22.2.2. استفاده از خاموش‌کننده

Table of Contents

حفظ فاصله

در استفاده از خاموش‌کننده، نزدیک شدن بیش از حد به آتش هم کارایی خاموش‌کننده را کم می‌کند و هم خطر سوختگی و استنشاق دود را بالا می‌برد. فاصله مناسب به نوع خاموش‌کننده و شدت آتش بستگی دارد، اما برای خاموش‌کننده‌های پودری دستی معمول خودرو، معمولا حدود ۲ تا ۳ متر فاصله اولیه توصیه می‌شود.
در ابتدای کار، در همین فاصله بایستید، ضامن خاموش‌کننده را بکشید و پیش از نزدیک‌تر شدن، یک پاشش کوتاه آزمایشی به سمت آتش انجام دهید تا از سلامت و عملکرد خاموش‌کننده مطمئن شوید. اگر آتش کم است و با همان فاصله می‌توانید پایه آن را پوشش دهید، نیازی به نزدیک‌تر شدن نیست. اگر لازم شد تا کمی جلو بروید، همیشه به‌آرامی و گام‌به‌گام به آتش نزدیک شوید و مرتب شدت حرارت روی صورت و دست‌هایتان را ارزیابی کنید؛ هر لحظه احساس کردید گرما شدید شده یا شعله در حال گسترش است، باید عقب‌نشینی کنید.

هرگز تا جایی جلو نروید که گرمای آتش تحمل‌ناپذیر شود یا لباس‌هایتان در معرض شعله مستقیم قرار بگیرد. «ایمنی شما» مهم‌تر از نجات خودرو است.

به خاطر داشته باشید که دود و گازهای ناشی از سوختن قطعات پلاستیکی و مواد شیمیایی در خودرو می‌تواند برای ریه و چشم بسیار مضر باشد، پس در صورت امکان در جهت وزش باد طوری قرار بگیرید که دود به سمت شما نیاید و اگر دود غلیظ فضا را پر کرده است، به جای نزدیک شدن، محل را ترک کنید و منتظر آتش‌نشانی بمانید.

قرار گرفتن در جهت مناسب

پس از انتخاب فاصله امن، جهت قرار گرفتن شما نسبت به خودرو بسیار مهم است. اگر آتش از قسمت موتور شروع شده، معمولا مناسب است که در یک زاویه مایل نسبت به جلوی خودرو بایستید، نه درست مقابل آن. این کار چند مزیت دارد: هم کمتر در معرض حرارت مستقیم و موج احتمالی شعله قرار می‌گیرید و هم در صورت انفجار جزئی، ترکیدن شیشه یا پرتاب شدن قطعات، احتمال برخورد مستقیم با شما کمتر است.

همیشه سعی کنید در جهتی بایستید که راه فرار به پشت سر یا کناره شما باز باشد و مجبور نشوید برای عقب‌نشینی از روی موانع بپرید یا میان خودروهای دیگر گیر کنید. اگر خودرو در کنار جاده است، بهتر است طوری بایستید که پشت شما سمت فضای باز و امن، و آتش سمت جلو و کمی مایل قرار بگیرد، نه اینکه پشتتان به داخل خط عبور خودروها باشد.

همچنین باید تا جایی که ممکن است در جهتی قرار بگیرید که باد، دود و شعله را از شما دور کند. یعنی اگر باد از راست به چپ می‌وزد و دود به طرف چپ منحرف می‌شود، شما بهتر است در سمت راست و کمی مایل نسبت به خودرو بایستید تا در دود غلیظ قرار نگیرید. قرار گرفتن در جهت نامناسب می‌تواند در چند ثانیه بینایی و تنفس شما را مختل کند و عملا امکان ادامه کار را بگیرد.

هدف گرفتن پایه آتش

بسیاری از افراد به اشتباه، نازل خاموش‌کننده را به سمت بالای شعله‌ها می‌گیرند، در حالی که منبع گرما و سوختن، در «پایه آتش» قرار دارد. پایه آتش همان جایی است که ماده سوختنی در حال اشتعال است، مثل محل اتصال شیلنگ سوخت، سطح مایع بنزین ریخته شده یا ناحیه‌ای روی موتور که شعله از آن بیرون می‌زند.

قاعده مهم: همیشه خاموش‌کننده را به «پایه آتش» بگیرید، نه به نوک شعله‌ها. خاموش شدن شعله بدون سرد شدن و خفه شدن محل سوختن، موقتی است و آتش دوباره زبانه می‌کشد.

پیش از شروع پاشش، چند لحظه با دقت نگاه کنید و تشخیص دهید که شعله دقیقا از کجا شروع می‌شود. سپس نازل را کمی پایین‌تر از نوک شعله و روی منبع شعله‌ور قرار دهید. اگر بنزین روی زمین یا روی قطعه‌ای ریخته و در حال سوختن است، نازل را به گونه‌ای بگیرید که پاشش، سطح آن مایع یا قطعه را بپوشاند، نه اینکه فقط در هوا پراکنده شود.

در خودرو معمولا آتش در سه نقطه شایع‌تر است: محفظه موتور، اطراف باتری و مسیر یا محل نشت سوخت. در هر سه حالت، تمرکز شما باید روی همان نقطه شروع آتش باشد، حتی اگر شعله‌ها در قسمت‌های دیگر هم دیده می‌شود. وقتی منبع اصلی خاموش شد، شعله‌های پراکنده دیگر نیز به سرعت خاموش می‌شوند یا به سادگی با چند پاشش کوتاه کنترل می‌گردند.

حرکت دادن پاشش

پس از هدف‌گیری پایه آتش، نحوه حرکت دادن نازل خاموش‌کننده اهمیت زیادی دارد. اگر پاشش تنها روی یک نقطه ثابت متمرکز شود، ممکن است بخش‌های دیگر پایه آتش پوشش داده نشود و شعله از کناره‌ها دوباره گسترش پیدا کند. برای جلوگیری از این وضعیت باید نازل را به صورت رفت و برگشتی، در یک الگوی افقی یا کمی هلالی، حرکت دهید تا کل پهنای پایه آتش پوشش داده شود.

الگوی عمومی این است که از قسمت نزدیک‌تر به خودتان شروع کنید و به آرامی پاشش را به جلو و اطراف گسترش دهید. اگر آتش روی سطحی افقی مثلاً روی کف موتور یا روی زمین است، پاشش را از لبه‌های خودتان به سمت جلو حرکت دهید تا آتش به طرف شما هل داده نشود. در صورت استفاده از خاموش‌کننده پودری، باید توجه کنید که فشار و حجم پاشش محدود است؛ پس با ریتمی یکنواخت و حساب‌شده نازل را حرکت دهید و از خالی کردن یک‌باره خاموش‌کننده روی نقطه‌ای بسیار کوچک خودداری کنید.

هر بار که قسمتی از آتش خاموش می‌شود، نازل را به آرامی به بخش‌های باقی‌مانده هدایت کنید تا هیچ قسمت داغ و شعله‌ور بدون پوشش نماند. اگر دوباره شعله از نقطه‌ای سر برآورد، همان لحظه تمرکز پاشش را به آنجا منتقل کنید. در طول این فرآیند مرتب وضعیت اطراف، مسیر فرار و میزان دود را هم زیر نظر داشته باشید. وقتی آتش ظاهرا خاموش شد، چند ثانیه دیگر به صورت مقطعی اطراف همان محل را پاشش کنید تا از بازگشت شعله جلوگیری شود.

حفظ راه فرار

یکی از جدی‌ترین اشتباه‌ها در مقابله با آتش خودرو این است که شخصی با خاموش‌کننده جلو می‌رود و آن‌قدر درگیر شعله‌ها می‌شود که ناگهان متوجه می‌شود پشت سرش مسدود شده یا آتش گسترش یافته و عملاً راه خروج امنی ندارد. برای پیشگیری از این خطر، از همان لحظه اول، «مسیر فرار» خود را انتخاب و در تمام مدت کار، آن را باز نگه دارید.

این مسیر باید کوتاه، بدون مانع و به سمت منطقه‌ای کاملاً امن باشد؛ مثلا به سمت حاشیه جاده دور از ترافیک، یا فضایی باز دور از خودروهای دیگر و مواد قابل اشتعال. هرگز به گونه‌ای جلو نروید که برای برگشتن مجبور شوید از جلوی آتش عبور کنید. در محیط‌های شلوغ مثل پارکینگ یا خیابان پر خودرو، از همان ابتدا چند قدمی از بدنه خودرو فاصله عرضی بگیرید که در صورت لزوم بتوانید مورب از کنار خودرو عقب‌نشینی کنید، نه در امتداد طول آن.

هر زمان که احساس کردید آتش در حال گسترش سریع است، صدای انفجار یا ترکیدن شدید شنیدید، حرارت غیرقابل تحمل شد یا دود غلیظ مسیر دید و تنفس شما را گرفت، بلافاصله خاموش‌کننده را رها کرده و از «مسیر فرار از پیش انتخاب‌شده» دور شوید. ادامه دادن در این شرایط به معنای به خطر انداختن جان خودتان است.

در عین حال، اگر افراد دیگری در اطراف خودرو هستند، باید پیش از شروع کار، با چند جمله کوتاه و محکم از آن‌ها بخواهید که به محدوده امن عقب بروند و راه فرار شما را سد نکنند. حضور افراد کنجکاو و نزدیک شدن آن‌ها نه تنها برای خودشان خطرناک است، بلکه می‌تواند مسیر عقب‌نشینی شما را هم ببندد.

خودداری از باز کردن کامل کاپوت

در بسیاری از موارد، آتش در محفظه موتور شکل می‌گیرد. واکنش غریزی بعضی افراد این است که بلافاصله کاپوت را کاملاً بالا بزنند تا آتش را ببینند، اما این کار یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات است. در محفظه موتور، وقتی درِ آن بسته است، اکسیژن محدودتر است و شعله نسبتا مهار شده باقی می‌ماند. اگر ناگهان کاپوت را کاملاً بالا ببرید، حجم زیادی از اکسیژن تازه وارد محفظه می‌شود و می‌تواند باعث زبانه کشیدن ناگهانی و شدید شعله و پاشش آتش به سمت صورت و بدن شما شود.

قاعده مهم: هرگز کاپوت را «ناگهانی و کامل» باز نکنید. ابتدا فقط ضامن را آزاد کنید، سپس درِ کاپوت را خیلی کم و با احتیاط نیمه‌باز نگه دارید و از همان شکاف باریک، خاموش‌کننده را به داخل و به سمت پایه آتش بگیرید.

روش ایمن‌تر این است که کنار خودرو و نه روبه‌روی آن بایستید، ضامن کاپوت را آزاد کنید و با استفاده از دستگیره یا در صورت امکان با دستکش یا پارچه، کاپوت را فقط چند سانتی‌متر بالا بیاورید تا یک شکاف باریک ایجاد شود. همین مقدار برای ورود نازل خاموش‌کننده کافی است. نازل را از کنار و با دست دراز شده، داخل این شکاف ببرید و بدون نزدیک کردن صورت به لبه کاپوت، پاشش را آغاز کنید. به این ترتیب هم منبع آتش را هدف گرفته‌اید و هم از افزایش ناگهانی اکسیژن جلوگیری کرده‌اید.

اگر آتش آن‌قدر گسترده است که با وجود پاشش از شکاف، شعله فروکش نمی‌کند یا حرارت غیرقابل تحمل است، باز هم نباید سعی کنید کاپوت را بیشتر باز کنید. در این شرایط، عقب‌نشینی و سپردن ادامه کار به آتش‌نشانی، انتخاب ایمن‌تر و عاقلانه‌تر است. جان شما ارزش بسیار بیشتری از هر خودرویی دارد.