KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

7.3. حلقه‌های for

درک حلقهٔ `for` در پایتون

در فصل حلقه‌ها، با مفهوم کلی تکرار آشنا شده‌اید. در این بخش فقط روی حلقهٔ for در پایتون تمرکز می‌کنیم و شکل و کاربردهای معمول آن را می‌بینیم.

شکل کلی حلقهٔ `for`

در پایتون حلقهٔ for معمولاً روی یک «دنباله» (مثل لیست، رشته، خروجی range() و …) حرکت می‌کند و هر بار یک عنصر از آن را در متغیری قرار می‌دهد:

for متغیر in دنباله:
    دستور_۱
    دستور_۲
  • متغیر: نامی که هر بار مقدار جدیدی از دنباله می‌گیرد.
  • دنباله: چیزی که بتوان روی آن «قدم زد» (iterate کرد)، مثلاً خروجی range(), یک لیست، یک رشته و …

مثال ساده: شمارش با `range()`

رایج‌ترین استفاده از for، تکرار یک کار تعداد مشخصی بار است. برای این کار از تابع range() استفاده می‌شود (جزییات کامل range() در بخش‌های دیگر هم خواهد آمد، اینجا فقط استفادهٔ معمولش را می‌بینیم).

for i in range(5):
    print("سلام")

خروجی:

سلام
سلام
سلام
سلام
سلام

در این مثال:

  • range(5) مثل این است که دنباله‌ای از اعداد ۰ تا ۴ بسازد: 0, 1, 2, 3, 4
  • در هر تکرار، متغیر i یکی از این اعداد را می‌گیرد (اول ۰، بعد ۱، …)
  • ما در اینجا از خود عدد i استفاده نکردیم، فقط ۵ بار دستور print اجرا شده است.

اگر بخواهید خود شمارهٔ تکرار را هم چاپ کنید:

for i in range(5):
    print("شماره تکرار:", i)

خروجی:

شماره تکرار: 0
شماره تکرار: 1
شماره تکرار: 2
شماره تکرار: 3
شماره تکرار: 4

استفاده از `range(start, stop, step)`

شکل کلی‌تر range می‌تواند شروع، پایان و گام داشته باشد:

  • range(stop)
  • range(start, stop)
  • range(start, stop, step)

مثال‌ها:

# از 1 تا 5 (بدون 6)
for i in range(1, 6):
    print(i)
# فقط اعداد فرد بین 1 تا 9
for i in range(1, 10, 2):
    print(i)
# شمارش معکوس از 10 تا 1
for i in range(10, 0, -1):
    print(i)

نکتهٔ مهم: stop همیشه خودش در دنباله نیست؛ تکرار تا قبل از آن عدد انجام می‌شود.

حلقهٔ `for` روی لیست

حلقهٔ for فقط برای range() نیست؛ روی هر دنباله‌ای قابل استفاده است. یک کاربرد بسیار معمول، پیمایش لیست است (خود لیست‌ها در فصل «مجموعه‌های داده» به‌طور کامل بررسی می‌شوند).

numbers = [10, 20, 30, 40]
for num in numbers:
    print(num)

در هر تکرار:

  • متغیر num یکی از اعضای لیست را می‌گیرد.
  • ترتیب از اولین عنصر تا آخرین عنصر لیست است.

مثال کاربردی‌تر: محاسبهٔ مجموع اعداد لیست:

numbers = [5, 8, 12]
total = 0
for n in numbers:
    total = total + n
print("مجموع:", total)

حلقهٔ `for` روی رشته (متن)

رشته‌ها (str) هم دنباله‌ای از کاراکترها هستند، پس می‌توان روی آن‌ها با for حرکت کرد:

text = "Python"
for ch in text:
    print(ch)

خروجی:

P
y
t
h
o
n

مثال ساده: شمارش تعداد حروف a در یک متن:

sentence = "salam chetori?"
count = 0
for ch in sentence:
    if ch == "a":
        count = count + 1
print("تعداد a:", count)

(ساختار شرط if جای دیگری به‌تفصیل توضیح داده می‌شود؛ اینجا فقط برای نشان‌دادن استفادهٔ ترکیبی آمده است.)

استفاده از `for` برای تکرار یک کار مشخص

گاهی شما فقط می‌خواهید کاری را چند بار انجام دهید، بدون این‌که به خود شمارهٔ تکرار نیاز داشته باشید. در این صورت، بعضی‌ها از نام متغیر _ استفاده می‌کنند تا نشان بدهند که مقدارش برایشان مهم نیست:

for _ in range(3):
    print("این پیام سه بار چاپ می‌شود.")

در اینجا نام متغیر مهم نیست؛ می‌توانست هر چیز دیگری هم باشد، ولی _ فقط یک قرارداد رایج است.

حلقهٔ تو در تو با `for` (مقدماتی)

گاهی نیاز دارید یک حلقهٔ for را درون حلقهٔ for دیگر استفاده کنید (حلقهٔ تو در تو). جزئیات بیش‌تر در بخش «شرط‌های تو در تو» و در تمرین‌های حلقه خواهد آمد؛ اینجا فقط یک تصویر کلی:

for i in range(1, 4):      # حلقهٔ بیرونی
    for j in range(1, 3):  # حلقهٔ درونی
        print(i, j)

خروجی:

1 1
1 2
2 1
2 2
3 1
3 2

هر بار که حلقهٔ بیرونی یک مقدار می‌گیرد، حلقهٔ درونی به‌طور کامل اجرا می‌شود.

مقایسهٔ ذهنی `while` و `for` (در حد اشاره)

جزئیات کامل مقایسه در بخش‌های دیگر آمده است، ولی در حد یک «حس کلی»:

  • for بیشتر برای وقتی است که تعداد دفعات تکرار یا مجموعه‌ای که باید روی آن بگردیم معلوم است (مثلاً ۱۰ بار، یا روی یک لیست، روی یک رشته و …).
  • while بیشتر برای وقتی است که می‌خواهیم تا وقتی یک «شرط» برقرار است تکرار کنیم (مثل «تا وقتی کاربر عدد صفر وارد نکرده است ادامه بده»).

در عمل، در بسیاری از برنامه‌های ساده، for انتخاب پیش‌فرض برای پیمایش دنباله‌ها و تکرارهای شمارشی است.

چند تمرین پیشنهادی

برای تمرین حلقهٔ for (پاسخ‌ها را فعلاً خودتان پیدا کنید):

  1. با استفاده از for و range() اعداد ۱ تا ۱۰ را چاپ کنید.
  2. مجموع اعداد ۱ تا ۱۰۰ را محاسبه و چاپ کنید.
  3. لیستی از نام‌ها بسازید و با for به هر کدام سلام کنید (مثلاً سلام علی).
  4. یک رشته از کاربر بگیرید و با حلقهٔ for آن را برعکس چاپ کنید (کاراکترها را از آخر به اول چاپ کنید؛ می‌توانید از range کمک بگیرید).

در فصل «شمارنده‌های حلقه» و «تمرین‌های حلقه» با الگوهای متداول‌تری برای استفاده از for آشنا می‌شوید.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات