Table of Contents
IDE چیست و چرا به درد ما میخورد؟
در فصل راهاندازی پایتون، با نصب پایتون و اجرای آن آشنا شدهاید. در این بخش میخواهیم یک قدم جلوتر برویم و از «محیطهای توسعه» یا IDE استفاده کنیم تا نوشتن و اجرای برنامهها راحتتر و منظمتر شود.
IDE مخفف Integrated Development Environment است؛ یعنی «محیط یکپارچهٔ توسعه». بهجای اینکه:
- در یک ویرایشگر ساده (مثل Notepad) کد بنویسید،
- در ترمینال آن را اجرا کنید،
- خطاها را جداگانه بررسی کنید،
در یک IDE همهٔ این کارها را یکجا دارید:
- ویرایشگر کد با رنگبندی
- دکمهٔ اجرای برنامه
- نمایش خطاها
- گاهی امکانات تکمیلی مثل تکمیل خودکار، مدیریت پروژه و ...
در این فصل دو محیط رایج را میبینیم:
- IDLE (همراه خود پایتون)
- VS Code (یک ویرایشگر مدرن با امکانات زیاد)
کار با IDLE
IDLE همراه با پایتون نصب میشود (بهویژه در ویندوز). اگر پایتون را نصب کردهاید، معمولاً IDLE هم دارید.
باز کردن IDLE
ویندوز
- در منوی Start بنویسید:
IDLE - روی
IDLE (Python 3.x)کلیک کنید.
یک پنجره با عنوانی شبیهPython 3.x Shellباز میشود.
macOS
- اگر پایتون را از سایت رسمی نصب کردهاید، در پوشهٔ
Applicationsبه دنبالIDLEیا پوشهٔPython 3.xبگردید و روی IDLE کلیک کنید.
لینوکس
- بسته به توزیع، ممکن است بستهٔ جداگانه
idleلازم باشد. - بعد از نصب، در منو یا با دستور
idle3میتوانید آن را باز کنید.
آشنایی با پنجرهٔ Shell در IDLE
اولین پنجرهٔ IDLE معمولاً «Shell» است؛ شبیه حالت تعاملی پایتون که مستقیماً دستور میدهید و فوراً جواب میگیرید.
نشانهٔ >>> یعنی میتوانید یک دستور پایتون بنویسید:
>>> 2 + 3
5برای تستهای سریع و تمرینهای کوچک، Shell بسیار مفید است.
اما برای نوشتن برنامههای واقعی، بهتر است از «فایل اسکریپت» استفاده کنید.
ایجاد و ذخیرهٔ یک فایل اسکریپت در IDLE
برای نوشتن یک برنامهٔ چند خطی:
- در منوی بالا روی
Fileکلیک کنید. - گزینهٔ
New Fileرا بزنید.
یک پنجرهٔ جدید خالی باز میشود (Editor).
در این پنجره میتوانید کد بنویسید. مثلاً:
print("سلام، این اولین برنامهٔ من در IDLE است!")حالا لازم است این فایل را ذخیره کنید:
- از منوی
FileرویSaveبزنید (یاCtrl+S/ در macOS:Cmd+S). - یک نام مثل
hello.pyانتخاب کنید. - مطمئن شوید پسوند
.pyاست. - محل ذخیره را بهخاطر بسپارید (مثلاً روی Desktop یا در پوشهای به نام
python-projects).
اجرای اسکریپت در IDLE
بعد از ذخیره، برای اجرا:
- در پنجرهٔ ویرایشگر (Editor)،
- از منوی
RunگزینهٔRun Moduleرا انتخاب کنید (یا کلیدF5).
نتیجهٔ اجرای برنامه، در پنجرهٔ Shell نشان داده میشود. مثلاً:
>>> ================================ RESTART ================================
>>>
سلام، این اولین برنامهٔ من در IDLE است!هر بار که برنامه را تغییر دهید:
Ctrl+Sبرای ذخیرهF5برای اجرا
رنگبندی و خطاها در IDLE
IDLE برای خواناتر شدن کدها:
- نامهای کلیدی مثل
if,for,defرا با یک رنگ، - رشتهها را با رنگ دیگر،
- کامنتها را با رنگی دیگر نمایش میدهد.
اگر دستوری را اشتباه بنویسید، هنگام اجرا در Shell پیام خطا میبینید. مثلاً اگر print را اشتباه تایپ کنید:
prnit("سلام")در Shell پیام خطایی شبیه زیر میبینید (نوع و جزئیات را در فصل خطاها بررسی خواهید کرد):
NameError: name 'prnit' is not definedدر این فصل فقط کافی است بدانید:
- پیام خطا به شما میگوید کدام خط مشکل دارد.
- باید برگردید به پنجرهٔ Editor، خط موردنظر را اصلاح کنید و دوباره اجرا کنید.
VS Code بهعنوان یک محیط توسعهٔ مدرن
VS Code (Visual Studio Code) یک ویرایشگر متن/کد بسیار محبوب است که با نصب افزونهٔ پایتون، به یک IDE قدرتمند تبدیل میشود.
برخلاف IDLE، VS Code بهطور پیشفرض همراه پایتون نصب نمیشود و باید جداگانه نصب شود (این کار در بخش نصب ابزارها توضیح داده میشود؛ اینجا روی استفاده تمرکز میکنیم).
راهاندازی اولیهٔ VS Code برای پایتون
فرض میکنیم:
- VS Code را نصب کردهاید،
- افزونهٔ Python مایکروسافت را نیز نصب کردهاید (از بخش Extensions، با جستجوی
Python).
پس از نصب افزونهٔ پایتون:
- VS Code را باز کنید.
- از منوی
FileگزینهٔOpen Folder...را انتخاب کنید. - یک پوشه برای پروژههایتان انتخاب یا بسازید (مثلاً
python-projects). - پس از باز شدن پوشه، در نوار سمت چپ روی آیکون
New Fileکلیک کنید و یک فایل جدید با پسوند.pyبسازید؛ مثلاًhello.py.
در فایل hello.py بنویسید:
print("سلام از VS Code!")انتخاب مفسر پایتون (Python Interpreter)
VS Code باید بداند از کدام نسخهٔ پایتون استفاده کند.
- در پایین سمت راست یا چپ نوار وضعیت، معمولاً چیزی مثل
Python 3.xیاSelect Python Interpreterدیده میشود. - روی آن کلیک کنید.
- نسخهای را که نصب کردهاید (مثلاً
Python 3.12) انتخاب کنید.
از این به بعد، VS Code آن نسخه را برای اجرای کدهای این پوشه استفاده میکند.
اجرای یک اسکریپت پایتون در VS Code
چند روش اصلی وجود دارد؛ برای شروع سادهترینها را ببینیم.
۱. اجرای فایل با دکمهٔ Run
اگر افزونهٔ پایتون نصب باشد:
- فایل
hello.pyرا باز کنید. - در بالای پنجرهٔ ویرایشگر، معمولاً دکمهای مثل
Run Python Fileیا آیکون ▶ میبینید. - روی آن کلیک کنید.
معمولاً در بخش پایین پنجره، ترمینال داخلی VS Code باز میشود و خروجی را میبینید:
سلام از VS Code!۲. استفاده از ترمینال داخلی VS Code
VS Code یک ترمینال داخلی دارد، شبیه ترمینال سیستمعامل شما.
- از منوی
TerminalگزینهٔNew Terminalرا بزنید. - ترمینال در پوشهٔ پروژه باز میشود (زیر همان پوشهای که باز کردهاید).
- دستور اجرای پایتون را مانند ترمینال عادی وارد کنید، مثلاً:
در ویندوز (بسته به نصب):
python hello.pyدر بعضی سیستمها:
python3 hello.pyخروجی در همان ترمینال نمایش داده میشود.
مشاهده و مدیریت فایلها در VS Code
در نوار کناری سمت چپ (Explorer) میتوانید:
- فایلهای
*.pyمختلف را ببینید، - پوشه بسازید،
- فایلها را جابهجا کنید.
این برای وقتی مهم است که:
- چند فایل پایتون دارید،
- یا میخواهید پروژههایتان را مرتب نگه دارید.
سعی کنید هر پروژه را در یک پوشهٔ جداگانه نگه دارید و آن پوشه را در VS Code باز کنید.
رنگبندی، خط زیرخط قرمز و پیشنهادها
VS Code هم مانند IDLE کدها را رنگی میکند، اما امکانات بیشتری دارد:
- اگر دستوری را اشتباه تایپ کنید، ممکن است قبل از اجرا زیر آن خط قرمز بگذارد.
- با نگهداشتن ماوس روی خطا، توضیح کوتاهی میدهد.
- با زدن
Ctrl+Spaceاغلب پیشنهاد تکمیل خودکار (auto-complete) میدهد.
اینها کمک میکند:
- سریعتر بنویسید،
- زودتر متوجه اشتباهات ساده شوید.
فعلاً کافی است با دیدن زیرخط قرمز بدانید:
- جایی احتمالاً اشتباه تایپی یا دستوری دارید،
- لازم است قبل از اجرا آن را اصلاح کنید.
اجرای بخشبهبخش یا کدهای انتخابشده (پیشنمایش)
برای شروع معمولاً یک فایل کوچک را کامل اجرا میکنید. اما VS Code اجازه میدهد بخشی از کد را هم در یک محیط تعاملیتر اجرا کنید (مثل Notebook یا Terminal یکپارچه). این امکانات را در مراحل بعدی بهتر یاد میگیرید؛ در این فصل فقط روی اجرای کل فایل تمرکز کنید.
مقایسهٔ کلی IDLE و VS Code برای یک مبتدی
برای اینکه بدانید کدام را در شروع راه استفاده کنید، یک مقایسهٔ ساده:
IDLE
مزایا:
- همراه خود پایتون میآید، نصب جدا نیاز نیست.
- بسیار ساده است؛ گزینههای اضافی کم هستند.
- برای تمرینهای ابتدایی و آزمایش سریع دستورات مناسب است.
محدودیتها:
- امکانات پیشرفتهٔ زیادی ندارد (مدیریت پروژه، افزونهها و ...).
- ظاهر و امکانات مدرن نسبت به VS Code کمتر است.
VS Code
مزایا:
- ظاهر مدرن و حرفهای.
- افزونههای زیاد (برای پایتون و دهها زبان دیگر).
- ترمینال یکپارچه، مدیریت پروژهها، پیشنهادها و تکمیل خودکار بهتر.
محدودیتها:
- نیاز به نصب جداگانهٔ VS Code و افزونهٔ پایتون.
- گزینههای زیاد ممکن است برای یک مبتدی کمی گیجکننده باشد.
برای شروع، میتوانید:
- مفاهیم پایه و تمرینهای خیلی ساده را با IDLE انجام دهید،
- وقتی کمی راحتتر شدید، به VS Code مهاجرت کنید و آن را محیط اصلی خود قرار دهید.
تمرینهای پیشنهادی با IDE
برای اینکه با IDLE و VS Code راحت شوید، این تمرینها را انجام دهید:
تمرین ۱ – یک اسکریپت ساده در IDLE
- IDLE را باز کنید.
- یک فایل جدید بسازید (
File > New File). - کد زیر را بنویسید:
print("برنامهٔ اول من با IDLE")
print("دو خط متن چاپ میکنم")- فایل را با نام
first_idle.pyذخیره کنید. - برنامه را با
Run > Run Moduleاجرا کنید.
خروجی را در پنجرهٔ Shell ببینید.
تمرین ۲ – یک اسکریپت ساده در VS Code
- VS Code را باز کنید و یک پوشه به نام
python-practiceباز کنید. - یک فایل به نام
first_vscode.pyبسازید. - کد زیر را بنویسید:
print("سلام از VS Code")
print("در حال تمرین نوشتن کد هستم")- مفسر پایتون را انتخاب کنید (روی
Python 3.xدر نوار پایین کلیک کنید). - فایل را ذخیره کنید (
Ctrl+S). - با دکمهٔ Run یا از ترمینال داخلی، برنامه را اجرا کنید.
تمرین ۳ – پیدا کردن خطاها با کمک IDE
در یکی از دو محیط (IDLE یا VS Code):
- یک فایل جدید بسازید.
- عمداً یک غلط تایپی در تابع
printبگذارید:
prnt("آزمایش خطا")- برنامه را اجرا کنید.
- پیام خطا را مشاهده کنید و سعی کنید فقط غلط تایپی را اصلاح کنید، نه کل کد را.
هدف تمرین:
- عادت کنید که پیام خطا را ببینید،
- بهجای ترس، آن را بهعنوان راهنمای اصلاح کد در نظر بگیرید.
با تسلط نسبی بر کار با IDLE و VS Code، در فصلهای بعدی میتوانید روی یادگیری خود پایتون تمرکز کنید، بدون اینکه هر بار درگیر نحوهٔ اجرا و ذخیرهسازی فایلها شوید.