اجرای اسکریپت‌های پایتون

منظور از «اسکریپت پایتون» چیست؟

تا این‌جا با اجرای پایتون در ترمینال و IDE آشنا شده‌اید. در این بخش هدف این است که:

• یک فایل متنی معمولی را به «برنامهٔ پایتون» تبدیل کنید.
• یاد بگیرید این فایل را در سیستم‌عامل‌های مختلف اجرا کنید.
• تفاوت اجرای کد در فایل و در حالت تعاملی (REPL) را ببینید.

«اسکریپت پایتون» در عمل یک فایل متنی است که کدهای پایتون در آن نوشته شده و معمولاً پسوند .py دارد؛ مثل:

• hello.py
• calculator.py
• game_guess.py

پایتون این فایل را از بالا به پایین می‌خواند و دستورها را اجرا می‌کند.

ساخت اولین اسکریپت پایتون

۱. یک پوشه برای پروژه‌های پایتون خود بسازید، مثلاً:

• در ویندوز: در Documents پوشه‌ای به نام python-projects
• در macOS / لینوکس: در پوشهٔ خانگی (Home) پوشه‌ای به نام python-projects

۲. در این پوشه، یک فایل متنی جدید بسازید به نام hello.py.

۳. داخل hello.py بنویسید:

print("سلام، این اولین اسکریپت پایتون من است!")

فایل را ذخیره کنید. حالا آمادهٔ اجراست.

اجرای اسکریپت‌ها از ترمینال / خط فرمان

در فصل «استفاده از پایتون در ترمینال» یاد گرفتید چطور به پایتون دسترسی پیدا کنید. این‌جا تمرکز روی «اجرای فایل» است، نه فقط وارد کردن کد خط‌به‌خط.

پیدا کردن مسیر فایل (پوشهٔ حاوی اسکریپت)

ابتدا باید وارد پوشه‌ای شوید که فایل hello.py در آن قرار دارد.

در ویندوز (Command Prompt یا PowerShell)

اگر فایل شما در:

C:\Users\نام‌کاربری\Documents\python-projects\hello.py

قرار دارد:

۱. ترمینال (Command Prompt یا PowerShell) را باز کنید.
۲. دستور زیر را وارد کنید (نام کاربری خود را جایگزین کنید):

cd C:\Users\نام‌کاربری\Documents\python-projects

برای دیدن فایل‌ها در پوشه:

dir

باید چیزی شبیه hello.py را در فهرست ببینید.

در macOS / لینوکس (Terminal)

اگر فایل شما در پوشهٔ خانگی در python-projects است:

۱. ترمینال را باز کنید.
۲. وارد پوشه شوید:

cd ~/python-projects

برای دیدن فایل‌ها:

ls

باید hello.py را ببینید.

اجرای اسکریپت با دستور `python` یا `python3`

پس از قرار گرفتن در پوشهٔ صحیح، برای اجرای فایل از دستور کلی زیر استفاده می‌کنیم:

$$
\text{python} \ \text{نام\_فایل.py}
$$

یا در بعضی سیستم‌ها:

$$
\text{python3} \ \text{نام\_فایل.py}
$$

مثال در ویندوز

python hello.py

یا اگر سیستم شما python3 دارد:

python3 hello.py

خروجی:

سلام، این اولین اسکریپت پایتون من است!

مثال در macOS / لینوکس

python3 hello.py

(اگر python شما مستقیماً به نسخهٔ ۳ وصل است، می‌توانید از python هم استفاده کنید.)

خروجی باید همان متن تعریف‌شده در اسکریپت باشد.

اگر اجرای `python` خطا داد

ممکن است این حالت‌ها پیش بیاید:

• دستور python یا python3 شناخته نشود (خطای شبیه command not found).
• نسخهٔ ۲ پایتون اجرا شود.

این موارد معمولاً به تنظیم «مسیر (PATH)» و نسخهٔ نصب‌شدهٔ پایتون مربوط است و در فصل «نصب پایتون» توضیح داده می‌شود. در این فصل فقط فرض می‌کنیم که یک دستور کارآمد (python یا python3) در اختیار دارید.

اجرای اسکریپت از محیط‌های مختلف

اجرای اسکریپت در IDLE

اگر از IDLE (محیط پیش‌فرض پایتون) استفاده می‌کنید:

۱. IDLE را باز کنید.
۲. از منوی File گزینهٔ Open را بزنید و hello.py را باز کنید.
۳. از منوی Run گزینهٔ Run Module را انتخاب کنید (یا کلید F5).

در پنجرهٔ Shell خروجی را می‌بینید.

اجرای اسکریپت در VS Code (نمای کلی)

در فصل «استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)» جزئیات نصب و تنظیم VS Code را می‌بینید؛ این‌جا فقط روند اجرای اسکریپت را به‌صورت کلی بیان می‌کنیم:

۱. VS Code را باز کنید.
۲. پوشهٔ python-projects را به‌عنوان Open Folder باز کنید.
۳. روی فایل hello.py کلیک کنید.
۴. معمولاً در بالای پنجره یک دکمه مثل Run Python File یا علامت مثلث (▶) می‌بینید؛ روی آن کلیک کنید.

خروجی در ترمینال داخلی VS Code نمایش داده می‌شود.

اسکریپتی که ورودی می‌گیرد

وقتی اسکریپت اجرا می‌شود، اگر از کاربر ورودی بخواهد، باید در ترمینال یا پنجرهٔ خروجی چیزی تایپ کنید.

فایل جدیدی به نام greet.py بسازید:

name = input("نام شما چیست؟ ")
print("سلام", name)

در ترمینال (در همان پوشه):

python greet.py

یا:

python3 greet.py

خروجی نمونه:

نام شما چیست؟ علی
سلام علی

نکتهٔ مهم: وقتی اسکریپت شما چند خط است، پایتون همهٔ خطوط را از فایل می‌خواند و اجرا می‌کند؛ بر خلاف حالت تعاملی که بعد از هر Enter بلافاصله نتیجه را می‌بینید.

تفاوت اجرای اسکریپت با حالت تعاملی (REPL)

به‌طور خلاصه:

• حالت تعاملی (مثل نوشتن python در ترمینال)
• برای تست سریع چند خط کد خوب است.
• بعد از بستن، معمولاً همهٔ کدها و متغیرها از بین می‌روند.
• کد شما در فایل ذخیره نمی‌شود، مگر این‌که خودتان کپی و در فایل بریزید.
• اجرای اسکریپت (فایل .py)
• کد شما در یک فایل ماندگار ذخیره شده است.
• می‌توانید هر وقت خواستید فقط با یک دستور دوباره آن را اجرا کنید.
• برای ساختن برنامه‌های واقعی و قابل‌استفاده، تقریباً همیشه از اسکریپت استفاده می‌شود.

در عمل معمولاً این دو را ترکیب می‌کنید:
کد را در فایل می‌نویسید، ذخیره می‌کنید، اجرا می‌کنید؛ اگر خطایی بود، گاهی در حالت تعاملی قسمت کوچکی را تست می‌کنید.

اجرای اسکریپت با دوبار کلیک (ویندوز)

در ویندوز، اگر پایتون به‌درستی نصب شده باشد:

• ممکن است با دوبار کلیک روی hello.py یک پنجرهٔ سیاه کوتاه‌مدت باز و بلافاصله بسته شود.

مشکل این روش:

• خروجی را نمی‌توانید به‌خوبی ببینید، چون پنجره فوراً بسته می‌شود.
• اگر خطایی رخ دهد، فرصت دیدن پیام خطا را ندارید.

برای اسکریپت‌های آموزشی و در حال یادگیری، بهتر است از ترمینال یا IDE استفاده کنید، نه دوبار کلیک.

(روش‌های حرفه‌ای‌تر برای نگه‌داشتن پنجره باز وجود دارد، اما برای شروع، اتکا به ترمینال ساده‌تر و استانداردتر است.)

آرگومان‌های خط فرمان (نگاه مقدماتی)

گاهی می‌خواهید هنگام اجرای اسکریپت، مقادیری را از «خود دستور اجرا» به آن بدهید، نه با input. نمونهٔ شکل کلی دستور:

python script.py چیزی

در این فصل وارد جزئیات نمی‌شویم، اما بدانید که:

• به‌وسیلهٔ ماژولی به نام sys و لیستی به نام sys.argv می‌توان به این آرگومان‌ها دسترسی داشت.
• این موضوع در سطح مقدماتی لازم نیست، اما برای خودکارسازی و کارهای پیشرفته‌تر بسیار مفید است.

چند نکتهٔ مهم در کار با اسکریپت‌ها

• نام فایل را ساده و معنی‌دار انتخاب کنید
• مثل hello.py, calculator.py, guess_number.py
• از فاصلهٔ خالی در نام فایل پرهیز کنید؛ به‌جای آن از _ استفاده کنید (my_script.py).
• در پوشه‌های مشخص کار کنید
• همهٔ اسکریپت‌های خود را در پوشه‌ای مانند python-projects نگه دارید تا پیدا کردن و اجرای آن‌ها ساده‌تر باشد.
• بعد از هر تغییر، فایل را ذخیره کنید و دوباره اجرا کنید
• اگر اسکریپت را بدون ذخیره کردن تغییرات اجرا کنید، پایتون نسخهٔ قدیمی را اجرا می‌کند.
• به پوشه‌ای که در آن هستید توجه کنید
• اگر در ترمینال دستور python hello.py را می‌زنید اما خطای «فایل پیدا نشد» می‌گیرید، احتمالاً در پوشهٔ نادرست هستید.
• با cd به پوشه‌ای بروید که فایل واقعاً در آن قرار دارد.

با یادگیری اجرای اسکریپت‌ها، عملاً راه اجرای هر برنامهٔ پایتونی را بلد شده‌اید. در فصل‌های بعدی اسکریپت‌های شما طولانی‌تر، تعاملی‌تر و کاربردی‌تر می‌شوند، اما روش اجرای آن‌ها همین اصول ساده را دنبال می‌کند.