اولین برنامهٔ پایتون شما

Table of Contents

هدف این فصل

در این بخش قرار است واقعاً «برنامه‌نویس» شوید؛ یعنی اولین برنامهٔ پایتون خودتان را بنویسید و اجرا کنید.
نمی‌خواهیم هنوز عمیق وارد مفاهیم سخت شویم؛ فقط می‌خواهیم:

یک برنامهٔ بسیار ساده بنویسید.
آن را اجرا کنید.
حس کنید «من توانستم به کامپیوتر دستور بدهم و او انجام داد!».

پیش‌نیاز کوچک

برای نوشتن اولین برنامه، به این‌ها نیاز دارید:

پایتون روی سیستم شما نصب شده باشد.
بتوانید یا:

از ترمینال / Command Prompt استفاده کنید، یا
از یک IDE ساده مثل IDLE یا VS Code استفاده کنید.

جزئیات نصب و کار با ترمینال و IDE در فصل بعد (راه‌اندازی پایتون) توضیح داده می‌شود؛ این‌جا فقط به حداقل‌ها بسنده می‌کنیم تا «اولین برنامه» را تجربه کنید.

برنامهٔ کلاسیک: چاپ پیام روی صفحه

ساده‌ترین برنامهٔ پایتون که تقریباً همهٔ آموزش‌ها با آن شروع می‌کنند، این است:

پیامی مثل «سلام دنیا» یا «سلام پایتون» را روی صفحه نشان بده.

برای این کار در پایتون از دستور (تابع) print استفاده می‌کنیم.

نمونهٔ برنامه:

print("سلام دنیا")

این برنامه فقط یک کار می‌کند: متن "سلام دنیا" را روی خروجی (معمولاً صفحهٔ ترمینال) نمایش می‌دهد.

اجرای اولین برنامه در حالت تعاملی (Interpreter)

اگر پایتون را روی سیستم نصب کرده باشید، می‌توانید در حالت تعاملی (همان جایی که مستقیماً با مفسر صحبت می‌کنید) این دستور را وارد کنید.

۱. ترمینال (یا Command Prompt در ویندوز) را باز کنید.
۲. بنویسید:

python

(در بعضی سیستم‌ها باید بنویسید python3)

۳. اگر همه‌چیز درست باشد، چیزی شبیه این می‌بینید:

Python 3.12.0 (default, ...)
>>>

این >>> یعنی مفسر پایتون منتظر است شما یک دستور بنویسید.

۴. حالا دستور زیر را وارد کنید:

>>> print("سلام دنیا")

۵. خروجی‌ای شبیه این خواهید دید:

سلام دنیا

در این حالت، هر بار یک خط می‌نویسید و همان لحظه نتیجه را می‌بینید.

در نهایت برای خروج از حالت تعاملی می‌توانید بنویسید:

>>> exit()

یا در بسیاری از سیستم‌ها Ctrl + D (در ویندوز Ctrl + Z و بعد Enter).

اجرای اولین برنامه به صورت فایل (اسکریپت)

در دنیای واقعی معمولاً برنامه را داخل یک فایل ذخیره می‌کنیم و آن فایل را اجرا می‌کنیم.

۱. ساختن فایل پایتون

۱. هر ویرایشگر متنی ساده‌ای را باز کنید (مثل Notepad، VS Code، …).
۲. این خط را در آن بنویسید:

print("سلام دنیا")

۳. فایل را با نامی مثل hello.py ذخیره کنید.
نکتهٔ مهم: پسوند فایل باید .py باشد تا مشخص شود این یک فایل پایتون است.

۲. اجرای فایل در ترمینال

۱. ترمینال / Command Prompt را باز کنید.
۲. به پوشه‌ای که فایل hello.py را در آن ذخیره کرده‌اید بروید (جزئیات کار با مسیرها در فصل‌های بعد خواهد آمد).
۳. دستور زیر را اجرا کنید:

python hello.py

(یا python3 hello.py بسته به تنظیمات سیستم شما)

۴. باید خروجی را ببینید:

سلام دنیا

تبریک! شما اولین برنامهٔ پایتون خود را اجرا کرده‌اید.

اجرای اولین برنامه با یک IDE ساده (مثال: IDLE)

اگر دوست ندارید با ترمینال کار کنید، می‌توانید از یک محیط ساده مثل IDLE استفاده کنید (معمولاً همراه با پایتون نصب می‌شود).

اجرای سریع در پوستهٔ IDLE

۱. IDLE را باز کنید.
۲. در پنجره‌ای که باز می‌شود و شبیه مفسر است (با >>>) بنویسید:

>>> print("سلام دنیا")

۳. خروجی را در خط بعد می‌بینید.

نوشتن و ذخیرهٔ فایل در IDLE

۱. در منوی IDLE روی File > New File کلیک کنید.
۲. در پنجرهٔ جدید بنویسید:

print("سلام دنیا")

۳. از منوی File گزینهٔ Save را بزنید و مثلاً با نام hello.py ذخیره کنید.
۴. از منوی Run گزینهٔ Run Module را انتخاب کنید (یا کلید F5).
۵. پنجرهٔ پوستهٔ IDLE باز می‌شود و خروجی:

سلام دنیا

را نشان می‌دهد.

چند تغییر ساده روی اولین برنامه

برای این‌که کمی با فضا آشنا شوید، می‌توانید متن داخل print را عوض کنید.

مثلاً:

print("اولین برنامهٔ من با پایتون")

یا:

print("سلام، من دارم برنامه‌نویسی یاد می‌گیرم!")

یا دو خط پشت سر هم:

print("سلام")
print("به دنیای پایتون خوش آمدید")

خروجی دو خطی خواهد بود:

سلام
به دنیای پایتون خوش آمدید

چند نکتهٔ اولیه دربارهٔ نوشتن متن

متن‌هایی که می‌خواهید print کند، باید داخل " یا ' باشند:

print("سلام")
print('سلام')

اگر علامت " یا ' را فراموش کنید، پایتون خطا می‌دهد. مثلاً:

print(سلام دنیا)

این یک خطای نحوی (SyntaxError) خواهد بود، چون پایتون نمی‌فهمد «سلام» چیست.

اگر به‌جای حروف انگلیسی از حروف فارسی برای متن استفاده کنید (مثل "سلام")، پایتون مشکلی ندارد؛ فقط حتماً آن را داخل " " یا ' ' بنویسید.

تجربهٔ کوچک: شخصی‌سازی اولین برنامه

سعی کنید همین حالا یک برنامهٔ کوچک برای خودتان بنویسید، مثلاً:

نام خودتان را چاپ کند.
علاقهٔ مورد علاقه‌تان را چاپ کند.
یک جملهٔ انگیزشی چاپ کند.

نمونه:

print("من علی هستم.")
print("دارم با پایتون برنامه‌نویسی یاد می‌گیرم.")
print("امروز یک قدم به هدفم نزدیک‌تر شدم!")

خروجی:

من علی هستم.
دارم با پایتون برنامه‌نویسی یاد می‌گیرم.
امروز یک قدم به هدفم نزدیک‌تر شدم!

در ادامهٔ مسیر

در فصل بعد یاد می‌گیرید:

چطور دقیق و درست پایتون را نصب کنید.
چگونه از ترمینال و IDE برای اجرای برنامه‌ها استفاده کنید.
و کم‌کم به‌جای فقط print، با متغیرها، ورودی از کاربر و ساختن برنامه‌های تعاملی آشنا می‌شوید.