4.2.4. سبک اسمی و فعلی

Table of Contents

مقدمه

در زبان آلمانی، مثل بسیاری از زبان‌های اروپایی، می‌توان همان مفهوم را به دو شکل بازگو کرد: با «اسم‌سازی» و ساختن عبارت‌های اسمی، یا با استفاده از «فعل» و عبارت‌های فعلی. به این دو نوع بیان، در این درس «سبک اسمی» و «سبک فعلی» می‌گوییم. در سطح B2 باید بتوانید هر دو سبک را بشناسید، از متن تشخیص دهید، و بسته به موقعیت، آگاهانه یکی را انتخاب کنید.

سبک اسمی در متن‌های رسمی، دانشگاهی و اداری بسیار رایج است. سبک فعلی در زبان گفتاری، متن‌های ساده، و سبک زنده و روان کاربرد بیشتری دارد. هدف این درس این است که شما بتوانید بین این دو سبک «ترجمه درون آلمانی» انجام دهید، یعنی یک جمله اسمی را به فعلی تبدیل کنید و برعکس، بدون این که محتوا عوض شود.

تعریف سبک اسمی و سبک فعلی

در «سبک اسمی» محور جمله روی اسم‌ها و گروه‌های اسمی است و بخش زیادی از عمل و حالت به کمک اسم‌مصدر، اسم‌سازی و عبارت‌های اضافه‌ای بیان می‌شود، نه به کمک فعل‌های پرمعنا. در این سبک معمولا افعال کمکی یا خنثی مانند sein، haben، erfolgen، stattfinden، führen zu به کار می‌روند و بار معنایی اصلی را اسم‌ها بر دوش می‌کشند.

در «سبک فعلی» برعکس، خود «فعل» هسته معنایی جمله است. جمله معمولا کوتاه‌تر، شفاف‌تر و پویاتر است. افعال پرمعنا مانند entscheiden، prüfen، untersuchen، verbessern، reduzieren به کار می‌روند و اسم‌ها نقش مکمل را دارند.

همان جمله را می‌توان در دو سبک بیان کرد. برای نمونه:

Der Vertrag wurde nach einer langen Diskussion unterschrieben. (سبک نسبتاً فعلی، فعل unterschreiben)
Nach einer langen Diskussion kam es zur Unterzeichnung des Vertrags. (سبک اسمی، اسم Unterzeichnung)

در هر دو جمله، همان رویداد توصیف می‌شود، اما تمرکز و «حس» جمله متفاوت است.

ویژگی‌های سبکی هر کدام

سبک اسمی و فعلی، علاوه بر ساختار، «حس» و «لحن» متن را هم تغییر می‌دهند. درک تفاوت‌های سبکی، به شما کمک می‌کند متن را درست بخوانید و خودتان مناسبِ موقعیت بنویسید.

در سبک اسمی، لحن معمولا رسمی‌تر، سنگین‌تر و تا حدی غیرشخصی است. این سبک در متن‌های اداری، حقوقی، علمی، گزارش‌های فنی و روزنامه‌نگاری رسمی بسیار رایج است. به کمک اسم‌سازی می‌توان اطلاعات زیاد را در یک جمله نسبتاً فشرده جا داد، که برای متن‌های اطلاعاتی طولانی مفید است. از طرف دیگر، اگر زیاده‌روی شود، متن مبهم، خشک و خسته‌کننده می‌شود و خواننده سطح B2 به راحتی گم می‌شود.

در سبک فعلی، لحن طبیعی‌تر، زنده‌تر و شبیه گفتار روزمره است. متن راحت‌تر فهم می‌شود و رابطه بین کنش و فاعل شفاف‌تر است. برای داستان‌گویی، مثال زدن، توضیح فرایندها در کلاس، یا ایمیل و نامه نیمه‌رسمی، سبک فعلی اغلب مناسب‌تر است. با این حال، در بعضی موقعیت‌های بسیار رسمی، متن فقط با سبک فعلی ممکن است «خیلی ساده» و غیرحرفه‌ای به نظر برسد.

می‌توان گفت: سبک اسمی معمولا فاصله و عینیت ایجاد می‌کند، سبک فعلی غالبا نزدیکی و شخصی بودن را منتقل می‌کند. برای یک نویسنده خوب آلمانی، توانایی حرکت آگاهانه بین این دو، بخش مهمی از مهارت نوشتن است.

ابزارهای متداول در سبک اسمی

هسته سبک اسمی، «اسم‌سازی» است. در آلمانی بسیاری از افعال و صفت‌ها را می‌توان به اسم تبدیل کرد و سپس آنها را با حروف اضافه، حروف تعریف و صفت‌ها ترکیب کرد. این اسم‌ها اغلب انتهای خاصی دارند که برای زبان‌آموز نشانه خوبی است.

مهم‌ترین الگوی اسم‌سازی از فعل، ساختن اسم‌های انتزاعی است. برای مثال:

entscheiden → die Entscheidung
untersuchen → die Untersuchung
entwickeln → die Entwicklung
verbessern → die Verbesserung
reduzieren → die Reduktion / die Verringerung
informieren → die Information
organisieren → die Organisation

بسیاری از این اسم‌ها با پسوندهای -ung، -ion، -heit، -keit ساخته می‌شوند. این اسم‌ها معمولا در سبک اسمی همراه با حروف اضافه می‌آیند، مانند: die Einführung von, die Reduktion der, die Verbesserung der, die Information über.

ابزار دیگر در سبک اسمی، استفاده از ساختارهای ثابت است که عمل را در قالب یک «رویداد اسمی» بیان می‌کنند. مثلا:

Zur Verbesserung der Situation sind weitere Maßnahmen nötig.
Nach der Überprüfung der Unterlagen wurde der Antrag akzeptiert.

در این جملات، به جای این که فعل‌های verbessern یا überprüfen هسته باشند، اسم‌های Verbesserung و Überprüfung نقش مرکزی دارند.

در سبک اسمی، بار معنایی اصلی روی اسم‌های انتزاعی است، نه روی افعال کمکی. افعالی مانند sein، haben، erfolgen، stattfinden، führen، kommen غالبا فقط برای ساختن جمله به کار می‌روند و بار محتوایی کمی دارند.

این نکته برای درک متن مهم است: اگر فعل جمله خیلی «خنثی» بود، به دنبال اسم‌های انت abstrakt بگردید، چون آن‌ها هسته معنایی هستند.

تبدیل سبک فعلی به سبک اسمی

در سطح B2 معمولا متنی را می‌خوانید که پر از ساختارهای اسمی است. اما در تمرین نوشتن، ممکن است معلم از شما بخواهد همان محتوا را ساده‌تر و «روان‌تر» به سبک فعلی بنویسید، یا برعکس، جمله‌های ساده را به سبک اسمی رسمی تبدیل کنید.

برای تبدیل از فعلی به اسمی، معمولا سه مرحله نیاز است. اول، فعل معنایی اصلی را شناسایی کنید، مثل prüfen، untersuchen، verbessern، informieren. دوم، اسم انتزاعی مربوط به آن را پیدا کنید یا از دانش واژگان خود استفاده کنید، مانند Prüfung، Untersuchung، Verbesserung، Information. سوم، ساختار جمله را طوری عوض کنید که آن اسم جدید، مرکز جمله شود و رابط‌ها با حروف اضافه یا حروف تعریف تنظیم گردد.

مقایسه چند مثال، این روند را روشن می‌کند. در سبک فعلی می‌گوییم: Wir prüfen die Unterlagen. در سبک اسمی می‌نویسیم: Wir führen eine Prüfung der Unterlagen durch. در جمله دوم، فعل اصلی führen و durchfü‌hren نسبتا خنثی است و Prüf‌ung هسته معنایی را در قالب اسم حمل می‌کند.

یا در سبک فعلی: Die Firma will ihre Produkte verbessern. در سبک اسمی: Die Firma plant eine Verbesserung ihrer Produkte. در نسخه اسمی، تمرکز بر «برنامه برای بهبود» به شکل یک رویداد انتزاعی قرار گرفته است.

گاهی می‌توان همزمان فاصله و رسمیت بیشتری ایجاد کرد، با حذف فاعل مشخص. برای مثال: Man untersucht die Ursachen des Problems. تبدیل به: Eine Untersuchung der Ursachen des Problems ist geplant. اکنون به جای فاعل انسانی، «برنامه یک بررسی» در مرکز جمله ایستاده و لحن رسمی‌تر شده است.

در این تبدیل، معمولا زمان و وجه فعل هم تغییر می‌کنند. برای نمونه: Die Regierung möchte die Steuern erhöhen. می‌تواند به صورت اسمی این گونه بازنویسی شود: Eine Erhöhung der Steuern durch die Regierung ist vorgesehen. فعل möchten به صورت استاتیک‌تر و غیرشخصی‌تر بیان شده است: ist vorgesehen.

تبدیل سبک اسمی به سبک فعلی

در جهت برعکس، برای سبک فعلی، شما تلاش می‌کنید بار معنایی را از اسم‌های سنگین به افعال قوی‌تر منتقل کنید و جمله را کوتاه‌تر و شفاف‌تر کنید. این کار برای خواندن و خلاصه‌نویسی متن‌های دانشگاهی یا اداری بسیار مفید است.

گام نخست، یافتن اسم انتزاعی است که عمل را در خود پنهان کرده است. برای مثال، در جمله: Nach der Einführung der neuen Regelung kam es zu einer Verbesserung der Arbeitsbedingungen. دو اسم انتزاعی وجود دارد: Einführung و Verbesserung. سپس آن‌ها را به افعال مناسب تبدیل می‌کنید: einführen و verbessern.

پس یک نسخه فعلی ساده می‌تواند این باشد: Nachdem man die neue Regelung eingeführt hatte, verbesserten sich die Arbeitsbedingungen. اکنون رویدادها به صورت کنش‌های واضح با فاعل مشخص و ترتیب زمانی روشن دیده می‌شوند.

مثال دیگر: Zur Reduktion der Kosten wurde eine Umstrukturierung des Unternehmens durchgeführt. اسم‌های کلیدی Reduktion و Umstrukturierung هستند. نسخه فعلی: Um die Kosten zu reduzieren, hat man das Unternehmen umstrukturiert. در اینجا، هدف جمله، یعنی کاهش هزینه‌ها، به وضوح با فعل reduzieren بیان شده است و Umstrukturierung به صورت فعل umstrukturieren تبدیل شده است. لحن متن غیررسمی‌تر و مناسب توضیح شفاهی یا نوشتار نیمه‌رسمی است.

یک نمونه دیگر: Nach der Überprüfung aller Dokumente erfolgte die Genehmigung des Baus. با تبدیل به افعال قوی، می‌تواند این طور باشد: Nachdem man alle Dokumente überprüft hatte, genehmigte die Behörde den Bau. فعل erfolgte که مبهم و خنثی است، جایش را به genehmigte داده است که هم کنش و هم فاعل را روشن می‌کند.

در عمل، هنگام خواندن متن رسمی، می‌توانید برای خودتان آن را به نسخه فعلی بازنویسی کنید تا بهتر بفهمید. این یک تکنیک بسیار مفید برای درک متن‌های سطح B2 و بالاتر است و همزمان واژگان افعال و اسم‌سازی‌ها را در ذهن شما پیوند می‌دهد.

نقش سبک اسمی در متن‌های علمی و اداری

در متون علمی و اداری آلمانی، سبک اسمی تقریبا بخش ثابتی از زبان است. دلیل اصلی آن، نیاز به بی‌طرفی، اختصار ظاهری، و تمرکز بر «فرایندها» و «مفاهیم» به جای افراد است. وقتی می‌نویسند: Die Einführung einer neuen Methode zur Datenanalyse führte zu einer signifikanten Verbesserung der Ergebnisse، تاکید بر خود «فرایند معرفی روش جدید» به عنوان یک واحد علمی است، نه بر این که چه کسی آن را معرفی کرده است.

در رشته‌های دانشگاهی مانند حقوق، اقتصاد، علوم سیاسی و بسیاری از علوم انسانی، عبارت‌هایی مانند Durchführung einer Studie, Analyse der Daten, Bewertung der Ergebnisse, Ablehnung des Antrags, Genehmigung des Projekts بسیار رایج هستند. این عبارت‌ها متن را رسمی و تخصصی نشان می‌دهند، اما در عین حال فهم آن را برای زبان‌آموز سخت‌تر می‌کنند.

در اسناد اداری، هدف اغلب ایجاد فاصله و بی‌طرفی است. به جای «Wir haben Ihren Antrag abgelehnt»، می‌نویسند: Ihre Anfrage wurde abgelehnt. یا: Es erfolgte eine Ablehnung Ihrer Anfrage. در جمله دوم، سبک اسمی قوی‌تر است و کنش «رد شدن» در قالب اسم Ablehnung نمایش داده می‌شود. فاعل انسانی حذف شده و لحن رسمی‌تر و غیرشخصی‌تر شده است.

برای کسی که فارسی‌زبان است، این سبک ممکن است شبیه متن‌های اداری و حقوقی فارسی باشد که در آن‌ها هم اسم‌سازی زیاد استفاده می‌شود. مثلا در فارسی نیز می‌گوییم «در صورت تأخیر در پرداخت مبلغ، قرارداد فسخ خواهد شد» که ساختاری اسمی دارد، نه «اگر دیر پول را بدهید، قرارداد را فسخ می‌کنیم». شناخت این شباهت می‌تواند به شما در درک بهتر متن‌های آلمانی کمک کند، اما باید مراقب ساختارهای خاص آلمانی و جایگاه فعل در جمله‌های بلند هم باشید.

در گزارش‌های علمی، سبک اسمی به نویسنده اجازه می‌دهد لحن عینی و غیرشخصی داشته باشد. به جای: Wir haben die Daten analysiert und wir haben festgestellt, dass..., می‌نویسند: Nach der Analyse der Daten ergab sich, dass.... یا: Die Analyse der Daten hat gezeigt, dass.... این نوع نوشتن، مطابق با انتظارات ژورنال‌ها و استادان دانشگاه است.

برای سطح B2 لازم نیست از روز اول، متن کاملا اسمی بنویسید، اما باید بتوانید این ساختارها را بخوانید، معنای اسم‌های انتزاعی را حدس بزنید، و در موقعیت‌هایی مانند نامه اداری یا متن نیمه علمی، چند عبارت اسمی مناسب به کار ببرید.

تعادل مناسب در نوشتار سطح B2

در نهایت، مهم نیست فقط بدانید سبک اسمی چیست، مهم این است که در سطح B2 بتوانید «تعادل» مناسبی بین سبک اسمی و فعلی پیدا کنید. استفاده افراطی از سبک فعلی می‌تواند متن را بیش از حد ساده و کودکانه نشان دهد، به ویژه در موضوعات جدی یا رسمی. از سوی دیگر، استفاده زیاد از اسم‌سازی و سبک اسمی، متن شما را شبیه ترجمه ماشینی و غیرطبیعی می‌کند و احتمال دارد حتی برای خوانندگان آلمانی خسته‌کننده و مبهم باشد.

برای نوشتن خوب در سطح B2، می‌توانید چند راهنمای عملی را در ذهن داشته باشید. در نامه‌های رسمی و متون مربوط به کار یا دانشگاه، بهتر است برای مفاهیم کلیدی از یکی دو عبارت اسمی متداول استفاده کنید، مانند: eine Anfrage, eine Bewerbung, eine Verbesserung, eine Reduzierung, eine Untersuchung, eine Genehmigung. بقیه متن را از نظر ساختار، تا حد امکان فعلی و شفاف نگه دارید.

در تمرین‌های خلاصه‌نویسی، ابتدا متن اصلی را به سبک فعلی و ساده، برای خودتان بازنویسی کنید، تا مطمئن شوید محتوا را فهمیده‌اید. سپس در نسخه نهایی که تحویل می‌دهید، بعضی از کنش‌های اصلی را دوباره به اسم‌سازی تبدیل کنید، تا لحن متن کمی رسمی‌تر و نزدیک‌تر به سبک آلمانی استاندارد شود.

همچنین تمرین مفیدی است که یک بند رسمی از کتاب یا روزنامه را انتخاب کنید، آن را به سبک فعلی بازنویسی کنید، و سپس دوباره سعی کنید آن را با واژگان خودتان، اما با استفاده از چند اسم انتزاعی برگردانید. این رفت و برگشت، حساسیت شما را نسبت به سبک اسمی و فعلی افزایش می‌دهد و کم‌کم شما را به جایی می‌رساند که بتوانید بسته به موقعیت، آگاهانه و بدون اغراق، از هر دو سبک استفاده کنید.