Table of Contents
آشنایی کلی با ترمینال و خط فرمان
در این بخش فرض میکنیم که پایتون را نصب کردهاید. هدف این فصل فقط این است که یاد بگیرید «چطور» از پایتون در خط فرمان (ترمینال / Command Prompt / PowerShell) استفاده کنید؛ نه اینکه خود ترمینال چیست یا چرا لازم است.
ترمینال جایی است که میتوانید با نوشتن دستورها، با سیستمعامل و برنامهها (مثل پایتون) حرف بزنید.
- در ویندوز معمولاً یکی از اینها را باز میکنید:
Command Prompt(cmd)PowerShell- در macOS:
- برنامهٔ
Terminal - در لینوکس:
- برنامههای مختلفی مثل
Terminal,Konsole,GNOME Terminalو …
برای باز کردن ترمینال کافی است نامش را در منوی Start (در ویندوز) یا Spotlight (در macOS) جستوجو کنید، یا در لینوکس از منوی برنامهها.
در ادامه، تمرکز روی اجرا کردن پایتون در همین محیط است.
پیدا کردن دستور پایتون در سیستمعاملهای مختلف
نام دستور پایتون در ترمینال ممکن است متفاوت باشد:
- در ویندوز:
- گاهی
python - گاهی
py - در macOS / لینوکس:
- معمولاً
python3 - (در بعضی سیستمها
pythonهم وجود دارد، ولی ممکن است نسخهٔ ۲ باشد)
برای اینکه ببینید پایتون چطور در سیستم شما شناخته میشود، در ترمینال اینها را بهترتیب امتحان کنید:
python --version
python3 --version
py --version
هر کدام که بدون خطا اجرا شد و نسخهٔ پایتون را نشان داد (مثلاً Python 3.12.1)، همان دستوری است که باید استفاده کنید.
در ادامه، برای اختصار از کلمهٔ python استفاده میکنیم؛ اما اگر در سیستم شما python3 یا py کار میکند، همان را جایگزین کنید.
اجرای مفسر تعاملی پایتون در ترمینال
«مفسر تعاملی» جایی است که دستورهای پایتون را سطر به سطر مینویسید و همان لحظه نتیجه را میبینید.
ورود به مفسر تعاملی
در ترمینال بنویسید:
pythonاگر همه چیز درست باشد، چیزی شبیه این میبینید:
Python 3.12.1 (tags/...) ...
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>>
سه علامت >>> یعنی الان داخل مفسر تعاملی پایتون هستید و میتوانید دستور پایتون بنویسید.
مثلاً:
>>> 2 + 3
5
>>> print("سلام")
سلام
هر خطی که بعد از >>> مینویسید، یک دستور پایتون است و بلافاصله اجرا میشود.
خروج از مفسر تعاملی
برای برگشتن به خود ترمینال (جایی که دستور سیستمعامل میدهید):
- راه ۱ (پیشنهادی):
>>> exit()- راه ۲ (روی همهٔ سیستمها کار میکند):
>>> quit()- راه ۳ (ترکیب کلیدها):
- در ویندوز و لینوکس:
Ctrl + ZبعدEnter - در macOS:
Ctrl + D
بعد از خروج، دوباره نشانهٔ خط فرمان ترمینال را میبینید (مثلاً $ در لینوکس/macOS یا C:\> در ویندوز).
فرق ترمینال و مفسر تعاملی پایتون
گاهی تازهکارها قاطی میکنند که الان در «ترمینال سیستم» هستند یا «مفسر پایتون».
- در ترمینال سیستم:
- دستورات شبیه این است:
cd,dir,ls,python,mkdir - در مفسر پایتون:
- قبل از خط،
>>>میبینید. - دستورات شبیه این است:
print("سلام"),2 + 2,name = "Ali"
اگر >>> میبینید، یعنی داخل پایتون هستید. اگر چنین چیزی نمیبینید، در خود ترمینال هستید.
چند دستور ساده برای تمرین در مفسر تعاملی
این بخش فقط برای این است که به «احساس» کار با پایتون در ترمینال عادت کنید. توضیح مفصل این دستورات در فصلهای بعدی خواهد آمد.
بعد از اجرای python در ترمینال و دیدن >>>، دستورهای زیر را امتحان کنید:
محاسبههای ساده
>>> 10 + 5
15
>>> 10 - 3
7
>>> 10 * 3
30
>>> 10 / 4
2.5چاپ متن
>>> print("سلام پایتون!")
سلام پایتون!ذخیره در متغیر و استفاده
(توضیح کامل متغیرها در فصل متغیرها خواهد آمد؛ اینجا فقط برای تمرین اجراست.)
>>> name = "Sara"
>>> 2 + 3
5
>>> print(name)
Saraاگر این دستورها بدون خطا اجرا شوند، یعنی مفسر تعاملی شما درست کار میکند.
تشخیص اینکه پایتون از کدام مسیر اجرا میشود
گاهی در یک سیستم چند نصب مختلف از پایتون وجود دارد. برای فهمیدن اینکه دستور python دقیقاً به کدام فایل اجرایی اشاره میکند، میتوانید از این دستورها استفاده کنید:
- در ویندوز (Command Prompt):
where python- در ویندوز (PowerShell):
Get-Command python- در macOS / لینوکس:
which python
which python3خروجی این دستورها معمولاً یک مسیر (path) است، مثل:
C:\Users\user\AppData\Local\Programs\Python\Python312\python.exeیا در لینوکس/macOS:
/usr/bin/python3اینها بیشتر برای زمانی مفید است که بعداً به مشکل نسخهها یا چند نصب مختلف برخورد کنید.
کار با چند نسخهٔ پایتون (اشارهٔ کوتاه)
در بعضی سیستمها (بهویژه macOS و لینوکس)، ممکن است python نسخهٔ ۲ باشد (قدیمی)، و python3 نسخهٔ ۳ (جدید).
اگر بعد از اجرای python --version دیدید:
Python 2.7.18و دستور:
python3 --versionچیزی شبیه:
Python 3.12.1
داد، یعنی باید همیشه برای کار با نسخهٔ جدید، از python3 استفاده کنید:
python3
بقیهٔ رفتارها (ورود به مفسر، خروج، اجرا کردن کد و …) مثل همان python است، فقط نام دستور فرق میکند.
اجرای یک خط کد بدون ورود به مفسر (پیشنمایش)
گاهی دوست دارید فقط یک عبارت کوتاه پایتون را تست کنید، بدون اینکه وارد محیط تعاملی >>> شوید. برای این کار میتوانید از گزینهٔ -c استفاده کنید.
مثلاً در ترمینال:
python -c "print('سلام از خط فرمان')"خروجی:
سلام از خط فرمانیا:
python -c "print(2 + 3)"
این روش برای تستهای سریع مفید است، ولی برای یادگیری اول کار، بیشتر با مفسر تعاملی کار خواهید کرد. (اجرای فایلهای کامل .py موضوع بخش «اجرای اسکریپتهای پایتون» است.)
نکتههای رفع اشکال اولیه در ترمینال
اگر تلاش کردید python را اجرا کنید و یکی از خطاهای زیر را دیدید، معنای معمولش اینهاست:
پیامهایی مثل «not recognized» در ویندوز
مثال:
'python' is not recognized as an internal or external command,
operable program or batch file.
معنی: ویندوز دستور python را نمیشناسد (احتمالاً پایتون نصب نیست، یا مسیرش به PATH اضافه نشده است).
در این حالت:
- دوباره تلاش کنید
pyرا اجرا کنید:
py --version- اگر آن هم کار نکرد، به فصل «نصب پایتون» برگردید و مراحل افزودن پایتون به PATH را بررسی کنید.
پیامهای مشابه در macOS / لینوکس
مثال:
command not found: python
معنی مشابهی دارد: دستور python روی PATH نیست. در این صورت این را امتحان کنید:
python3 --version
اگر python3 کار کرد، از همین به بعد بهجای python از python3 استفاده کنید. اگر هیچکدام کار نکرد، احتمالاً پایتون نصب نیست و باید طبق فصل نصب پایتون عمل کنید.
تمرینهای پیشنهادی
برای اینکه مطمئن شوید کار با ترمینال و پایتون را یاد گرفتهاید، این تمرینها را انجام دهید:
- ترمینال را باز کنید، دستور مناسب (
python,python3یاpy) را پیدا کنید و نسخهٔ پایتون را نمایش دهید. - وارد مفسر تعاملی شوید، این سه خط را اجرا کنید، سپس خارج شوید:
10 * 20
print("یادگیری پایتون در ترمینال")
100 / 3- دوباره در خود ترمینال (نه داخل پایتون) این دستور را اجرا کنید:
python -c "print('سلام از تمرین سوم')"اگر هر سه مرحله را بدون مشکل انجام دهید، شما آمادهاید تا در فصلهای بعدی، هم در حالت تعاملی و هم در فایلها، برنامههای پایتون را اجرا کنید.