26.1.2. روشن و خاموش کردن

Table of Contents

قرار دادن دنده در حالت مناسب

برای یادگیری درست روشن و خاموش کردن خودرو، اولین نکته این است که همیشه قبل از استارت زدن، وضعیت دنده را چک کنید. در خودرو دنده دستی، هنگام روشن کردن موتور در حالت عادی باید دنده روی «خلاص» باشد. خلاص یعنی هیچ دنده‌ای درگیر نیست و خودرو با رها کردن کلاچ، حرکت نمی‌کند. نشانه خلاص بودن این است که دسته‌دنده در وسط، آزادانه به چپ و راست حرکت می‌کند.

اگر خودرو را در سربالایی یا سرازیری پارک کرده‌اید، برای ایمنی ممکن است دنده در حالت $1$ یا دنده عقب گذاشته شده باشد. در این حالت پیش از روشن کردن، باید بدانید که خودرو روی دنده است. در این موقعیت دو راه اصولی دارید: یا با گرفتن کامل کلاچ و نگه داشتن ترمز، خودرو را روشن کنید، یا ابتدا با احتیاط دنده را به خلاص ببرید و بعد استارت بزنید. در مراحل ابتدایی آموزش، ساده‌تر و ایمن‌تر است که همیشه قبل از روشن کردن، دنده را روی خلاص قرار دهید.

در خودروهای گیربکس اتوماتیک، روشن کردن موتور فقط در وضعیت‌های خاص مجاز است. معمولا باید دسته‌دنده روی حالت $P$ (پارک) یا $N$ (خلاص) قرار گیرد. اگر دسته‌دنده روی $D$، $R$ یا سایر دنده‌های حرکتی باشد، بسیاری از خودروها اصلا استارت نمی‌خورند یا این کار خطرناک خواهد بود، چون خودرو ممکن است ناگهان به جلو یا عقب حرکت کند. پس عادت کنید پیش از هر تلاش برای روشن کردن، یک نگاه کوتاه به وضعیت دنده بیندازید.

علاوه بر دنده، وضعیت ترمز دستی را هم پیش از روشن کردن بررسی کنید. برای شروع تمرین‌ها، بهتر است خودرو در حالت توقف کامل، با ترمز دستی کشیده و دنده در حالت خلاص روشن شود. این ترتیب، خطر حرکت ناگهانی را به حداقل می‌رساند و به شما فرصت می‌دهد با آرامش باقی مراحل را انجام دهید.

همیشه پیش از استارت زدن، «دنده» و «ترمز دستی» را کنترل کنید. روشن کردن خودرو با دنده درگیر، بدون گرفتن کلاچ یا بدون نگه داشتن ترمز، می‌تواند باعث حرکت ناگهانی و خطرناک خودرو شود.

گرفتن کلاچ

در خودرو دنده دستی، گرفتن کلاچ یکی از شرط‌های مهم برای روشن کردن ایمن موتور است. پدال کلاچ را باید با پای چپ، تا انتها و کاملا محکم فشار دهید. نیمه گرفتن کلاچ هنگام روشن کردن اشتباه است، چون هم احتمال لرزش و حرکت ناگهانی را افزایش می‌دهد و هم به سیستم کلاچ فشار وارد می‌کند.

بسیاری از خودروهای جدید طوری طراحی شده‌اند که بدون گرفتن کامل کلاچ اصلا استارت نمی‌خورند. این یک لایه ایمنی است تا اگر دنده اشتباها درگیر بود، خودرو با استارت زدن به یک‌باره به جلو یا عقب نپرد. حتی اگر خودرو شما چنین محدودیتی ندارد، بهتر است از همان ابتدا عادت کنید: «قبل از استارت، پای چپ کامل روی کلاچ، پای راست روی ترمز.»

هم‌زمان با گرفتن کلاچ، پدال ترمز را هم با پای راست فشار دهید، مخصوصا اگر مطمئن نیستید که دنده روی خلاص است یا نه، یا خودرو در سطح کاملا صاف قرار ندارد. این کار باعث می‌شود حتی در صورت اشتباه، خودرو از جا نپرد و کنترلتان حفظ شود.

در خودرو اتوماتیک، کلاچ وجود ندارد، اما نقش مشابه را پدال ترمز ایفا می‌کند. پیش از استارت، باید پای راست را محکم روی ترمز نگه دارید و مطمئن باشید دسته‌دنده روی $P$ یا $N$ است. در بیشتر خودروهای اتوماتیک، تا وقتی ترمز را نگیرید، امکان خارج کردن دسته‌دنده از حالت $P$ وجود ندارد، که این نیز یک لایه ایمنی دیگر است.

روشن کردن موتور

وقتی دنده در وضعیت مناسب است، کلاچ (در دنده دستی) یا ترمز (در اتوماتیک) را گرفته‌اید و خودرو ثابت است، می‌توانید موتور را روشن کنید. ترتیب دقیق کار به این شکل است:

در خودروهای با سوئیچ سنتی، ابتدا کلید را داخل سوئیچ قرار دهید. معمولا با چرخاندن کلید یک مرحله، برق سیستم‌ها وصل می‌شود و چراغ‌های داشبورد روشن می‌گردد، اما موتور هنوز روشن نشده است. در این حالت یکی دو ثانیه صبر کنید تا پمپ بنزین و سامانه‌های برقی آماده شوند، سپس کلید را کمی بیشتر بچرخانید تا استارت عمل کند و موتور روشن شود. به محض روشن شدن موتور، کلید را رها کنید. نگه داشتن طولانی استارت، به سیستم استارت و باتری آسیب می‌زند.

در خودروهای مجهز به دکمه استارت، کافی است شرایط ایمنی برقرار باشد، یعنی در دنده دستی، کلاچ کامل گرفته باشد، و در اتوماتیک، ترمز فشار داده شده و دنده در حالت مناسب باشد. سپس دکمه استارت را یک‌بار فشار دهید تا موتور روشن شود. نیازی به فشار دادن مداوم یا چندباره پشت سر هم نیست، مگر این که موتور در بار اول روشن نشود.

اگر موتور بلافاصله روشن نشد، بیش از ۳ تا ۵ ثانیه استارت را نگه ندارید. بین هر بار تلاش، چند ثانیه صبر کنید تا از فشار زیاد بر باتری و استارت جلوگیری شود. در آموزش مقدماتی، اگر خودرو دیر روشن شد یا چند بار خاموش کردید، تمرکز خود را روی حفظ آرامش بگذارید، نه عجله در استارت زدن.

پس از روشن شدن موتور، صدای آن باید نسبتا یکنواخت و بدون لرزش شدید باشد. هنوز نباید گاز بدهید یا خودرو را حرکت دهید. ابتدا لازم است نشانگرها و وضعیت کلی را بررسی کنید تا مطمئن شوید همه چیز طبیعی است.

به‌محض روشن شدن موتور، استارت را رها کنید. نگه داشتن طولانی استارت، حتی چند ثانیه بیشتر از حد لازم، می‌تواند به استارت، باتری و برخی قطعات مکانیکی آسیب جدی بزند.

بررسی نشانگرها

بلافاصله پس از روشن شدن موتور، باید نگاهتان را برای چند لحظه به صفحه کیلومتر و چراغ‌های هشدار منتقل کنید. این کار بخشی از «روشن کردن صحیح» است، نه کاری اضافی. شما با این بررسی کوتاه، متوجه می‌شوید که خودرو در وضعیت ایمن و آماده حرکت هست یا نه.

در لحظه‌ای که برق وصل می‌شود (قبل از روشن شدن موتور)، معمولا چند چراغ هشدار قرمز و زرد روشن می‌شود، مانند روغن موتور، باتری، ترمز دستی و چراغ‌های مربوط به سامانه‌های ایمنی. بعد از روشن شدن موتور، بیشتر این چراغ‌ها باید خاموش شوند. اگر چراغ قرمز مهمی مثل فشار روغن، دمای بالا، یا چراغ ترمز روشن بماند، نباید خودرو را حرکت دهید.

می‌توانید از یک الگوی ساده استفاده کنید. پس از روشن شدن موتور، این موارد را در ذهن چک کنید: «روغن، باتری، ترمز دستی، دمای موتور، میزان سوخت». اگر چراغ ترمز دستی روشن است، یعنی ترمز دستی هنوز بالا است و پیش از حرکت باید آن را آزاد کنید. اگر نشانگر سوخت مقدار بسیار کمی را نشان می‌دهد، نباید به مسیر طولانی بروید و لازم است سوخت‌گیری را در برنامه نزدیک خود قرار دهید.

هم‌چنین در این مرحله می‌توانید نگاه کوتاهی به نشانگر دور موتور داشته باشید. در حالت درجا، دور موتور باید در محدوده‌ای ثابت و متعادل باشد. بالا و پایین رفتن شدید عقربه، لرزش غیرعادی موتور یا صدای غیرمعمول می‌تواند نشانه مشکلی در خودرو باشد و در این صورت بهتر است قبل از حرکت، با مربی یا کارشناس مشورت کنید.

زمان این بررسی، در عمل چند ثانیه بیشتر طول نمی‌کشد، اما همین چند ثانیه نقش مهمی در جلوگیری از خرابی فنی ناگهانی در حین حرکت دارد.

اگر پس از روشن شدن موتور، هر چراغ «قرمز» مهمی روی صفحه کیلومتر همچنان روشن ماند، از حرکت خودداری کنید و موضوع را بررسی یا با فرد متخصص مشورت کنید.

خاموش کردن صحیح

خاموش کردن خودرو نیز مانند روشن کردن، باید با ترتیب و دقت انجام شود. اشتباه رایج بسیاری از تازه‌کاران این است که خودرو را ناگهانی و بدون آماده‌سازی خاموش می‌کنند، مثلا در دنده جلو، بدون کشیدن ترمز دستی یا بدون توجه به محل توقف. برای خاموش کردن صحیح، ابتدا باید خودرو را در محل مناسب و ایمن متوقف کرده باشید و چرخ‌ها ایستاده باشند.

در خودرو دنده دستی، پس از توقف کامل، پای ترمز را نگه دارید، کلاچ را بگیرید و دنده را به حالت خلاص ببرید. سپس می‌توانید ترمز دستی را بکشید تا خودرو ثابت شود. وقتی مطمئن شدید خودرو در جای خود محکم است، می‌توانید پای خود را از روی پدال‌ها بردارید. حالا نوبت خاموش کردن موتور است. در خودروهای مجهز به سوئیچ، کلید را در جهت عکس استارت بچرخانید تا موتور خاموش شود، سپس کلید را کاملا به موقعیت اولیه برگردانید و در صورت لزوم، آن را از سوئیچ خارج کنید. در خودروهای دارای دکمه استارت، پس از توقف و قرار دادن دنده در حالت مناسب (خلاص یا دنده ایمن در شیب)، با یک بار فشار دادن دکمه، موتور خاموش می‌شود.

در خودرو اتوماتیک، پس از توقف کامل، معمولا باید ابتدا دنده را به حالت $P$ منتقل کنید، سپس پدال ترمز را نگه داشته و در صورت وجود، ترمز دستی را فعال کنید، و بعد موتور را خاموش کنید. خاموش کردن خودرو در حالی که دنده هنوز روی $D$ یا $R$ است، هم غیر استاندارد است و هم می‌تواند باعث تکان و فشار روی جعبه‌دنده شود.

نکته دیگر، خاموش نکردن ناگهانی موتور بلافاصله پس از حرکت سنگین یا سرعت بالا، مخصوصا در خودروهایی که به توربوشارژ مجهز هستند، اهمیت بیشتری دارد، اما در سطح این دوره کافی است بدانید در رانندگی عادی شهری، قبل از خاموش کردن، چند لحظه در حالت توقف و دور آرام بمانید تا سیستم‌ها به وضعیت عادی برگردند.

در پایان، فراموش نکنید چراغ‌ها را نیز خاموش کنید. خاموش نکردن چراغ‌ها پس از خاموش کردن موتور می‌تواند باعث خالی شدن باتری شود و در نوبت بعدی، خودرو به سختی روشن شود یا اصلا روشن نشود.

ایمن‌سازی خودرو

ایمن‌سازی خودرو یعنی مجموعه اقداماتی که پس از خاموش کردن موتور انجام می‌دهید تا مطمئن شوید خودرو به صورت ناخواسته حرکت نمی‌کند و برای خودتان، سرنشینان و سایر کاربران راه خطری ایجاد نمی‌کند. این مرحله به ویژه هنگام پارک در شیب، کنار خیابان یا در مکان‌های عمومی اهمیت زیادی دارد.

اولین گام، اطمینان از فعال بودن ترمز دستی است. ترمز دستی را باید تا حدی بکشید که احساس کنید محکم درگیر شده است. اگر خیلی آرام آن را بکشید، ممکن است ترمز به اندازه کافی نگه ندارد و خودرو به آهستگی حرکت کند. در خودروهای با ترمز دستی برقی، معمولا با کشیدن یا فشار دادن دکمه مخصوص، چراغی روی صفحه کیلومتر روشن می‌شود که فعال بودن آن را نشان می‌دهد.

در خودرو دنده دستی، پس از کشیدن ترمز دستی، می‌توانید برای افزایش ایمنی، دنده را نیز در وضعیت مناسب قرار دهید. روی سطح صاف، معمولا خلاص همراه با ترمز دستی کافی است، اما روی سربالایی بهتر است خودرو را در دنده $1$ و روی سرازیری در دنده عقب قرار دهید. این کار باعث می‌شود در صورت ضعف ترمز دستی، خود دنده نیز مانع حرکت ناگهانی خودرو شود.

در خودرو اتوماتیک، قرار دادن دنده روی $P$ همراه با فعال کردن ترمز دستی ترکیب ایمن‌تری است، مخصوصا در شیب. هرگز در شیب تند، فقط به حالت $P$ تکیه نکنید، چون تمام فشار وزن خودرو روی قفل گیربکس می‌افتد و می‌تواند به مرور زمان به آن آسیب بزند.

گام بعدی، بررسی محیط اطراف است. مطمئن شوید فاصله خودرو از جدول و از خودروهای جلو و عقب مناسب است، درِ خودرو را کاملا ببندید، شیشه‌ها را بالا دهید و اگر قصد ترک خودرو را دارید، وسایل باارزش را در معرض دید باقی نگذارید. اگر در شب یا در محل کم‌نور پارک کرده‌اید، توجه کنید که طبق مقررات، در برخی موقعیت‌ها باید چراغ کوچک یا چراغ پارک روشن بماند، اما این موضوع به قوانین محلی و نوع معبر بستگی دارد.

در نهایت، هنگام پیاده شدن، به ویژه از سمت راننده در معابر شهری، حتما قبل از باز کردن در، آینه را کنترل کنید تا دوچرخه‌سوار، موتورسیکلت یا خودرویی در حال نزدیک شدن نباشد. باز کردن ناگهانی در بدون توجه، از خطاهای بسیار خطرناک و متأسفانه شایع در شهرها است.

در هر توقف نهایی، برای ایمن‌سازی خودرو این سه مرحله را فراموش نکنید: «ترمز دستی، دنده مناسب (یا حالت $P$)، کنترل اطراف قبل از پیاده شدن.» این سه اقدام ساده، جلوی بسیاری از حوادث ناگهانی و خسارت‌ها را می‌گیرد.