Table of Contents
مقدمهٔ راهاندازی پایتون
در این فصل یاد میگیرید چطور «پایتون» را روی سیستم خود نصب کنید، آن را از طریق ترمینال (یا خط فرمان) اجرا کنید، با یک محیط توسعه (IDE) کار کنید، و فرق بین اجرای اسکریپت و کار در حالت تعاملی را ببینید. هدف این است که در پایان فصل بتوانید خودتان برنامههای پایتون را اجرا کنید.
نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)
پیدا کردن نسخهٔ مناسب
۱. مرورگر را باز کنید.
۲. به سایت رسمی پایتون بروید:
https://www.python.org
۳. از منوی Downloads، نسخهٔ پیشنهادی (Usually: Python 3.x.x) را بگیرید.
برای این دوره، از نسخههای ۳ (مثل ۳.۱۰، ۳.۱۱ یا جدیدتر) استفاده کنید، نه Python 2.
نصب در ویندوز
۱. فایل نصب (.exe) را از سایت دانلود کنید.
۲. روی فایل دوبار کلیک کنید تا نصبکننده باز شود.
نکتهٔ مهم: در اولین صفحهٔ نصب، حتماً تیک گزینهٔ زیر را بزنید:
Add Python 3.x to PATH
اگر این گزینه را فعال نکنید، در ترمینال (Command Prompt) به راحتی به پایتون دسترسی نخواهید داشت.
۳. روی Install Now کلیک کنید و صبر کنید تا نصب کامل شود.
۴. بعد از پایان، میتوانید پنجرهٔ نصب را ببندید.
چک کردن نصب در ویندوز
۱. منوی Start را باز کنید.
۲. cmd را جستوجو و باز کنید (Command Prompt).
۳. بنویسید:
python --versionیا گاهی:
py --versionاگر نصب درست باشد، پیامی شبیه زیر میبینید:
Python 3.11.2
اگر خطا گرفتید (مثل python is not recognized)، احتمالاً PATH درست تنظیم نشده است. در این صورت:
- دوباره نصبکنندهٔ پایتون را اجرا کنید
- این بار گزینهٔ
Modifyرا بزنید و مطمئن شوید گزینهٔAdd python.exe to PATHفعال است.
نصب در macOS
استفاده از نصبکنندهٔ رسمی
۱. در سایت python.org، از بخش Downloads نسخهٔ macOS (.pkg) را دانلود کنید.
۲. روی فایل .pkg دوبار کلیک کنید.
۳. مراحل نصب را Next / Continue کنید تا پایان.
استفاده از Homebrew (پیشرفتهتر، اختیاری)
اگر Homebrew را میشناسید و روی سیستم دارید، میتوانید در ترمینال بنویسید:
brew install python(این روش بیشتر برای کاربران کمی پیشرفتهتر است؛ اگر تازهکار هستید، همان نصبکنندهٔ رسمی کافی است.)
چک کردن نصب در macOS
۱. برنامهٔ Terminal را باز کنید (در Applications -> Utilities).
۲. بنویسید:
python3 --version
اگر نسخه نمایش داده شد (مثل Python 3.11.2)، نصب موفق بوده است.
در macOS معمولاً باید از python3 استفاده کنید، نه python.
نصب در لینوکس
بیشتر توزیعهای لینوکس (مثل Ubuntu، Debian، Fedora و ...) به صورت پیشفرض Python 3 را نصب دارند.
برای چک کردن:
python3 --versionاگر خطا گرفتید یا نسخه قدیمی بود، معمولاً میتوانید از مدیر بستهٔ توزیع استفاده کنید:
Ubuntu / Debian
sudo apt update
sudo apt install python3Fedora / CentOS (نسخههای جدید)
sudo dnf install python3بعد از نصب دوباره چک کنید:
python3 --versionاستفاده از پایتون در ترمینال
ترمینال (یا Command Prompt در ویندوز) جایی است که میتوانید مستقیم دستورهای پایتون را اجرا کنید یا اسکریپتها را راه بیندازید.
باز کردن ترمینال / خط فرمان
- ویندوز: در Start، عبارت
cmdیاCommand Promptرا جستوجو کنید. - macOS: از Launchpad یا Spotlight، برنامهٔ
Terminalرا باز کنید. - لینوکس: معمولاً با کلیدهای
Ctrl+Alt+Tیا از منوی برنامهها،Terminal.
اجرای مفسر پایتون در ترمینال
در ترمینال بنویسید:
- ویندوز:
pythonاگر جواب نداد، امتحان کنید:
py- macOS / لینوکس:
python3اگر موفق باشید، چیزی شبیه این میبینید:
Python 3.11.2 (tags/...)
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>>
علامت >>> یعنی الان در «حالت تعاملی پایتون» هستید (در بخش مربوط به حالت تعاملی، بیشتر میبینید).
در این حالت میتوانید دستورهای ساده بنویسید، مثلاً:
>>> 2 + 3
5
>>> print("سلام")
سلامبرای خروج از این وضعیت:
- ویندوز: کلیدهای
Ctrl+Zسپس Enter - macOS / لینوکس: کلیدهای
Ctrl+D
یا در همه سیستمها میتوانید بنویسید:
>>> exit()استفاده از یک IDE (IDLE / VS Code)
IDE (محیط توسعهٔ یکپارچه) جایی است که میتوانید کد را با راحتی بیشتری بنویسید:
رنگبندی، ذخیره، اجرا، مشاهدهٔ خطاها و ...
در این فصل، دو مورد خیلی ساده و رایج را میبینیم: IDLE و VS Code.
IDLE
IDLE همراه خود پایتون نصب میشود (بهخصوص در ویندوز و macOS).
باز کردن IDLE
- ویندوز: در Start بنویسید
IDLEو رویIDLE (Python 3.x)کلیک کنید. - macOS: اگر با نصبکنندهٔ رسمی نصب کردهاید، در پوشهٔ
Applicationsپوشهای با نامPython 3.xو داخل آنIDLEرا خواهید دید.
بعد از باز شدن، یک پنجره با علامت >>> میبینید که شبیه حالت تعاملی پایتون است، اما با امکانات بیشتر (منو، رنگبندی و ...).
نوشتن و ذخیرهٔ برنامه در IDLE
۱. از منوی بالای IDLE روی File → New File کلیک کنید.
۲. در پنجرهٔ جدید، کد خود را بنویسید، مثلاً:
print("سلام، پایتون!")
۳. از منوی File گزینهٔ Save را بزنید و فایل را با پسوند .py ذخیره کنید؛ مثلاً:
hello.py
۴. برای اجرای برنامه: از منوی Run گزینهٔ Run Module را انتخاب کنید (یا کلید F5).
پنجرهٔ Shell (همان پنجرهٔ اصلی IDLE) خروجی را نشان میدهد.
VS Code (Visual Studio Code)
VS Code یک ادیتور/IDE محبوب و رایگان است که با افزونهٔ Python برای برنامهنویسی بسیار مناسب میشود.
نصب VS Code
۱. به سایت زیر بروید:
https://code.visualstudio.com
۲. نسخهٔ مناسب سیستم عامل خود (Windows/macOS/Linux) را دانلود و نصب کنید.
۳. برنامهٔ VS Code را باز کنید.
افزودن افزونهٔ Python
۱. در VS Code، از نوار کناری روی آیکون Extensions (چهار مربع کوچک) کلیک کنید.
۲. در کادر جستوجو بنویسید Python.
۳. افزونهٔ رسمی با نام Python (ساخته شده توسط Microsoft) را پیدا و روی Install کلیک کنید.
ساختن یک فایل پایتون در VS Code
۱. از منوی File روی New File کلیک کنید.
۲. فایل را با نامی مثل hello.py ذخیره کنید (File -> Save As).
۳. در داخل فایل بنویسید:
print("سلام از VS Code")اجرای فایل پایتون در VS Code (روش ساده)
- اگر در بالا دکمهٔ
Runیا نماد مثلث سبزRun Python Fileرا دیدید، روی آن کلیک کنید. - یا از منوی
RunگزینهٔRun Without Debuggingرا بزنید.
معمولاً ترمینالی در پایین VS Code باز میشود و خروجی برنامه را نشان میدهد.
نکته: VS Code باید بداند پایتون کجاست؛ اگر پیغام خطا داد که پایتون پیدا نشد، اول مطمئن شوید پایتون را نصب کردهاید و در ترمینال قابل دسترس است (بخش نصب را دوباره چک کنید).
اجرای اسکریپتهای پایتون
یک اسکریپت پایتون فایلی است با پسوند .py که چند دستور پایتون داخل آن نوشته شده و همه با هم اجرا میشوند.
ساخت یک اسکریپت ساده
۱. یک فایل متنی جدید بسازید (در IDLE، VS Code یا هر ویرایشگر متن).
۲. داخل آن بنویسید:
print("این اولین اسکریپت پایتون من است")
۳. فایل را با نامی مثل first_script.py ذخیره کنید (حتماً پسوند .py داشته باشد).
اجرای اسکریپت در ترمینال (ویندوز)
۱. محل ذخیرهٔ فایل را پیدا کنید؛ مثلاً:
C:\Users\Ali\Desktop\python\first_script.py
۲. Command Prompt را باز کنید.
۳. با دستور cd به پوشهای که فایل در آن است بروید:
cd C:\Users\Ali\Desktop\python۴. برای اجرا:
python first_script.py
اگر فرمان python کار نکرد، امتحان کنید:
py first_script.pyباید خروجی را ببینید:
این اولین اسکریپت پایتون من استاجرای اسکریپت در ترمینال (macOS / لینوکس)
۱. مسیر فایل را پیدا کنید؛ مثلاً:
/home/user/projects/first_script.py
یا در macOS چیزی مثل:
/Users/Ali/Desktop/python/first_script.py
۲. ترمینال را باز کنید.
۳. به پوشهٔ فایل بروید:
cd /home/user/projects۴. اجرا کنید:
python3 first_script.py
(در بسیاری از سیستمها بهجای python باید python3 بنویسید.)
حالت تعاملی پایتون
حالت تعاملی (یا Python REPL) جایی است که میتوانید دستورها را خطبهخط امتحان کنید و بلافاصله نتیجه را ببینید. این حالت برای تمرین و تست ایدهها عالی است.
ورود به حالت تعاملی
در ترمینال بنویسید:
- ویندوز:
pythonیا:
py- macOS / لینوکس:
python3
اگر موفق باشید، علامت >>> ظاهر میشود:
Python 3.11.2 (tags/...)
>>> الان میتوانید مستقیم کد بنویسید:
>>> 10 + 20
30
>>> print("سلام")
سلامهر دستور را که با Enter بفرستید، همان لحظه اجرا میشود.
خروج از حالت تعاملی
چند راه:
>>> exit()
یا در ویندوز: Ctrl+Z سپس Enter
در macOS / لینوکس: Ctrl+D
چه زمانی از حالت تعاملی استفاده کنیم و چه زمانی از اسکریپت؟
- حالت تعاملی:
- وقتی میخواهید یک دستور ساده را سریع امتحان کنید.
- وقتی در حال یادگیری هستید و میخواهید ببینید یک تابع یا عملگر چه کار میکند.
- اسکریپت (
.py): - وقتی برنامهٔ شما چند خط (یا چند ده/چند صد خط) است.
- وقتی میخواهید برنامه را ذخیره کنید تا بعداً هم اجرا شود یا به دیگران بدهید.
برای تمرینهای این دوره، معمولاً بهتر است برنامههای جدیتر را در فایل (.py) بنویسید و در ترمینال یا IDE اجرا کنید، و از حالت تعاملی برای آزمایشهای سریع استفاده کنید.
جمعبندی این فصل
در این فصل:
- پایتون را برای ویندوز، macOS و لینوکس نصب کردید و نسخه را چک کردید.
- یاد گرفتید چطور ترمینال / Command Prompt را باز کنید و پایتون را از آنجا اجرا کنید.
- با دو محیط رایج (IDLE و VS Code) آشنا شدید و یک فایل پایتون ساختید و اجرا کردید.
- فرق اجرای اسکریپت (
python file.py) و کار در حالت تعاملی (>>>) را دیدید.
از اینجا به بعد، هرجا در فصلهای بعدی گفته شد «این کد را اجرا کنید»، میتوانید آن را یا در حالت تعاملی امتحان کنید، یا بهتر از آن، در یک فایل .py ذخیره و اجرا کنید.