22.2.1. اقدامات فوری

Table of Contents

توقف در محل امن

در صورت مشاهده هر نشانه‌ای از آتش‌سوزی مانند بوی شدید سوخت یا پلاستیک سوخته، دود از زیر کاپوت یا از داخل اتاق، یا دیدن شعله، باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن خودرو را در «ایمن‌ترین محل موجود» متوقف کنید. منظور از محل امن نقطه‌ای است که هم شما، هم سرنشینان و هم سایر کاربران راه کمترین خطر را متحمل شوند. اگر روی بزرگراه هستید، تلاش کنید بدون ترمز ناگهانی و با روشن کردن فلاشر، به شانه راه یا محل توقف اضطراری منتقل شوید. در خیابان‌های شهری، از توقف وسط تقاطع، وسط خیابان یا در کنار پمپ‌بنزین خودداری کنید و تا حد امکان کنار جدول و دور از تجمع خودروها بایستید.

ترمز ناگهانی، تغییر مسیر تند یا توقف ناگهانی وسط مسیر می‌تواند باعث تصادف‌های زنجیره‌ای شود. بنابراین ابتدا با خونسردی سرعت را کم کنید، فلاشر را روشن کنید و به دیگران نشان دهید که خودرو دچار مشکل است. اگر امکان دارد، خودرو را طوری متوقف کنید که باد غالب، دود و شعله را از شما و از سایر خودروها دور کند. در نزدیکی مواد قابل اشتعال، تانکر سوخت، کارگاه جوشکاری، یا محل تجمع جمعیت به هیچ عنوان توقف نکنید و چند متر جلوتر یا عقب‌تر در فضایی بازتر توقف کنید.

قاعده مهم: «اول ایمنی، بعد توقف سریع». هرگز برای توقف خیلی زود، ایمنی خود و دیگران را قربانی نکنید. توقف باید «هرچه سریع‌تر» و در عین حال «هرچه ایمن‌تر» باشد.

خاموش کردن موتور

به محض متوقف شدن در محل نسبتا امن، باید موتور را خاموش کنید تا منبع اصلی انرژی خودرو از کار بیفتد و پمپ بنزین و سیستم برق تا حد امکان متوقف شوند. روشن ماندن موتور می‌تواند به ادامه نشت سوخت، جرقه‌های الکتریکی و گسترش آتش کمک کند. به سرعت سوئیچ را در حالت خاموش قرار دهید و اگر خودرو دکمه استارت دارد، آن را نگه دارید تا موتور کاملا خاموش شود. در صورت امکان، ترمز دستی را بکشید و خودرو را در دنده مناسب قرار دهید تا در شیب حرکت نکند.

از باز کردن فوری کاپوت به صورت کامل خودداری کنید، چون ورود ناگهانی حجم زیاد هوا می‌تواند آتش را شعله‌ورتر کند. اگر مجبور به بالا بردن کاپوت هستید، فقط کمی آن را باز کنید و از فاصله امن و از پهلو این کار را انجام دهید، نه دقیقا از روبه‌رو. در مواردی که آتش در قسمت عقب خودرو (مثلا نزدیکی باک یا صندوق) مشاهده می‌شود، نزدیک شدن مستقیم به منبع شعله خطرناک است و بهتر است فقط موتور را خاموش کنید و به مرحله تخلیه و تماس با آتش‌نشانی بروید.

هرگز برای خاموش کردن موتور، زمان طولانی را در نزدیکی دود غلیظ یا شعله صرف نکنید. اگر رسیدن به سوئیچ با خطر سوختگی یا تنفس دود همراه است، «جان شما» مهم‌تر از «خاموش کردن موتور» است.

تخلیه سرنشینان

بعد از توقف و خاموش کردن موتور، مهم‌ترین اقدام، خارج کردن سریع و منظم همه سرنشینان از خودرو است. به سرنشینان با صدای رسا و قاطع بگویید که «همه سریع و بدون برداشتن وسایل، پیاده شوند». تلاش برای برداشتن کیف، موبایل یا وسایل دیگر فقط چند ثانیه زمان می‌گیرد اما همین چند ثانیه می‌تواند تفاوت بین یک خروج امن و گرفتار شدن در آتش را رقم بزند.

به سرنشینان آموزش دهید که در این شرایط، اولویت با جان است نه مال. اگر کودک، سالمند یا فرد دارای معلولیت در خودرو است، ابتدا او را تخلیه کنید و بعد سراغ دیگران بروید. کمربند ایمنی را به سرعت باز کنید، اما اگر کمربند قفل شده است، به جای تقلا و تلف کردن زمان، از درهای دیگر کمک بگیرید یا از سرنشین بخواهید که بدن خود را کمی جابه‌جا کند تا کمربند آزاد شود. در صورت قفل شدن درب‌ها، از درب‌های دیگر، صندوق عقب (در خودروهای هاچ‌بک) یا حتی پنجره‌های باز استفاده کنید.

اگر دود وارد کابین شده است، به سرنشینان بگویید هنگام خروج تا حد امکان سر خود را پایین نگه دارند، چون هوای نزدیک کف معمولا کمتر آلوده به دود است. هنگام کمک به دیگران، خود را در معرض شعله مستقیم قرار ندهید و اگر وضعیت بسیار خطرناک است، از نزدیک شدن بیش از حد به خودرو خودداری کنید و به جای آن به سرعت از نیروهای امدادی کمک بخواهید.

قاعده حیاتی: «هیچ‌کس در خودرو نماند». حتی اگر آتش کوچک به نظر می‌رسد، فرض را بر بدتر شدن سریع شرایط بگذارید و اجازه ندهید کسی در داخل خودرو باقی بماند.

دور شدن از خودرو

پس از خروج همه سرنشینان، ماندن نزدیک خودرو خطای جدی است. احتمال انفجار ناگهانی لاستیک‌ها، ترکیدن شیشه‌ها یا حتی در موارد حاد، شعله‌ور شدن باک سوخت وجود دارد. همه افراد باید در مسیری امن و خلاف جهت دود، حداقل چند ده متر از خودرو فاصله بگیرند. اگر در بزرگراه هستید، از روی گاردریل عبور کنید و در حاشیه بیرونی و دور از مسیر حرکت خودروها بایستید.

در خیابان‌های شهری، محل تجمع باید جایی باشد که هم از خودرو در حال سوختن فاصله داشته باشد و هم مزاحم عبور و مرور نیروهای امدادی نشود. اجازه ندهید سرنشینان به خودرو برگردند تا وسیله‌ای را بردارند یا از نزدیک فیلم و عکس بگیرند. در شرایطی که خطر نشت سوخت، شیب جاده یا وزش باد وجود دارد، فاصله را بیشتر کنید و در صورت امکان، در جایی بایستید که بین شما و خودرو مانعی طبیعی مانند دیوار، گاردریل یا خاک‌ریز وجود داشته باشد.

اگر شاهد و رهگذران کنجکاو به نزدیکی خودرو می‌آیند، با صدای بلند به آنها هشدار دهید که دور شوند. ازدحام اطراف خودرو در حال حریق هم برای افراد خطرناک است و هم کار آتش‌نشانان را دشوار می‌کند. داشتن یک نفر که نقش «هماهنگ‌کننده غیررسمی» را بازی کند و به دیگران بگوید کجا بایستند، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

تماس با آتش‌نشانی

به محض آن که در محل امن قرار گرفتید و از خروج کامل سرنشینان مطمئن شدید، باید در سریع‌ترین زمان ممکن با آتش‌نشانی تماس بگیرید. شماره اضطراری آتش‌نشانی در ایران ۱۲۵ است. در صورت امکان، یکی از سرنشینان یا شاهدان را مسئول تماس کنید تا خود شما بتوانید بر مدیریت صحنه تمرکز کنید. هنگام تماس، آرام و روشن صحبت کنید و اطلاعات زیر را ارائه دهید:

محل دقیق حادثه، شامل نام بزرگراه یا خیابان، نزدیک‌ترین تقاطع، یا هر نشانه مکانی واضح.
نوع حادثه، مثلا «آتش‌سوزی خودرو سواری» یا «خودروی وانت در حال سوختن».
وضعیت فعلی، مانند «فقط دود» یا «شعله‌ور شده» یا «احتمال سرایت به خودروهای دیگر».
وجود یا عدم وجود مصدومان، و اگر کسی آسیب دیده است، به طور کلی نوع آسیب را بگویید.

پس از تماس، تلفن خود را در دسترس نگه دارید، چون ممکن است اپراتور برای پیدا کردن دقیق‌تر محل به اطلاعات تکمیلی نیاز داشته باشد. آدرس را کوتاه، مشخص و بدون حاشیه‌گویی بیان کنید. اگر در جاده یا بزرگراه هستید، جهت حرکت و شماره کیلومتر تقریبی یا نام خروجی نزدیک را اعلام کنید تا زمان رسیدن آتش‌نشانی کاهش یابد.

هیچ‌گاه تصور نکنید «آتش کوچک است و خودم خاموش می‌کنم، نیاز به آتش‌نشانی نیست». حتی اگر از خاموش‌کننده دستی استفاده می‌کنید، باز هم تماس با آتش‌نشانی ضروری است، چون آتش می‌تواند دوباره شعله‌ور شود.

هشدار به دیگران

تا رسیدن نیروهای امدادی، یکی از مهم‌ترین وظایف شما، هشدار به سایر رانندگان و جلوگیری از ایجاد حوادث ثانویه است. روشن کردن فلاشر اولین قدم است، اما کافی نیست. اگر ایمن است، مثلث خطر را در فاصله مناسب پشت خودرو قرار دهید. در مسیرهای پرسرعت مانند بزرگراه، این فاصله باید بیشتر از مسیرهای شهری باشد تا رانندگان فرصت کافی برای واکنش داشته باشند. در شب یا در پیچ‌ها، فاصله را باز هم بیشتر کنید تا خودروها پیش از رسیدن به محل حادثه از وجود خطر آگاه شوند.

مقایسه تقریبی فاصله نصب مثلث در شرایط مختلف:

نوع مسیر	فاصله تقریبی پیشنهادی تا خودرو
خیابان شهری آرام	حدود ۲۰ تا ۳۰ متر
جاده بین‌شهری	حدود ۵۰ تا ۷۰ متر
بزرگراه و آزادراه	۷۰ متر و بیشتر، بسته به سرعت

اگر لازم است به خودروهای در حال نزدیک شدن هشدار دهید، هرگز وسط مسیر حرکت نایستید. در حاشیه راه بمانید و با حرکت دست، علامت خطر نشان دهید. در شب می‌توانید از چراغ‌قوه یا نور تلفن همراه برای جلب توجه استفاده کنید، اما باز هم باید در حاشیه امن بایستید. اجازه ندهید رهگذران برای ثبت فیلم و عکس به وسط راه بروند یا به خودرو بسیار نزدیک شوند.

در صورت احتمال سرایت آتش به خودروهای دیگر، به رانندگان پارک‌شده در مجاورت هشدار دهید که در صورت امکان، خودروهای خود را جابه‌جا کنند. اما این کار را فقط زمانی انجام دهید که خطر نزدیک شدن به آتش قابل قبول باشد و خودتان در معرض دود غلیظ یا شعله مستقیم قرار نگیرید. اگر پلیس یا مأموران راهور زودتر از آتش‌نشانی به محل برسند، بلافاصله از دستورهای آنها پیروی کنید و برای هدایت دیگران با آنها همکاری کنید.

قاعده کلیدی: «به دیگران هشدار بده، اما خودت تبدیل به قربانی جدید نشو». هر اقدامی برای هشدار باید با حفظ فاصله و ماندن در محل امن انجام شود.