، خود را در خطی قرار میدهید که به خروجی منتهی میشود. سپس راهنمای مناسب را روشن میکنید و با نگاه به آینهها و نقطه کور، از نبود خودرویی که بخواهد در همان لحظه تغییر خط دهد مطمئن میشوید.
کاهش سرعت اصلی، نباید داخل خط عبور مشترک با سایر خودروها انجام شود، بلکه معمولا در «خط کاهش سرعت» یا فضای خروجی انجام میگیرد. وقتی وارد این خط شدید، به تدریج سرعت را کم میکنید تا بتوانید با اطمینان وارد خیابان فرعی، پارکینگ یا محل توقف شوید. اگر به هر دلیل خروجی را از دست دادید، نباید دندهعقب بگیرید یا به صورت ناگهانی مسیر را برگردانید، بلکه باید تا خروجی بعدی ادامه دهید و به شکل ایمن بازگردید.
یادآوری مهم:
در خروج از مسیر، «تصمیم زودهنگام و حرکت تدریجی» همیشه از «تصمیم دیرهنگام و حرکت ناگهانی» ایمنتر و قانونیتر است.
با تسلط بر این مفاهیم، شما میتوانید موقعیت خودرو را در مسیر به صورت ایمن، قابل پیشبینی و هماهنگ با دیگر کاربران راه تغییر دهید، که یکی از پایههای اصلی موفقیت در رانندگی شهری و برونشهری و قبولی در آزمونهای عملی و آییننامه است.
Views: 1