نصب پایتون (ویندوز / macOS / لینوکس)

نصب پایتون در سیستم‌عامل‌های مختلف

در این بخش یاد می‌گیرید چطور روی سه سیستم‌عامل رایج (ویندوز، macOS و لینوکس) پایتون را نصب یا فعال کنید تا بتوانید در فصل‌های بعدی کد بنویسید و اجرا کنید.

هدف این فصل:

• داشتن یک نسخهٔ به‌روز از پایتون ۳ (ترجیحاً 3.10 یا جدیدتر)
• اطمینان از این‌که دستور python (یا python3) در سیستم شما کار می‌کند

در مثال‌ها از نسخهٔ پایتون 3.12 استفاده می‌کنیم، اما اگر کمی جدیدتر یا قدیمی‌تر بود، اشکالی ندارد.

نکات کلی پیش از نصب

1. فقط از پایتون ۳ استفاده کنید
   اگر جایی دیدید نوشته Python 2، آن را نادیده بگیرید؛ پایتون ۲ قدیمی و منسوخ شده است.
2. نسخهٔ مخصوص سیستم‌عامل خود را بگیرید
• ویندوز: فایل .exe
• macOS: بستهٔ نصبی pkg یا استفاده از Homebrew
• لینوکس: نصب از طریق مدیر بسته (package manager)
3. تفاوت 32 بیت و 64 بیت (در ویندوز)
   امروزه تقریباً همه ویندوزها 64 بیتی هستند. اگر مطمئن نیستید:
• در ویندوز:
• روی This PC / My Computer راست‌کلیک کنید
• Properties را بزنید
• در بخش System type، نوع سیستم را ببینید (۶۴-bit یا ۳۲-bit)
  اگر ۶۴ بیت است، پایتون ۶۴ بیت را بگیرید.

---

نصب پایتون در ویندوز

۱. دانلود پایتون از سایت رسمی

1. مرورگر را باز کنید و به آدرس زیر بروید:
• https://www.python.org
2. از منوی بالا روی Downloads کلیک کنید.
3. معمولاً سایت به‌طور خودکار نسخهٔ مناسب ویندوز را پیشنهاد می‌دهد:
• مثلاً دکمه‌ای مانند:
  Download Python 3.12.1
4. روی دکمهٔ دانلود کلیک کنید تا فایل نصبی (مثلاً python-3.12.1-amd64.exe) دانلود شود.

۲. اجرای نصب‌کننده (Installer)

روی فایل دانلودشده دو بار کلیک کنید تا پنجرهٔ نصب باز شود.

در صفحهٔ اول نصب‌کننده دو نکتهٔ مهم وجود دارد:

1. حتماً تیک این گزینه را بزنید:
• Add Python 3.12 to PATH

این کار باعث می‌شود که بتوانید در هر جایی از ویندوز، دستور python را در خط فرمان اجرا کنید.

2. سپس روی Customize installation یا Install Now کلیک کنید.
   اگر مبتدی هستید، Install Now معمولاً کافی است.

در طول نصب:

• ممکن است ویندوز اجازهٔ اجرای برنامه را بپرسد، روی Yes کلیک کنید.
• صبر کنید تا نوار پیشرفت کامل شود.
• در پایان، پیام موفقیت‌آمیز بودن نصب را می‌بینید.

۳. بررسی نصب پایتون در ویندوز

برای اطمینان از این‌که نصب درست انجام شده است:

1. منوی Start را باز کنید.
2. عبارت cmd یا Command Prompt را جستجو و باز کنید.
3. در پنجرهٔ سیاه‌رنگی که باز می‌شود، بنویسید:

   python --version

یا:

   python -V

4. اگر نصب درست باشد، چیزی شبیه این می‌بینید:

   Python 3.12.1

اگر پیام خطا دیدید مثل:

• 'python' is not recognized as an internal or external command
  یعنی پایتون به PATH اضافه نشده است.

راه‌حل ساده: دوباره نصب‌کنندهٔ پایتون را اجرا کنید و مطمئن شوید تیک Add Python to PATH را زده‌اید.
اگر باز هم مشکل بود، می‌توانید از منوی Start برنامه‌ای با نام Python 3.x یا IDLE را اجرا کنید؛ این یعنی پایتون نصب شده، و در فصل بعد یاد می‌گیرید چطور از آن استفاده کنید.

نصب پایتون در macOS

بسیاری از نسخه‌های قدیمی macOS یک نسخهٔ قدیمی پایتون ۲ یا ۳ را در خود دارند، اما ما می‌خواهیم یک نسخهٔ به‌روز از پایتون ۳ نصب کنیم.

دو روش رایج:

• نصب مستقیم از سایت رسمی پایتون
• استفاده از Homebrew (برای کاربران کمی آشناتر با ترمینال)

روش ۱: نصب از سایت python.org

1. مرورگر را باز کنید و به آدرس زیر بروید:
• https://www.python.org
2. از منوی Downloads روی macOS کلیک کنید.
3. آخرین نسخهٔ پایتون ۳ را دانلود کنید (فایلی با پسوند .pkg).
4. روی فایل دانلودشده دو بار کلیک کنید.
5. مراحل نصب را یکی‌یکی جلو بروید (Next / Continue / Agree).
6. در پایان، نصب‌کننده را ببندید.

بررسی نصب در macOS

1. برنامهٔ Terminal را باز کنید:
• از Spotlight (کلیدهای Command + Space) بنویسید Terminal
2. در ترمینال بنویسید:

   python3 --version

اگر نصب درست باشد چیزی شبیه این می‌بینید:

   Python 3.12.1

توجه: در macOS معمولاً از دستور python3 استفاده می‌کنیم، نه python.
در فصل‌های بعد هرجا لازم باشد، به این تفاوت اشاره می‌کنیم.

روش ۲: نصب پایتون با Homebrew (اختیاری)

اگر با Homebrew آشنا هستید یا دوست دارید از آن استفاده کنید:

1. اگر Homebrew را ندارید، دستور نصب آن (از سایت https://brew.sh) را در ترمینال اجرا کنید. (اگر کاملاً مبتدی هستید، فعلاً می‌توانید این روش را نادیده بگیرید.)
2. سپس در ترمینال بنویسید:

   brew install python

3. پس از پایان نصب، با دستور زیر نسخه را بررسی کنید:

   python3 --version

نصب پایتون در لینوکس

در اغلب توزیع‌های لینوکس (مانند Ubuntu، Debian، Fedora، Arch و …) یک نسخه از پایتون به‌صورت پیش‌فرض نصب است، زیرا خود سیستم‌عامل به آن نیاز دارد.
با این حال، ممکن است لازم باشد نسخهٔ جدیدتری نصب کنید یا مطمئن شوید پایتون ۳ در دسترس است.

۱. بررسی وجود پایتون ۳

ترمینال را باز کنید و دستور زیر را بزنید:

python3 --version

اگر خروجی چیزی شبیه این بود:

Python 3.10.12

یعنی پایتون ۳ روی سیستم شما نصب است و معمولاً برای این دوره کافی است.

اگر خطا دیدید (مثلاً command not found)، باید پایتون ۳ را نصب کنید.

۲. نصب پایتون در توزیع‌های مختلف

نحوهٔ نصب بسته به توزیع لینوکسی شما کمی فرق می‌کند.

Ubuntu / Debian و توزیع‌های مشابه

در ترمینال:

sudo apt update
sudo apt install python3

در صورت نیاز برای pip:

sudo apt install python3-pip

سپس بررسی کنید:

python3 --version

Fedora

sudo dnf install python3

Arch Linux و Manjaro

sudo pacman -S python

سپس:

python --version

(در بعضی توزیع‌ها دستور python مستقیماً به پایتون ۳ اشاره می‌کند.)

چند نکتهٔ عمومی پس از نصب

پیدا کردن محل نصب پایتون

گاهی لازم است بدانید پایتون دقیقاً کجا نصب شده است.

• ویندوز:

در Command Prompt:

  where python

• macOS / لینوکس:

  which python3

اجرای محیط تعاملی (به‌صورت خیلی کوتاه)

اگر دستور زیر را در ترمینال یا Command Prompt وارد کنید:

python

یا در macOS / لینوکس:

python3

یک محیط تعاملی باز می‌شود که در آن می‌توانید مستقیم دستورهای پایتون را بنویسید.
خروج از این محیط:

• با زدن Ctrl + Z و سپس Enter در ویندوز
• یا Ctrl + D در macOS / لینوکس
  (در فصل «حالت تعاملی پایتون» این محیط را کامل‌تر می‌بینیم.)

---

خطاهای رایج هنگام نصب و راه‌حل‌های ساده

۱. ویندوز: دستور python شناسایی نمی‌شود

پیام شبیه این:

'python' is not recognized as an internal or external command

دلایل رایج:

• هنگام نصب، گزینهٔ Add Python to PATH را تیک نزده‌اید.

راه‌حل ساده:

• نصب‌کنندهٔ پایتون را دوباره اجرا کنید.
• این بار حتماً تیک Add Python to PATH را بزنید.

۲. macOS: دستور python نسخهٔ ۲ را باز می‌کند

در macOS وقتی در ترمینال می‌نویسید:

python

ممکن است نسخه‌ای قدیمی (مثلاً Python 2.7) اجرا شود.

برای استفاده از نسخهٔ جدید:

python3

در این دوره هرجا نیاز باشد، اشاره می‌کنیم که از python یا python3 استفاده کنید.
اگر مبتدی هستید، کافی است در macOS و اغلب لینوکس‌ها همیشه python3 بنویسید.

۳. لینوکس: پایتون نصب است اما نسخه قدیمی است

اگر مثلاً Python 3.6 دارید اما می‌خواهید نسخهٔ جدیدتری نصب کنید، معمولاً می‌توانید:

• از مخازن رسمی توزیع استفاده کنید (اگر نسخهٔ جدید در آن‌ها موجود است)
• یا نسخهٔ جدیدتر را در کنار نسخهٔ قدیمی نصب کنید (این کار برای مبتدیان ضروری نیست؛ اگر نسخهٔ ۳.۶ یا بالاتر دارید، برای یادگیری اصول این دوره کافی است).

---

جمع‌بندی

در پایان این بخش باید:

• پایتون ۳ را روی سیستم‌عامل خود نصب کرده باشید.
• بتوانید در ترمینال / Command Prompt این دستور را اجرا کنید:
• ویندوز: python --version
• macOS / لینوکس: python3 --version
• عدد نسخهٔ پایتون ۳ را ببینید (مثلاً Python 3.10.13).

در بخش‌های بعدی فصل ۲ یاد می‌گیرید:

• چطور از پایتون در ترمینال استفاده کنید
• چطور با یک IDE کار کنید
• و چگونه اسکریپت‌های پایتون را اجرا کنید.