KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)

آشنایی با دیکشنری‌ها در پایتون

دیکشنری (dict) یک ساختار داده‌ای کلید–مقدار است. به جای این‌که مثل لیست با «شمارهٔ مکان» (ایندکس) کار کنید، در دیکشنری با «کلید»ها کار می‌کنید.

یک دیکشنری ساده:

student = {
    "name": "Ali",
    "age": 20,
    "city": "Tehran"
}

در این مثال:

  • "name", "age", "city" → کلیدها (keys)
  • "Ali", 20, "Tehran" → مقدارها (values)

هر کلید به یک مقدار متصل است؛ می‌توان گفت دیکشنری مثل یک فرهنگ لغت است: «کلمه» (کلید) → «معنا» (مقدار).


ساختن دیکشنری

۱. استفاده از آکولاد `{}`

رایج‌ترین روش:

person = {
    "first_name": "Sara",
    "last_name": "Ahmadi",
    "age": 25
}

می‌توانید دیکشنری خالی بسازید:

empty_dict = {}

و بعداً به آن آیتم اضافه کنید.

۲. استفاده از تابع `dict()`

info = dict(name="Reza", age=30, city="Shiraz")

در این روش کلیدها باید نام‌های معتبری مثل اسم متغیر باشند (نمی‌توانید فاصله بگذارید و …).


دسترسی به مقادیر دیکشنری

برای خواندن مقدار یک کلید، از براکت [] استفاده می‌کنیم:

student = {
    "name": "Ali",
    "age": 20,
    "city": "Tehran"
}
print(student["name"])  # Ali
print(student["age"])   # 20

اگر کلید وجود نداشته باشد، ارور می‌گیرید (KeyError):

print(student["phone"])  # خطا

استفاده از متد `get()`

اگر مطمئن نیستید کلید وجود دارد، می‌توانید از get() استفاده کنید:

print(student.get("city"))         # Tehran
print(student.get("phone"))        # None
print(student.get("phone", "N/A")) # N/A (مقدار پیش‌فرض)

افزودن و تغییر آیتم‌ها

افزودن یک کلید–مقدار جدید

student = {
    "name": "Ali",
    "age": 20
}
student["city"] = "Tehran"
print(student)
# {'name': 'Ali', 'age': 20, 'city': 'Tehran'}

تغییر مقدار یک کلید موجود

student["age"] = 21
print(student["age"])  # 21

اگر کلید قبلاً وجود داشته باشد، مقدارش به‌روزرسانی می‌شود؛ اگر نداشته باشد، اضافه می‌شود.


حذف آیتم‌ها از دیکشنری

استفاده از `del`

student = {
    "name": "Ali",
    "age": 21,
    "city": "Tehran"
}
del student["city"]
print(student)
# {'name': 'Ali', 'age': 21}

اگر کلید وجود نداشته باشد، با del خطا می‌گیرید.

استفاده از `pop()`

pop() مقدار حذف‌شده را هم برمی‌گرداند:

age = student.pop("age")
print(age)     # 21
print(student) # {'name': 'Ali'}

می‌توانید مقدار پیش‌فرض هم بدهید تا در صورت نبودن کلید، خطا نگیرید:

phone = student.pop("phone", "not found")
print(phone)  # not found

حذف همهٔ آیتم‌ها با `clear()`

student.clear()
print(student)  # {}

پیمایش (loop) روی دیکشنری

فقط روی کلیدها (`keys`)

user = {
    "username": "ali123",
    "email": "ali@example.com",
    "active": True
}
for key in user:
    print(key)
# username
# email
# active

برابر است با:

for key in user.keys():
    print(key)

فقط روی مقدارها (`values`)

for value in user.values():
    print(value)
# ali123
# ali@example.com
# True

روی هر دو (`items` → جفت کلید و مقدار)

for key, value in user.items():
    print(key, ":", value)
# username : ali123
# email : ali@example.com
# active : True

کلیدها و مقادیر معتبر در دیکشنری

نکات مهم:

  • کلیدها باید یکتا باشند؛ اگر دوبار از یک کلید استفاده کنید، مقدار قبلی جایگزین می‌شود.
  • مقدارها می‌توانند تکراری باشند.
  • معمولاً از رشته‌ها (str) به‌عنوان کلید استفاده می‌شود، ولی عدد و حتی تاپل هم می‌تواند باشد.

مثال: کلید تکراری

data = {
    "a": 1,
    "b": 2,
    "a": 3
}
print(data)  # {'a': 3, 'b': 2}

کلید "a" دوبار آمده، مقدار نهایی ۳ است.


بررسی وجود یک کلید در دیکشنری

برای فهمیدن این‌که یک کلید وجود دارد یا نه، از in استفاده می‌کنیم:

product = {
    "name": "Laptop",
    "price": 25000000
}
print("price" in product)  # True
print("color" in product)  # False
if "color" not in product:
    product["color"] = "black"

کاربردهای رایج دیکشنری

۱. ذخیرهٔ اطلاعات یک موجودیت (مثلاً یک کاربر)

user = {
    "id": 101,
    "name": "Sara",
    "email": "sara@example.com",
    "is_admin": False
}

۲. نگه‌داشتن تنظیمات (Configuration)

settings = {
    "theme": "dark",
    "language": "fa",
    "autosave": True
}

۳. شمارش تعداد تکرارها (Frequency)

text = "apple banana apple orange apple banana"
counts = {}
for word in text.split():
    if word in counts:
        counts[word] += 1
    else:
        counts[word] = 1
print(counts)
# {'apple': 3, 'banana': 2, 'orange': 1}

دیکشنری‌های تو در تو (Nested Dictionaries)

می‌توانید دیکشنری داخل دیکشنری داشته باشید؛ مثلاً چند دانش‌آموز، هرکدام با اطلاعات جداگانه:

students = {
    "s1": {"name": "Ali", "age": 20},
    "s2": {"name": "Sara", "age": 22},
}
print(students["s1"]["name"])  # Ali

چند متد مهم دیکشنری

به‌جز get و pop و clear که دیدیم، متدهای مفید دیگری هم هست.

`update()` برای ترکیب/به‌روزرسانی

user = {
    "username": "ali123",
    "email": "ali@old.com"
}
user.update({
    "email": "ali@new.com",
    "active": True
})
print(user)
# {'username': 'ali123', 'email': 'ali@new.com', 'active': True}

`keys()`، `values()`، `items()`

این متدها برای گرفتن نمایی از کلیدها، مقدارها و جفت‌هاست؛ معمولاً در حلقه‌ها استفاده می‌شوند:

print(user.keys())   # dict_keys([...])
print(user.values()) # dict_values([...])
print(user.items())  # dict_items([...])

می‌توانید آن‌ها را به لیست تبدیل کنید:

keys_list = list(user.keys())

تبدیل بین لیست و دیکشنری (مثال ساده)

گاهی داده به‌صورت لیست جفت‌هاست و می‌خواهید دیکشنری بسازید:

pairs = [("a", 1), ("b", 2), ("c", 3)]
d = dict(pairs)
print(d)  # {'a': 1, 'b': 2, 'c': 3}

یا می‌خواهید دیکشنری را به لیست جفت‌ها تبدیل کنید:

items_list = list(d.items())
print(items_list)
# [('a', 1), ('b', 2), ('c', 3)]

تمرین‌های پیشنهادی

۱. دیکشنری‌ای به نام book بسازید که کلیدهای "title", "author", "year" داشته باشد و اطلاعات یک کتاب دلخواه را در آن ذخیره کنید. سپس:

  • مقدار year را چاپ کنید.
  • سال انتشار را به مقدار دیگری تغییر دهید.
  • یک کلید جدید "pages" اضافه کنید.

۲. یک رشته مثل "red blue red green blue blue" را بگیرید و با استفاده از دیکشنری، تعداد تکرار هر رنگ را بشمارید و نتیجه را چاپ کنید.

۳. دیکشنری‌ای از چند کاربر بسازید (به‌صورت تو در تو) که برای هر کاربر، نام و سن را نگه دارد. سپس با حلقه:

  • نام و سن همه را چاپ کنید.
  • فقط نام کسانی را چاپ کنید که سنشان بالاتر از ۲۰ است.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات