KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

6.1. عملگرهای مقایسه‌ای

آشنایی با عملگرهای مقایسه‌ای در پایتون

در این بخش با «عملگرهای مقایسه‌ای» آشنا می‌شوید؛ یعنی نمادهایی که در شرط‌ها (if) برای مقایسهٔ دو مقدار استفاده می‌کنیم و نتیجهٔ آن‌ها همیشه یک مقدار بولی (True یا False) است.

فهرست عملگرهای مقایسه‌ای اصلی

پایتون عملگرهای مقایسه‌ای زیر را دارد:

  • == مساوی
  • != نامساوی
  • > بزرگ‌تر
  • < کوچک‌تر
  • >= بزرگ‌تر یا مساوی
  • <= کوچک‌تر یا مساوی

هر مقایسه یک عبارت می‌سازد که نتیجهٔ آن $True$ یا $False$ است.

مثال ساده:

print(5 > 3)    # True
print(5 < 3)    # False
print(5 == 5)   # True
print(5 != 5)   # False

توضیح هر عملگر با مثال

۱. عملگر `==` (مساوی بودن)

برای بررسی برابر بودن دو مقدار استفاده می‌شود.

print(10 == 10)    # True
print(10 == 7)     # False
print("ali" == "ali")   # True
print("ali" == "Ali")   # False (حساس به حروف بزرگ و کوچک)

دقت کنید: = و == با هم فرق دارند:

  • = برای «انتساب» (دادن مقدار به متغیر) است.
  • == برای «مقایسه» است.
x = 5       # انتساب
print(x == 5)  # مقایسه → True

۲. عملگر `!=` (نامساوی بودن)

بررسی می‌کند که دو مقدار «مساوی نیستند».

print(10 != 7)    # True
print(10 != 10)   # False
print("cat" != "dog")   # True
print("cat" != "cat")   # False

۳. عملگر `>` (بزرگ‌تر بودن)

بررسی می‌کند که مقدار سمت چپ، از مقدار سمت راست بزرگ‌تر است یا نه.

print(8 > 3)    # True
print(3 > 8)    # False
age = 20
print(age > 18)  # True

۴. عملگر `<` (کوچک‌تر بودن)

بررسی می‌کند که مقدار سمت چپ، از مقدار سمت راست کوچک‌تر است یا نه.

print(2 < 10)   # True
print(10 < 2)   # False
temperature = 15
print(temperature < 0)  # False

۵. عملگر `>=` (بزرگ‌تر یا مساوی)

اگر مقدار سمت چپ «بزرگ‌تر از یا برابر با» مقدار سمت راست باشد، نتیجه True است.

print(5 >= 3)   # True (چون ۵ > ۳)
print(5 >= 5)   # True (چون ۵ == ۵)
print(5 >= 7)   # False

۶. عملگر `<=` (کوچک‌تر یا مساوی)

اگر مقدار سمت چپ «کوچک‌تر از یا برابر با» مقدار سمت راست باشد، نتیجه True است.

print(3 <= 5)   # True (چون ۳ < ۵)
print(5 <= 5)   # True (چون ۵ == ۵)
print(7 <= 5)   # False

مقایسهٔ اعداد

مقایسهٔ اعداد (int و float) مستقیم و سرراست است:

print(3 == 3.0)     # True  → از نظر مقدار برابرند
print(3 is 3.0)     # از 'is' فعلاً استفاده نکنید؛ برای مبتدی‌ها گیج‌کننده است
print(10 > 2.5)     # True
print(2.5 >= 2.5)   # True

به این نکته فقط توجه کنید که 3 == 3.0 در پایتون True است، چون مقدار عددی آن‌ها برابر است.

مقایسهٔ رشته‌ها (متن‌ها)

رشته‌ها (str) هم قابل مقایسه هستند.

برابری و نابرابری

print("hello" == "hello")   # True
print("hello" == "Hello")   # False → حساس به حروف بزرگ و کوچک
print("ali" != "reza")      # True

بزرگ‌تر و کوچک‌تر روی رشته‌ها

در پایتون، برای رشته‌ها نیز می‌توان از < و > استفاده کرد؛ مقایسه بر اساس «ترتیب حروف» در جدول یونیکد است. برای شروع، کافی است بدانید:

  • حروف کوچک و بزرگ با هم فرق دارند.
  • معمولاً حروف بزرگ قبل از حروف کوچک قرار می‌گیرند.
print("a" < "b")     # True
print("ali" < "zara")  # True (اولین حرف 'a' < 'z')
print("Ali" < "ali")   # True در بیشتر محیط‌ها (چون 'A' قبل از 'a' است)

در برنامه‌های واقعی، برای مقایسهٔ بدون حساسیت به حروف بزرگ/کوچک، معمولاً متن را به یک حالت یکنواخت تبدیل می‌کنند:

name = "Ali"
print(name.lower() == "ali")   # True

(تابع lower() در فصل رشته‌ها توضیح داده می‌شود؛ فعلاً فقط ایده را ببینید.)

نتیجهٔ مقایسه: نوع `bool`

همهٔ عملگرهای مقایسه‌ای مقدار بولی برمی‌گردانند (True یا False):

x = 10
y = 3
result1 = x > y
result2 = x == y
print(result1)       # True
print(result2)       # False
print(type(result1)) # <class 'bool'>

این مقادیر بولی بعداً در شرط‌ها (if, elif, else) استفاده می‌شوند.

مثال‌های سادهٔ ترکیب متغیر و مقایسه

مثال ۱: بررسی سن

age = 18
is_adult = age >= 18
print(is_adult)   # True

مثال ۲: بررسی رمز عبور (خیلی ساده)

password = "1234"
print(password == "0000")  # False
print(password != "0000")  # True

زنجیره‌کردن مقایسه‌ها (مقداری پیشرفته‌تر ولی مفید)

پایتون اجازه می‌دهد چند مقایسه را به‌صورت زنجیره‌ای بنویسید؛ این شکل:

$$
a < b < c
$$

یعنی:

$$
(a < b) \text{ و } (b < c)
$$

مثال:

x = 5
print(1 < x < 10)   # True، یعنی ۱ < x و x < ۱۰
y = 20
print(1 < y < 10)   # False

این نوع نوشتن مخصوص پایتون است و در شرط‌ها کد را خواناتر می‌کند.

مقایسهٔ نوع‌های ناهماهنگ (نکتهٔ احتیاط)

به‌طور معمول، نباید نوع‌هایی که منطقی نیست با هم مقایسه کنید؛ مثلاً عدد و رشته:

# print(5 < "3")   # این در پایتون خطا می‌دهد (TypeError)

مطمئن شوید دو مقداری که مقایسه می‌کنید «قابل مقایسه» هستند؛
مثلاً هر دو عدد باشند یا هر دو رشته‌ای که می‌دانید چه معنایی دارند.

اشتباهات رایج با عملگرهای مقایسه‌ای

چند اشتباه که مبتدی‌ها زیاد مرتکب می‌شوند:

  1. استفاده از = به‌جای == در شرط‌ها
   # اشتباه:
   # if x = 5:    # خطا
   # درست:
   if x == 5:
       print("x برابر ۵ است")
  1. فراموش کردن حساسیت به حروف بزرگ/کوچک در رشته‌ها
   name = "Ali"
   print(name == "ali")  # False
   print(name.lower() == "ali")  # True
  1. انتظار نتیجهٔ عددی به‌جای True/False
   print(5 > 3)   # خروجی: True (نه ۱ یا ۰)

در بخش‌های بعدی، از همین عملگرهای مقایسه‌ای داخل دستورهای if, elif, else استفاده خواهیم کرد تا برنامه‌ بتواند «تصمیم بگیرد».

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات