KAHIBARO Bookshelves
Discord Login Register

8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)

آشنایی مقدماتی با مجموعه‌ها در پایتون

در این بخش با نوع دادهٔ مجموعه (set) در پایتون آشنا می‌شویم. مجموعه‌ها برای کار با گروه‌هایی از مقادیر بدون تکرار و بدون ترتیب مشخص استفاده می‌شوند.

ویژگی‌های اصلی مجموعه‌ها

چند ویژگی مهم که مجموعه را از لیست و تاپل متمایز می‌کند:

  • بدون تکرار: هر مقدار فقط یک‌بار در مجموعه وجود دارد.
  • بدون ترتیب ثابت: ترتیب عناصر مشخص و قابل اتکا نیست.
  • قابل تغییر (mutable): می‌توانید به مجموعه عضو اضافه یا از آن حذف کنید.
  • نوع دادهٔ اعضا: اعضا باید قابل هش (hashable) باشند (به‌صورت ساده: معمولاً از نوع‌های ساده مثل int، float، str، و تاپل‌های ثابت هستند؛ لیست و دیکشنری نمی‌توانند عضو یک set باشند).

ساختن مجموعه‌ها

ساختن مجموعه با `{}`

ساده‌ترین راه، استفاده از آکولاد است:

fruits = {"apple", "banana", "orange"}
print(fruits)
print(type(fruits))

دقت کنید ترتیب چاپ ممکن است هر بار فرق کند.

تبدیل لیست (یا رشته) به مجموعه با `set()`

از تابع سازندهٔ set() می‌توانید برای تبدیل یک مجموعهٔ دیگر از داده‌ها به set استفاده کنید:

numbers_list = [1, 2, 2, 3, 4, 4, 5]
numbers_set = set(numbers_list)
print(numbers_set)  # مقادیر تکراری حذف شده‌اند
chars = set("hello")
print(chars)

در مثال بالا، حروف تکراری رشتهٔ "hello" فقط یک‌بار در مجموعه ظاهر می‌شوند.

مجموعهٔ خالی

بر خلاف لیست‌ها، {} یک دیکشنری خالی است، نه مجموعهٔ خالی. برای ساختن مجموعهٔ خالی باید از set() استفاده کنید:

empty_set = set()
print(type(empty_set))  # <class 'set'>

حذف تکراری‌ها با استفاده از مجموعه

یکی از کاربردهای خیلی رایج مجموعه‌ها، حذف عناصر تکراری است:

emails = [
    "a@example.com",
    "b@example.com",
    "a@example.com",
    "c@example.com",
    "b@example.com",
]
unique_emails = set(emails)
print(unique_emails)
print(len(unique_emails))  # تعداد ایمیل‌های یکتا

اگر لازم بود دوباره لیست داشته باشید:

unique_emails_list = list(unique_emails)

اضافه و حذف کردن عضو در مجموعه

اضافه کردن با `add()`

numbers = {1, 2, 3}
numbers.add(4)
numbers.add(2)  # چون ۲ از قبل هست، تغییری نمی‌کند
print(numbers)

حذف کردن با `remove()` و `discard()`

  • remove(x) اگر عضو وجود نداشته باشد خطا می‌دهد.
  • discard(x) اگر عضو وجود نداشته باشد هیچ خطایی نمی‌دهد.
numbers = {1, 2, 3}
numbers.remove(2)   # ۲ حذف می‌شود
print(numbers)
# numbers.remove(5)  # خطا می‌دهد: KeyError
numbers.discard(5)  # خطا نمی‌دهد
print(numbers)

حذف تصادفی یک عضو با `pop()`

چون مجموعه ترتیب مشخصی ندارد، pop() یک عضو دلخواه را برمی‌دارد:

items = {"a", "b", "c"}
item = items.pop()
print("برداشته شد:", item)
print("باقی‌مانده:", items)

پاک کردن تمام اعضا با `clear()`

items = {1, 2, 3}
items.clear()
print(items)  # set()

بررسی عضویت با `in`

یکی از مزیت‌های مهم مجموعه‌ها این است که بررسی عضویت در آن‌ها معمولاً بسیار سریع است:

numbers = {1, 2, 3, 4, 5}
print(3 in numbers)   # True
print(10 in numbers)  # False

برای مجموعه‌های بزرگ، این کار معمولاً سریع‌تر از جستجو در لیست است.

اندازهٔ مجموعه: `len()`

مثل لیست، با len() می‌توانید تعداد اعضای مجموعه را بدست آورید:

colors = {"red", "green", "blue"}
print(len(colors))  # 3

عملگرهای مجموعه‌ای (مقدماتی)

مجموعه‌ها در ریاضی هم وجود دارند. پایتون بسیاری از این عمل‌ها را پیاده‌سازی کرده است. در این بخش به‌شکل مقدماتی با چند عمل آشنا می‌شویم.

فرض کنید:

a = {1, 2, 3, 4}
b = {3, 4, 5, 6}

اجتماع (Union): `|` یا `union()`

اجتماع یعنی همهٔ اعضای a و b (بدون تکرار):

$$ A \cup B $$

print(a | b)          # با عملگر
print(a.union(b))     # با متد

خروجی: {1, 2, 3, 4, 5, 6}

اشتراک (Intersection): `&` یا `intersection()`

اشتراک یعنی اعضایی که در هر دو مجموعه مشترک‌اند:

$$ A \cap B $$

print(a & b)
print(a.intersection(b))

خروجی: {3, 4}

تفاضل (Difference): `-` یا `difference()`

تفاضل a - b یعنی اعضایی که در a هستند ولی در b نیستند:

print(a - b)
print(a.difference(b))

خروجی: {1, 2}

و برعکس، b - a:

print(b - a)  # {5, 6}

تفاضل متقارن (Symmetric Difference): `^`

اعضایی که فقط در یکی از دو مجموعه هستند (در هر دو با هم نیستند):

print(a ^ b)
print(a.symmetric_difference(b))

خروجی: {1, 2, 5, 6}

مجموعه‌ها و حلقه‌ها (پیمایش روی set)

می‌توانید روی اعضای یک مجموعه حلقه بزنید؛ اما ترتیب تضمین‌شده نیست:

fruits = {"apple", "banana", "orange"}
for f in fruits:
    print(f)

هر بار اجرای برنامه ممکن است خروجی با ترتیبی کمی متفاوت چاپ شود.

محدودیت‌های مهم مجموعه‌ها

چند نکته که باید حتماً به آن‌ها توجه کنید:

  1. غیر مرتب بودن
    نمی‌توانید روی set مثل لیست، با اندیس (fruits[0]) عضو بگیرید:
   fruits = {"apple", "banana", "orange"}
   # fruits[0]  # خطا می‌دهد: TypeError

اگر به ترتیب نیاز دارید، باید آن‌را به لیست تبدیل کنید:

   fruits_list = list(fruits)
   print(fruits_list[0])
  1. اعضای غیرقابل تغییر
    اعضای مجموعه باید از نوع‌هایی باشند که خودشان تغییرناپذیر (immutable) هستند:
   s = set()
   s.add(1)         # اوکی
   s.add("hello")   # اوکی
   # s.add([1, 2, 3])  # خطا می‌دهد: TypeError: unhashable type: 'list'
  1. نسخهٔ یکتا از هر مقدار
    اگر مقدار تکراری اضافه کنید، فقط یک نسخه در مجموعه می‌ماند:
   s = set()
   s.add(1)
   s.add(1)
   s.add(1)
   print(s)  # {1}

کاربردهای متداول مجموعه‌ها

چند مثال سادهٔ عملی:

پیدا کردن کلمات یکتای یک متن

text = "python is fun and python is powerful"
words = text.split()
unique_words = set(words)
print("کلمات:", words)
print("کلمات یکتا:", unique_words)
print("تعداد کلمات یکتا:", len(unique_words))

بررسی سریع بودن یک مقدار در «لیست مجاز»

فرض کنید فقط این سه نام کاربری مجازند:

allowed_users = {"ali", "reza", "sara"}
username = input("نام کاربری را وارد کنید: ")
if username in allowed_users:
    print("دسترسی مجاز")
else:
    print("دسترسی ممنوع")

مقایسهٔ مجموعه‌ای از داده‌ها

فرض کنید دو کلاس درس دارید و می‌خواهید ببینید چه دانش‌آموزانی در هر دو کلاس هستند:

class_a = {"ali", "sara", "mina", "reza"}
class_b = {"reza", "sina", "mina"}
both = class_a & class_b  # اشتراک
print("در هر دو کلاس:", both)
only_a = class_a - class_b
print("فقط در کلاس A:", only_a)
only_b = class_b - class_a
print("فقط در کلاس B:", only_b)

جمع‌بندی

در این بخش یاد گرفتید که:

  • چگونه با {} و set() مجموعه بسازید.
  • چگونه مجموعهٔ خالی بسازید.
  • چگونه با add()، remove()، discard()، pop() و clear() اعضا را مدیریت کنید.
  • چگونه عضویت را با in بررسی کنید و اندازه را با len() بگیرید.
  • با عملگرهای اصلی مجموعه‌ای (|, &, -, ^) کار کنید.
  • از مجموعه برای حذف تکراری‌ها و مقایسهٔ گروه‌های داده استفاده کنید.

در ادامهٔ فصل، در کنار لیست‌ها و تاپل‌ها، یاد می‌گیرید چطور با توجه به مسئله، ساختار دادهٔ مناسب را انتخاب کنید.

Views: 0

Comments

Please login to add a comment.

Don't have an account? Register now!

Where to Move

Move chapter:

  • ☰ 1. فصل ۱: برنامه‌نویسی چیست؟
    • ☰ 1.1. برنامهٔ کامپیوتری چیست؟
      • ☰ 1.2. پایتون چیست؟
        • ☰ 1.3. پایتون کجا استفاده می‌شود؟
          • ☰ 1.4. چگونه برنامه‌نویسی به حل مسائل کمک می‌کند
            • ☰ 1.5. اولین برنامهٔ پایتون شما
            • ☰ 2. فصل ۲: راه‌اندازی پایتون
              • ☰ 2.1. نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
                • ☰ 2.2. استفاده از پایتون در ترمینال
                  • ☰ 2.3. استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
                    • ☰ 2.4. اجرای اسکریپت‌های پایتون
                      • ☰ 2.5. حالت تعاملی پایتون
                      • ☰ 3. فصل ۳: متغیرها و انواع داده
                        • ☰ 3.1. متغیر چیست؟
                          • ☰ 3.2. ایجاد متغیرها
                            • ☰ 3.3. اعداد (`int`، `float`)
                              • ☰ 3.4. متن (`str`)
                                • ☰ 3.5. مقادیر بولی (`True`، `False`)
                                  • ☰ 3.6. بررسی نوع داده با `type()`
                                  • ☰ 4. فصل ۴: عملیات پایه
                                    • ☰ 4.1. عملیات حسابی
                                      • ☰ 4.2. کار با اعداد
                                        • ☰ 4.3. عملیات روی رشته‌ها
                                          • ☰ 4.4. ترکیب متن و متغیرها
                                            • ☰ 4.5. کامنت‌ها در پایتون
                                            • ☰ 5. فصل ۵: ورودی و خروجی کاربر
                                              • ☰ 5.1. دریافت ورودی از کاربر
                                                • ☰ 5.2. تبدیل ورودی به عدد
                                                  • ☰ 5.3. قالب‌بندی خروجی
                                                    • ☰ 5.4. نوشتن برنامه‌های تعاملی
                                                    • ☰ 6. فصل ۶: شرط‌ها (if / else)
                                                      • ☰ 6.1. عملگرهای مقایسه‌ای
                                                        • ☰ 6.2. عملگرهای منطقی
                                                          • ☰ 6.3. if، elif، else
                                                            • ☰ 6.4. شرط‌های تو در تو
                                                              • ☰ 6.5. اشتباهات رایج مبتدیان
                                                              • ☰ 7. فصل ۷: حلقه‌ها
                                                                • ☰ 7.1. چرا حلقه‌ها مفید هستند؟
                                                                  • ☰ 7.2. حلقه‌های while
                                                                    • ☰ 7.3. حلقه‌های for
                                                                      • ☰ 7.4. شمارنده‌های حلقه
                                                                        • ☰ 7.5. break و continue
                                                                          • ☰ 7.6. تمرین‌های حلقه
                                                                          • ☰ 8. فصل ۸: مجموعه‌های داده
                                                                            • ☰ 8.1. لیست‌ها (Lists)
                                                                              • ☰ 8.2. تاپل‌ها (Tuples)
                                                                                • ☰ 8.3. دیکشنری‌ها (Dictionaries)
                                                                                  • ☰ 8.4. مجموعه‌ها (Sets – مقدماتی)
                                                                                    • ☰ 8.5. انتخاب ساختار دادهٔ مناسب
                                                                                    • ☰ 9. فصل ۹: توابع
                                                                                      • ☰ 9.1. چرا توابع مهم هستند؟
                                                                                        • ☰ 9.2. تعریف توابع
                                                                                          • ☰ 9.3. پارامترها و آرگومان‌ها
                                                                                            • ☰ 9.4. مقادیر بازگشتی
                                                                                              • ☰ 9.5. محدودهٔ متغیرها (محلی در برابر سراسری)
                                                                                                • ☰ 9.6. استفادهٔ مجدد از کد
                                                                                                • ☰ 10. فصل ۱۰: کار با فایل‌ها
                                                                                                  • ☰ 10.1. فایل چیست؟
                                                                                                    • ☰ 10.2. خواندن فایل‌های متنی
                                                                                                      • ☰ 10.3. نوشتن و افزودن به فایل‌ها
                                                                                                        • ☰ 10.4. مسیر فایل‌ها
                                                                                                          • ☰ 10.5. برنامه‌های ساده مبتنی بر فایل
                                                                                                          • ☰ 11. فصل ۱۱: خطاها و اشکال‌زدایی
                                                                                                            • ☰ 11.1. انواع خطاها
                                                                                                              • ☰ 11.2. خواندن پیام‌های خطا
                                                                                                                • ☰ 11.3. خطاهای رایج مبتدیان
                                                                                                                  • ☰ 11.4. try و except
                                                                                                                    • ☰ 11.5. راهبردهای اشکال‌زدایی
                                                                                                                    • ☰ 12. فصل ۱۲: استفاده از کتابخانه‌های پایتون
                                                                                                                      • ☰ 12.1. کتابخانه چیست؟
                                                                                                                        • ☰ 12.2. وارد کردن ماژول‌ها
                                                                                                                          • ☰ 12.3. کتابخانه‌های استاندارد
                                                                                                                            • ☰ 12.3.1. math
                                                                                                                              • ☰ 12.3.2. random
                                                                                                                                • ☰ 12.3.3. datetime
                                                                                                                                • ☰ 12.4. نصب کتابخانه‌های خارجی با pip
                                                                                                                                • ☰ 13. فصل ۱۳: برنامه‌نویسی شی‌گرا (OOP)
                                                                                                                                  • ☰ 13.1. برنامه‌نویسی شی‌گرا چیست؟
                                                                                                                                    • ☰ 13.2. کلاس‌ها و اشیاء
                                                                                                                                      • ☰ 13.3. ویژگی‌ها و متدها
                                                                                                                                        • ☰ 13.4. متد `__init__`
                                                                                                                                          • ☰ 13.5. کپسوله‌سازی
                                                                                                                                            • ☰ 13.6. وراثت (مقدماتی)
                                                                                                                                              • ☰ 13.7. مثال‌های سادهٔ شی‌گرا
                                                                                                                                              • ☰ 14. فصل ۱۴: خودکارسازی با پایتون
                                                                                                                                                • ☰ 14.1. خودکارسازی چیست؟
                                                                                                                                                  • ☰ 14.2. خودکار کردن وظایف ساده
                                                                                                                                                    • ☰ 14.3. کار با فایل‌ها و پوشه‌ها
                                                                                                                                                      • ☰ 14.4. خودکارسازی پردازش متن
                                                                                                                                                        • ☰ 14.5. زمان‌بندی اجرای اسکریپت‌ها
                                                                                                                                                          • ☰ 14.6. مثال‌های کاربردی خودکارسازی
                                                                                                                                                          • ☰ 15. فصل ۱۵: توسعهٔ وب با پایتون
                                                                                                                                                            • ☰ 15.1. وب چگونه کار می‌کند؟ (نمای کلی)
                                                                                                                                                              • ☰ 15.2. آشنایی با Flask
                                                                                                                                                                • ☰ 15.3. ساخت یک وب‌سرور ساده
                                                                                                                                                                  • ☰ 15.4. مسیرها و قالب‌ها (Templates)
                                                                                                                                                                    • ☰ 15.5. پردازش ورودی کاربر (فرم‌ها)
                                                                                                                                                                      • ☰ 15.6. API های بسیار ساده
                                                                                                                                                                      • ☰ 16. فصل ۱۶: علم داده با پایتون
                                                                                                                                                                        • ☰ 16.1. علم داده چیست؟
                                                                                                                                                                          • ☰ 16.2. کار با داده‌ها
                                                                                                                                                                            • ☰ 16.3. آشنایی با NumPy
                                                                                                                                                                              • ☰ 16.4. آشنایی با pandas
                                                                                                                                                                                • ☰ 16.5. مصورسازی داده با matplotlib
                                                                                                                                                                                  • ☰ 16.6. مثال‌های سادهٔ تحلیل داده
                                                                                                                                                                                  • ☰ 17. فصل ۱۷: پروژه‌های کوچک
                                                                                                                                                                                    • ☰ 17.1. بازی حدس عدد
                                                                                                                                                                                      • ☰ 17.2. ماشین‌حساب ساده
                                                                                                                                                                                        • ☰ 17.3. فهرست کارها (To-Do List)
                                                                                                                                                                                          • ☰ 17.4. تولیدکنندهٔ رمز عبور
                                                                                                                                                                                            • ☰ 17.5. برنامهٔ آزمون (Quiz)
                                                                                                                                                                                              • ☰ 17.6. پروژهٔ کوچک وب یا داده
                                                                                                                                                                                              • ☰ 18. فصل ۱۸: گام‌های بعدی
                                                                                                                                                                                                • ☰ 18.1. چگونه پایتون را تمرین کنیم
                                                                                                                                                                                                  • ☰ 18.2. نوشتن کد تمیز و خوانا
                                                                                                                                                                                                    • ☰ 18.3. انتخاب یک حوزهٔ تخصصی
                                                                                                                                                                                                      • ☰ 18.3.1. توسعهٔ وب
                                                                                                                                                                                                        • ☰ 18.3.2. علم داده
                                                                                                                                                                                                          • ☰ 18.3.3. خودکارسازی
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.3.4. توسعهٔ نرم‌افزار
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 18.4. منابع یادگیری و انجمن‌ها
                                                                                                                                                                                                            • ☰ 19. پیوست
                                                                                                                                                                                                              • ☰ 19.1. برگهٔ تقلب دستور زبان پایتون
                                                                                                                                                                                                                • ☰ 19.2. خطاهای رایج و راه‌حل‌ها
                                                                                                                                                                                                                  • ☰ 19.3. واژه‌نامهٔ اصطلاحات