KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون

مقدمهٔ راه‌اندازی پایتون

در این فصل یاد می‌گیرید چطور «پایتون» را روی سیستم خود نصب کنید، آن را از طریق ترمینال (یا خط فرمان) اجرا کنید، با یک محیط توسعه (IDE) کار کنید، و فرق بین اجرای اسکریپت و کار در حالت تعاملی را ببینید. هدف این است که در پایان فصل بتوانید خودتان برنامه‌های پایتون را اجرا کنید.


نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)

پیدا کردن نسخهٔ مناسب

۱. مرورگر را باز کنید.
۲. به سایت رسمی پایتون بروید:

https://www.python.org

۳. از منوی Downloads، نسخهٔ پیشنهادی (Usually: Python 3.x.x) را بگیرید.
برای این دوره، از نسخه‌های ۳ (مثل ۳.۱۰، ۳.۱۱ یا جدیدتر) استفاده کنید، نه Python 2.


نصب در ویندوز

۱. فایل نصب (.exe) را از سایت دانلود کنید.
۲. روی فایل دوبار کلیک کنید تا نصب‌کننده باز شود.

نکتهٔ مهم: در اولین صفحهٔ نصب، حتماً تیک گزینهٔ زیر را بزنید:

Add Python 3.x to PATH

اگر این گزینه را فعال نکنید، در ترمینال (Command Prompt) به راحتی به پایتون دسترسی نخواهید داشت.

۳. روی Install Now کلیک کنید و صبر کنید تا نصب کامل شود.
۴. بعد از پایان، می‌توانید پنجرهٔ نصب را ببندید.

چک کردن نصب در ویندوز

۱. منوی Start را باز کنید.
۲. cmd را جست‌وجو و باز کنید (Command Prompt).
۳. بنویسید:

bash
python --version

یا گاهی:

bash
py --version

اگر نصب درست باشد، پیامی شبیه زیر می‌بینید:

text
Python 3.11.2

اگر خطا گرفتید (مثل python is not recognized)، احتمالاً PATH درست تنظیم نشده است. در این صورت:

  • دوباره نصب‌کنندهٔ پایتون را اجرا کنید
  • این بار گزینهٔ Modify را بزنید و مطمئن شوید گزینهٔ Add python.exe to PATH فعال است.

نصب در macOS

استفاده از نصب‌کنندهٔ رسمی

۱. در سایت python.org، از بخش Downloads نسخهٔ macOS (.pkg) را دانلود کنید.
۲. روی فایل .pkg دوبار کلیک کنید.
۳. مراحل نصب را Next / Continue کنید تا پایان.

استفاده از Homebrew (پیشرفته‌تر، اختیاری)

اگر Homebrew را می‌شناسید و روی سیستم دارید، می‌توانید در ترمینال بنویسید:

bash
brew install python

(این روش بیشتر برای کاربران کمی پیشرفته‌تر است؛ اگر تازه‌کار هستید، همان نصب‌کنندهٔ رسمی کافی است.)

چک کردن نصب در macOS

۱. برنامهٔ Terminal را باز کنید (در Applications -> Utilities).
۲. بنویسید:

bash
python3 --version

اگر نسخه نمایش داده شد (مثل Python 3.11.2)، نصب موفق بوده است.
در macOS معمولاً باید از python3 استفاده کنید، نه python.


نصب در لینوکس

بیشتر توزیع‌های لینوکس (مثل Ubuntu، Debian، Fedora و ...) به صورت پیش‌فرض Python 3 را نصب دارند.
برای چک کردن:

bash
python3 --version

اگر خطا گرفتید یا نسخه قدیمی بود، معمولاً می‌توانید از مدیر بستهٔ توزیع استفاده کنید:

Ubuntu / Debian

bash
sudo apt update
sudo apt install python3

Fedora / CentOS (نسخه‌های جدید)

bash
sudo dnf install python3

بعد از نصب دوباره چک کنید:

bash
python3 --version

استفاده از پایتون در ترمینال

ترمینال (یا Command Prompt در ویندوز) جایی است که می‌توانید مستقیم دستورهای پایتون را اجرا کنید یا اسکریپت‌ها را راه بیندازید.

باز کردن ترمینال / خط فرمان

  • ویندوز: در Start، عبارت cmd یا Command Prompt را جست‌وجو کنید.
  • macOS: از Launchpad یا Spotlight، برنامهٔ Terminal را باز کنید.
  • لینوکس: معمولاً با کلیدهای Ctrl+Alt+T یا از منوی برنامه‌ها، Terminal.

اجرای مفسر پایتون در ترمینال

در ترمینال بنویسید:

  • ویندوز:
bash
python

اگر جواب نداد، امتحان کنید:

bash
py
  • macOS / لینوکس:
bash
python3

اگر موفق باشید، چیزی شبیه این می‌بینید:

text
Python 3.11.2 (tags/...) 
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>> 

علامت >>> یعنی الان در «حالت تعاملی پایتون» هستید (در بخش مربوط به حالت تعاملی، بیشتر می‌بینید).

در این حالت می‌توانید دستورهای ساده بنویسید، مثلاً:

python
>>> 2 + 3
5
>>> print("سلام")
سلام

برای خروج از این وضعیت:

  • ویندوز: کلیدهای Ctrl+Z سپس Enter
  • macOS / لینوکس: کلیدهای Ctrl+D
    یا در همه سیستم‌ها می‌توانید بنویسید:
python
>>> exit()

استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)

IDE (محیط توسعهٔ یکپارچه) جایی است که می‌توانید کد را با راحتی بیشتری بنویسید:
رنگ‌بندی، ذخیره، اجرا، مشاهدهٔ خطاها و ...

در این فصل، دو مورد خیلی ساده و رایج را می‌بینیم: IDLE و VS Code.

IDLE

IDLE همراه خود پایتون نصب می‌شود (به‌خصوص در ویندوز و macOS).

باز کردن IDLE

  • ویندوز: در Start بنویسید IDLE و روی IDLE (Python 3.x) کلیک کنید.
  • macOS: اگر با نصب‌کنندهٔ رسمی نصب کرده‌اید، در پوشهٔ Applications پوشه‌ای با نام Python 3.x و داخل آن IDLE را خواهید دید.

بعد از باز شدن، یک پنجره با علامت >>> می‌بینید که شبیه حالت تعاملی پایتون است، اما با امکانات بیشتر (منو، رنگ‌بندی و ...).

نوشتن و ذخیرهٔ برنامه در IDLE

۱. از منوی بالای IDLE روی File → New File کلیک کنید.
۲. در پنجرهٔ جدید، کد خود را بنویسید، مثلاً:

python
print("سلام، پایتون!")

۳. از منوی File گزینهٔ Save را بزنید و فایل را با پسوند .py ذخیره کنید؛ مثلاً:
hello.py

۴. برای اجرای برنامه: از منوی Run گزینهٔ Run Module را انتخاب کنید (یا کلید F5).
پنجرهٔ Shell (همان پنجرهٔ اصلی IDLE) خروجی را نشان می‌دهد.


VS Code (Visual Studio Code)

VS Code یک ادیتور/IDE محبوب و رایگان است که با افزونهٔ Python برای برنامه‌نویسی بسیار مناسب می‌شود.

نصب VS Code

۱. به سایت زیر بروید:
https://code.visualstudio.com
۲. نسخهٔ مناسب سیستم عامل خود (Windows/macOS/Linux) را دانلود و نصب کنید.
۳. برنامهٔ VS Code را باز کنید.

افزودن افزونهٔ Python

۱. در VS Code، از نوار کناری روی آیکون Extensions (چهار مربع کوچک) کلیک کنید.
۲. در کادر جست‌وجو بنویسید Python.
۳. افزونهٔ رسمی با نام Python (ساخته شده توسط Microsoft) را پیدا و روی Install کلیک کنید.

ساختن یک فایل پایتون در VS Code

۱. از منوی File روی New File کلیک کنید.
۲. فایل را با نامی مثل hello.py ذخیره کنید (File -> Save As).
۳. در داخل فایل بنویسید:

python
print("سلام از VS Code")

اجرای فایل پایتون در VS Code (روش ساده)

  • اگر در بالا دکمهٔ Run یا نماد مثلث سبز Run Python File را دیدید، روی آن کلیک کنید.
  • یا از منوی Run گزینهٔ Run Without Debugging را بزنید.

معمولاً ترمینالی در پایین VS Code باز می‌شود و خروجی برنامه را نشان می‌دهد.

نکته: VS Code باید بداند پایتون کجاست؛ اگر پیغام خطا داد که پایتون پیدا نشد، اول مطمئن شوید پایتون را نصب کرده‌اید و در ترمینال قابل دسترس است (بخش نصب را دوباره چک کنید).


اجرای اسکریپت‌های پایتون

یک اسکریپت پایتون فایلی است با پسوند .py که چند دستور پایتون داخل آن نوشته شده و همه با هم اجرا می‌شوند.

ساخت یک اسکریپت ساده

۱. یک فایل متنی جدید بسازید (در IDLE، VS Code یا هر ویرایشگر متن).
۲. داخل آن بنویسید:

python
print("این اولین اسکریپت پایتون من است")

۳. فایل را با نامی مثل first_script.py ذخیره کنید (حتماً پسوند .py داشته باشد).

اجرای اسکریپت در ترمینال (ویندوز)

۱. محل ذخیرهٔ فایل را پیدا کنید؛ مثلاً:
C:\Users\Ali\Desktop\python\first_script.py

۲. Command Prompt را باز کنید.
۳. با دستور cd به پوشه‌ای که فایل در آن است بروید:

bash
cd C:\Users\Ali\Desktop\python

۴. برای اجرا:

bash
python first_script.py

اگر فرمان python کار نکرد، امتحان کنید:

bash
py first_script.py

باید خروجی را ببینید:

text
این اولین اسکریپت پایتون من است

اجرای اسکریپت در ترمینال (macOS / لینوکس)

۱. مسیر فایل را پیدا کنید؛ مثلاً:
/home/user/projects/first_script.py
یا در macOS چیزی مثل:
/Users/Ali/Desktop/python/first_script.py

۲. ترمینال را باز کنید.
۳. به پوشهٔ فایل بروید:

bash
cd /home/user/projects

۴. اجرا کنید:

bash
python3 first_script.py

(در بسیاری از سیستم‌ها به‌جای python باید python3 بنویسید.)


حالت تعاملی پایتون

حالت تعاملی (یا Python REPL) جایی است که می‌توانید دستورها را خط‌به‌خط امتحان کنید و بلافاصله نتیجه را ببینید. این حالت برای تمرین و تست ایده‌ها عالی است.

ورود به حالت تعاملی

در ترمینال بنویسید:

  • ویندوز:
bash
python

یا:

bash
py
  • macOS / لینوکس:
bash
python3

اگر موفق باشید، علامت >>> ظاهر می‌شود:

text
Python 3.11.2 (tags/...)
>>> 

الان می‌توانید مستقیم کد بنویسید:

python
>>> 10 + 20
30
>>> print("سلام")
سلام

هر دستور را که با Enter بفرستید، همان لحظه اجرا می‌شود.

خروج از حالت تعاملی

چند راه:

python
>>> exit()

یا در ویندوز: Ctrl+Z سپس Enter
در macOS / لینوکس: Ctrl+D


چه زمانی از حالت تعاملی استفاده کنیم و چه زمانی از اسکریپت؟

  • حالت تعاملی:
    • وقتی می‌خواهید یک دستور ساده را سریع امتحان کنید.
    • وقتی در حال یادگیری هستید و می‌خواهید ببینید یک تابع یا عملگر چه کار می‌کند.
  • اسکریپت (.py):
    • وقتی برنامهٔ شما چند خط (یا چند ده/چند صد خط) است.
    • وقتی می‌خواهید برنامه را ذخیره کنید تا بعداً هم اجرا شود یا به دیگران بدهید.

برای تمرین‌های این دوره، معمولاً بهتر است برنامه‌های جدی‌تر را در فایل (.py) بنویسید و در ترمینال یا IDE اجرا کنید، و از حالت تعاملی برای آزمایش‌های سریع استفاده کنید.


جمع‌بندی این فصل

در این فصل:

  • پایتون را برای ویندوز، macOS و لینوکس نصب کردید و نسخه را چک کردید.
  • یاد گرفتید چطور ترمینال / Command Prompt را باز کنید و پایتون را از آنجا اجرا کنید.
  • با دو محیط رایج (IDLE و VS Code) آشنا شدید و یک فایل پایتون ساختید و اجرا کردید.
  • فرق اجرای اسکریپت (python file.py) و کار در حالت تعاملی (>>>) را دیدید.

از اینجا به بعد، هرجا در فصل‌های بعدی گفته شد «این کد را اجرا کنید»، می‌توانید آن را یا در حالت تعاملی امتحان کنید، یا بهتر از آن، در یک فایل .py ذخیره و اجرا کنید.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات