3.7.4. حالت مجهول در زمان حال

Table of Contents

مقدمه

در سطح B1 شما باید بتوانید متن‌ها و خبرهای ساده درباره محیط‌زیست و موضوعات عمومی را بخوانید و بفهمید. در این متن‌ها ساختار «حالت مجهول» بسیار زیاد استفاده می‌شود، به‌ویژه در زمان حال. در این فصل تمرکز ما فقط روی حالت مجهول در زمان حال است، آن هم تا جایی که برای ارتباط روزمره و خواندن متن‌های ساده لازم است.

یادآوری کوتاه: معلوم و مجهول چیست؟

در جمله معلوم، فاعل کسی است که کار را انجام می‌دهد. در جمله مجهول، کار مهم است، نه انجام‌دهنده آن. در متن‌های مربوط به محیط‌زیست معمولا مهم است که «چه اتفاقی می‌افتد»، نه این که «چه کسی انجام می‌دهد».

مثال در فارسی:

«دولت پلاستیک را ممنوع می‌کند.» این جمله معلوم است، چون «دولت» فاعل انجام‌دهنده است.
«پلاستیک ممنوع می‌شود.» این جمله مجهول است، چون روی «پلاستیک» و «اتفاقی که برایش می‌افتد» تمرکز داریم.

ساختار کلی حالت مجهول در زمان حال

در آلمانی، حالت مجهول در زمان حال با این ساختار ساخته می‌شود:

فرمول حالت مجهول در زمان حال:
$$
\text{فاعل جدید} + \text{werden (مصرف‌شده در حال)} + \text{Partizip II}
$$

«فاعل جدید» در مجهول معمولا مفعول جمله معلوم است.
فعل «werden» صرف می‌شود و در جایگاه فعل شخص‌دار قرار می‌گیرد، و Partizip II در انتهای جمله می‌آید.

مثال ساده:

«Die Stadt reinigt die Straßen.»
شهر خیابان‌ها را تمیز می‌کند. (معلوم)

«Die Straßen werden gereinigt.»
خیابان‌ها تمیز می‌شوند. (مجهول در زمان حال)

صرف فعل werden در زمان حال

برای ساخت مجهول در زمان حال، باید صرف فعل «werden» را به‌خوبی بشناسید، چون در همه جمله‌های مجهول از آن استفاده می‌شود.

جدول صرف «werden» در زمان حال:

ضمیر	صرف فعل «werden»	ترجمه تقریبی
ich	werde	می‌شوم / می‌گردم
du	wirst	می‌شوی
er/sie/es	wird	می‌شود
wir	werden	می‌شویم
ihr	werdet	می‌شوید (جمع، دوستانه)
sie	werden	می‌شوند
Sie	werden	می‌شوید (رسمی)

در حالت مجهول همیشه werden + Partizip II داریم، مثلا:
«Die Flasche wird recycelt.»
بطری بازیافت می‌شود.

تبدیل جمله معلوم به مجهول در زمان حال

برای تمرین ساخت مجهول در زمان حال، بهتر است مرحله به مرحله از جمله معلوم شروع کنیم. مراحل کلی این است:

مفعول جمله معلوم را پیدا کنید.
مفعول را در جای فاعل قرار دهید.
فعل اصلی را به Partizip II تبدیل کنید.
فعل «werden» را متناسب با فاعل جدید صرف کنید.
اگر فاعل قدیمی مهم است، آن را با «von + داتیو» در جمله اضافه کنید.

مثال ۱: جمله با مفعول مستقیم ساده

جمله معلوم:
«Die Leute trennen den Müll.»
مردم زباله را تفکیک می‌کنند.

۱. مفعول: «den Müll»
۲. مفعول در جای فاعل: «Der Müll»
۳. Partizip II فعل «trennen»: «getrennt»
۴. صرف «werden» برای «Der Müll» (سوم شخص مفرد): «wird»

نتیجه:

«Der Müll wird getrennt.»
زباله تفکیک می‌شود.

اگر بخواهیم فاعل اصلی را هم ذکر کنیم:

«Der Müll wird von den Leuten getrennt.»
زباله توسط مردم تفکیک می‌شود.

مثال ۲: مفعول جمع

جمله معلوم:
«Viele Menschen nutzen öffentliche Verkehrsmittel.»
خیلی‌ها از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌کنند.

مفعول: «öffentliche Verkehrsmittel»
فاعل جدید: «Öffentliche Verkehrsmittel»
Partizip II فعل «nutzen»: «genutzt»
«werden» برای جمع: «werden»

«Öffentliche Verkehrsmittel werden genutzt.»
وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌شوند.

مثال ۳: جمله درباره محیط‌زیست

جمله معلوم:
«Die Fabriken verschmutzen die Luft.»
کارخانه‌ها هوا را آلوده می‌کنند.

مفعول: «die Luft»
فاعل جدید: «Die Luft»
Partizip II فعل «verschmutzen»: «verschmutzt»
«werden» برای سوم شخص مفرد: «wird»

«Die Luft wird verschmutzt.»
هوا آلوده می‌شود.

نقش فاعل در جمله مجهول: استفاده از von

در حالت مجهول معمولا تمرکز بر روی کنش است، نه انجام‌دهنده. به همین خاطر در خیلی از جمله‌های مجهول اصلا اشاره‌ای به انجام‌دهنده نمی‌شود.

اگر بخواهید انجام‌دهنده را مشخص کنید از ساختار «von + داتیو» استفاده می‌شود.

قاعده:
انجام‌دهنده در جمله مجهول با «von + حالت داتیو» بیان می‌شود.
مثال:
«Die Luft wird von den Fabriken verschmutzt.»

چند نمونه:

«Die Wälder werden von den Menschen zerstört.»
جنگل‌ها توسط انسان‌ها نابود می‌شوند.

«Die Tiere werden von Tierschützern gerettet.»
حیوانات توسط حامیان حیوانات نجات داده می‌شوند.

اگر انجام‌دهنده واضح یا مهم نباشد، معمولا آن را حذف می‌کنیم:

«Plastiktüten werden nicht mehr verkauft.»
کیسه‌های پلاستیکی دیگر فروخته نمی‌شوند.
(واضح است که فروشگاه‌ها آنها را نمی‌فروشند، لازم نیست بگوییم.)

مثال‌های پرکاربرد در موضوع محیط‌زیست

در متن‌های محیط‌زیستی آلمانی، ساختار مجهول در زمان حال بسیار رایج است. چند الگوی مهم را می‌توانید تقریبا حفظ کنید، چون زیاد تکرار می‌شوند.

نمونه جمله‌ها:

«Plastik wird recycelt.»
پلاستیک بازیافت می‌شود.

«Glasflaschen werden mehrmals benutzt.»
بطری‌های شیشه‌ای چندبار استفاده می‌شوند.

«In vielen Städten wird der Verkehr reduziert.»
در بسیاری شهرها ترافیک کاهش داده می‌شود.

«Energie wird aus erneuerbaren Quellen gewonnen.»
انرژی از منابع تجدیدپذیر به دست آورده می‌شود.

«In diesem Park wird kein Müll weggeworfen.»
در این پارک هیچ زباله‌ای دور انداخته نمی‌شود.

«In Deutschland wird viel Papier getrennt gesammelt.»
در آلمان کاغذها جداگانه جمع‌آوری می‌شوند.

تفاوت بین مجهول در زمان حال و Perfekt

در این فصل تمرکز روی زمان حال است، اما ممکن است در متن‌ها با Perfekt مجهول هم روبه‌رو شوید. دانستن تفاوت ظاهری آنها به درک متن کمک می‌کند، حتی اگر خودتان هنوز از آنها استفاده نکنید.

در زمان حال مجهول داریم:

حالت مجهول در زمان حال:
$$
\text{werden (حال)} + \text{Partizip II}
$$

مثال:

«Die Flüsse werden gereinigt.»
رودخانه‌ها پاک‌سازی می‌شوند.

در Perfekt مجهول (فقط برای شناخت، نه تولید دقیق):

«Die Flüsse sind gereinigt worden.»
رودخانه‌ها پاک‌سازی شده‌اند.

در متن‌های خبری ساده درباره محیط‌زیست، معمولا برای توصیف کارهای کلی و روندهای عمومی از زمان حال مجهول استفاده می‌شود، چون درباره کارهایی صحبت می‌کند که «معمولا» یا «به طور منظم» انجام می‌شوند.

تمایز حالت مجهول و حالت غیرفاعلی با man

گاهی در آلمانی به‌جای مجهول از ضمیر «man» استفاده می‌شود. معنی این ساختار نزدیک به مجهول است، اما از نظر گرامری جمله هنوز معلوم است، چون «man» نقش فاعل دارد.

مقایسه:

«Man recycelt Plastik.»
آدم‌ها / مردم پلاستیک را بازیافت می‌کنند.
(شبیه «پلاستیک بازیافت می‌شود.»)

«Plastik wird recycelt.»
پلاستیک بازیافت می‌شود. (مجهول)

در متون رسمی‌تر و علمی‌تر، مخصوصا درباره محیط‌زیست، اغلب از مجهول استفاده می‌شود، چون زبان را بی‌طرف‌تر و غیرشخصی‌تر می‌کند:

«In diesem Projekt wird Energie gespart.»
در این پروژه در مصرف انرژی صرفه‌جویی می‌شود.

در گفت‌وگوی روزمره، استفاده از «man» بسیار طبیعی است و شاید از مجهول هم بیشتر به‌چشم بخورد:

«In Deutschland trennt man den Müll.»
در آلمان زباله را تفکیک می‌کنند.

نکته‌های مهم برای فارسی‌زبانان

برای فارسی‌زبانان چند نکته در حالت مجهول زمان حال آلمانی مهم است:

اول این که در فارسی معمولا با «می‌شود» یا «… می‌گردد» حالت مجهول را می‌سازیم. در آلمانی به‌جای «می‌شود» باید حواستان به صرف دقیق werden باشد. «wird» و «werden» را اشتباه نگیرید.

دوم، در آلمانی Partizip II همیشه در آخر جمله می‌آید، حتی در جملات طولانی. در فارسی این قسمت معمولا با فعل آخر جمله یکی است، اما در آلمانی دو جزء داریم، «werden» و Partizip II، که از هم جدا می‌شوند.

برای مثال:

«In vielen Ländern werden Einweg-Plastiktüten aus den Supermärkten verbannt.»
در بسیاری کشورها کیسه‌های پلاستیکی یک‌بارمصرف از سوپرمارکت‌ها حذف می‌شوند.

در این جمله «werden» در جای فعل و «verbannt» در انتهای جمله آمده است.

سوم، در فارسی گاهی بدون کلمه مشخصی مثل «توسط» مجهول می‌سازیم، مثلا «جنگل‌ها نابود می‌شوند». در آلمانی اگر انجام‌دهنده را بگوییم باید از «von» استفاده کنیم، و حرف اضافه را فراموش نکنیم: