8.2.2. محدودیت‌های دید

Table of Contents

مه

در مه، مشکل اصلی کم شدن شدید میدان دید است، نه فقط خیس بودن سطح راه. در چنین شرایطی حتی اگر جاده خالی به نظر برسد، سبقت یکی از خطرناک ترین کارها است، چون خودروی روبه رو ممکن است فقط در چند ده متر جلوی شما ظاهر شود و دیگر زمانی برای واکنش باقی نماند.

در مه باید سرعت را آن قدر کم کنید که هرچه در محدوده دیدتان است، فرصت کامل برای دیدن، تصمیم گیری، و ترمز داشته باشید. هرچه مه غلیظ تر باشد، این سرعت باید کمتر شود و فاصله طولی با خودروی جلویی بیشتر. استفاده از چراغ مه شکن جلو و عقب در صورت وجود مفید است، اما به هیچ وجه نباید از نور بالا استفاده کنید، چون نور به ذرات مه برخورد می کند و به سمت چشمان شما بازتاب می شود و دید را بدتر می کند.

ملاک امکان سبقت در مه، «میدان دید مطمئن» است، نه احساس یا تجربه. اگر خودروی روبه رو را فقط در فاصله خیلی نزدیک می بینید، یا خط وسط راه به سختی معلوم است، یا عابران و علائم دیر دیده می شوند، سبقت مطلقا نباید انجام شود. حتی اگر تابلو منع سبقت نصب نشده باشد، در مه متوسط تا غلیظ، سبقت از نظر ایمنی ممنوع است.

قاعده مهم: در مهِ متوسط و غلیظ، سبقت در عمل ممنوع است، حتی اگر تابلو و خط کشی آن را منع نکرده باشد. هرگاه خودروی روبه رو را نمی توانید حداقل چند ثانیه پیش از رسیدن، واضح ببینید، حق سبقت ندارید.

اگر در حال سبقت گرفتن هستید و ناگهان وارد نوار مهِ غلیظ می شوید، باید بلافاصله تصمیم بگیرید که با افزایش ایمن سرعت، سبقت را سریع و بدون حرکت ناگهانی تمام کنید و به خط خود بازگردید، یا اگر امکان بازگشت امن قبل از رسیدن به خودروی روبه رو وجود ندارد، اصلا وارد سبقت نشوید. شروع سبقت در آستانه ورود به مه یا داخل آن، نمونه بارز «سرعت نامطمئن» و تصمیم گیری خطرناک است و می تواند به تصادف شاخ به شاخ منجر شود.

بارندگی شدید

در بارندگی شدید، دو مشکل هم زمان ایجاد می شود، دید شما کم می شود و سطح راه لغزنده تر است. تکه های آب، پاشش چرخ خودروها و مه رقیق حاصل از بخار آب، همگی سبب می شوند که نتوانید فاصله دور را به خوبی ببینید و در عین حال خودرو برای ترمز گرفتن مسافت بیشتری نیاز دارد. در چنین وضعیتی، سبقت یک خطر مضاعف است، چون هم احتمال می رود خودروی روبه رو را دیر ببینید و هم اگر ناگهان مجبور به ترمز شوید، خودرو روی آب سر بخورد.

سیستم برف پاک کن باید روی سرعت مناسب کار کند و شیشه جلو و عقب کاملا تمیز باشد. اگر به رغم کار کردن برف پاک کن، هنوز شیشه ها آن قدر خیس است که خودروها را از فاصله دور تار می بینید، در حقیقت میدان دید مطمئن برای سبقت وجود ندارد، هرچند ممکن است هنوز بتوانید با سرعت نسبتا کم به طور عادی حرکت کنید.

آب پاشیده شده توسط خودرویی که در حال سبقت گرفتن از او هستید یا توسط کامیون های سنگین روبه رو، به صورت توده های آب روی شیشه شما می نشیند و برای چند لحظه دید را تقریبا صفر می کند. اگر این اتفاق هنگام حضور شما در مسیر مخالف رخ دهد، عملا کور رانندگی می کنید. بنابراین سبقت از خودروهای سنگین در بارندگی شدید، به ویژه در جاده های دوطرفه، بسیار خطرناک است و باید تا خشک تر شدن راه، یا تا رسیدن به شرایط دید بهتر، به تاخیر بیفتد.

اصل ایمنی: هرگاه برف پاک کن روی حداکثر سرعت کار می کند، و باز هم مجبورید دقت کنید تا خودروها را در فاصله متوسط ببینید، شرایط برای سبقت نامناسب است. در بارندگی شدید، سبقت را کار استثنایی و بسیار محدود فرض کنید.

برای رانندگان مبتدی، پیشنهاد می شود در اولین تجربه های رانندگی در باران شدید، اصلا سبقت نگیرند و فقط روی حفظ خط، سرعت مطمئنه، و فاصله طولی تمرکز کنند. سبقت در این شرایط، نیازمند تجربه، شناخت دقیق رفتار خودرو روی سطح خیس، و مهارت بالای تشخیص فاصله است.

تاریکی

در تاریکی شب، حتی اگر هوا صاف باشد، «دامنه» دید شما به شدت وابسته به نور چراغ های خودرو است. نور پایین فقط بخشی از راه را روشن می کند و نور بالا با وجود افزایش دید، در حضور خودروهای روبه رو قابل استفاده نیست. بنابراین در بخش اعظم رانندگی شبانه، شما میدان دید کوتاه تری نسبت به روز دارید و این به تنهایی، سبقت را محدود می کند.

در جاده های دوطرفه خارج شهر، وقتی خودروی روبه رو نزدیک می شود، باید نور بالا را به نور پایین تبدیل کنید تا راننده مقابل دچار خیرگی نشود. اما در همین لحظه، دید شما نیز کاهش می یابد. اگر در چنین شرایطی وسط سبقت باشید، ممکن است ناگهان خودروی روبه رو را دیرتر از حد لازم تشخیص دهید و فرصت بازگشت نداشته باشید. بنابراین برنامه ریزی برای سبقت در شب باید بسیار محافظه کارانه باشد، یعنی فقط وقتی که فاصله خودروی روبه رو بسیار زیاد است، میدان دید کاملا روشن است و شما مطمئن هستید که با زمان اضافه فراوان می توانید سبقت را کامل کنید.

چون در شب تشخیص «سرعت و فاصله» خودروهای روبه رو و جلویی دشوارتر می شود، مغز شما ممکن است فاصله واقعی را بیشتر از آنچه هست تصور کند. دو چراغ کوچک ممکن است خیلی دور به نظر برسند، در حالی که در واقع نزدیک تر هستند. به خصوص در سراشیبی ها یا پس از پیچ، این خطای دید شدیدتر است. به همین دلیل، در آزمون های تئوری نیز تاکید می شود که سبقت در شب، به خصوص در جاده های دوطرفه، فقط در مواقع بسیار ضروری و با شرایط کامل ایمنی انجام شود.

قاعده محافظه کارانه: در شب، برای سبقت فقط زمانی اقدام کنید که فاصله خودروی روبه رو آن قدر زیاد است که حتی با فرض اشتباه در تخمین فاصله و سرعت، باز هم «چند ثانیه اضافه» برای برگشتن به خط خود داشته باشید. اگر تردید دارید، سبقت نگیرید.

تاریکی همچنین نقاط کور پشت خودروهای سنگین را بزرگ تر و تشخیص آنها را سخت تر می کند. چنانچه پشت کامیون یا اتوبوس حرکت می کنید، ممکن است ترافیک جلو را نبینید. در این حالت شروع سبقت به محض این که یک قسمت کوتاه از خط مقابل خالی به نظر رسید، می تواند شما را در مقابل خودرویی قرار دهد که از پشت کامیون پنهان مانده بود. ابتدا چند لحظه از فاصله ایمن پشت خودروی سنگین حرکت کنید تا میدان دیدتان به جلو بازتر شود، سپس با دقت شرایط را بسنجید.

گردوغبار

در طوفان گردوغبار، وضعیت تا حد زیادی شبیه مه است، اما با تفاوت هایی که سبقت را حتی پیچیده تر می کند. ذرات گردوخاک می توانند نور چراغ ها را پخش کنند، آینه ها و شیشه ها را کدر کنند و سبب شوند که شما خودرو یا عابر را خیلی دیرتر ببینید. اگر باد جانبی هم وجود داشته باشد، خودروهای سبک ممکن است ناگهانی منحرف شوند و تغییر مسیرهای ناخواسته رخ دهد.

در این شرایط، کاهش سرعت و افزایش فاصله با خودروی جلویی ضروری است. حتی اگر هنوز تا حدی دید مستقیم دارید، نباید وارد سبقت شوید، چون ممکن است در چند ثانیه بعد، شدت گردوغبار به طور ناگهانی زیاد شود و دید شما تقریبا صفر گردد. در بسیاری از حوادث زنجیره ای در جاده ها، عامل اصلی همین تغییر ناگهانی میدان دید در طوفان گردوغبار یا شن بوده است.

چنانچه سرعت گردوغبار آن قدر زیاد است که برای دیدن خودروی جلویی باید به چراغ های عقب او تکیه کنید، یعنی میدان دید مستقل شما تقریبا از بین رفته است. در این وضعیت، سبقت به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست و حتی ممکن است لازم باشد تا حد توقف در محل امن و صبر کردن برای بهتر شدن شرایط پیش بروید.

اصل احتیاط: در گردوغبار متوسط تا شدید، که اشیای دور دست محو و چراغ خودروها کم نور و مبهم دیده می شوند، سبقت را یک عمل ممنوع تلقی کنید، حتی اگر سرعت کلی ترافیک پایین است و خودروی جلویی آهسته حرکت می کند.

اگر در حال سبقت گرفتن هستید و ناگهان وارد محدوده گردوغبار غلیظ می شوید، بهترین کار این است که بدون ترمز ناگهانی، حداکثر در همان خطی که هستید، با کم کردن تدریجی سرعت و روشن کردن فلاشر، خود را به شانه راه یا محل امن برسانید. در چنین وضعیتی تلاش برای بازگشت سریع اما بدون دید، خود خطر برخورد با خودروی جلویی یا عقب را بالا می برد.

مانع دید

«مانع دید» فقط مه و گردوغبار نیست. هر جسم یا وضعیتی که اجازه ندهد شما مسیر روبه رو یا کنار را به اندازه کافی ببینید، مانع دید محسوب می شود. نمونه های رایج شامل تپه های کوچک، سربالایی و سراشیبی، دیوارها و ساختمان های کنار جاده، درختان انبوه، کامیون ها و اتوبوس های بزرگ، پیچ های تند، تابلوهای بزرگ، و حتی پارک نامناسب خودروها در نزدیکی تقاطع است.

در جاده های دوطرفه، سربالایی ها و قوس های عمودی، رایج ترین موانع دید هستند. وقتی به بالای یک سربالایی نزدیک می شوید، شما نمی دانید در آن طرف قله چه چیزی در حال آمدن است. حتی اگر خط وسط جاده منقطع باشد، سبقت در نزدیکی قله سربالایی کار بسیار خطرناک است، چون ممکن است خودروی روبه رو ناگهان ظاهر شود. مقررات، سربالایی را یکی از محل های ممنوع سبقت می داند، حتی اگر به صورت صریح با تابلو یا خط ممتد هم نشان داده نشده باشد، چون «مانع دید» ذاتی شکل راه است.

وسایل نقلیه بزرگ مانند کامیون یا اتوبوس نیز مانع دید متحرک هستند. وقتی خیلی نزدیک پشت آنها حرکت می کنید، هیچ اطلاعی از وضعیت جلو ندارید، تقاطع، عابر، خودروی متوقف، دست انداز یا پیچ را دیر می بینید. اگر با چنین دید محدودی تصمیم به سبقت بگیرید، عملا دارید «کور» تصمیم می گیرید. برای ارزیابی امکان سبقت، باید فاصله خود را کمی با خودروی سنگین زیاد کنید تا از کنار آن بتوانید مسیر روبه رو را ببینید. اگر باز هم میدان دید کافی ندارید، سبقت ممنوع است.

قاعده طلایی: هرگاه جسمی در جلوی شما، پیچ راه، تپه، ساختمان، یا هر عامل دیگر مانع دید شما به حداقل چند صد متر جلو در جاده های برون شهری و چند ده متر جلو در شهر شود، حق سبقت گرفتن را از خود سلب کنید، حتی اگر خط وسط منقطع باشد.

در شهر هم موانع دید اهمیت زیادی دارند. در خیابان های باریک با خودروهای پارک شده در دو طرف، امکان دارد عابر، کودک یا موتورسیکلت بین خودروها ظاهر شود. سبقت از خودرویی که آهسته و محتاط حرکت می کند، ممکن است به برخورد شما با همین عابر یا موتورسوار منجر شود. راننده جلو شاید آهسته می رود چون چیزی را می بیند که شما نمی بینید. بنابراین هروقت خودروی جلویی بدون دلیل ظاهری از دید شما، سرعت را کم کرده است، ابتدا فرض کنید او دلیلی دارد که شما از آن بی اطلاع هستید و به بهانه کند بودن او وارد سبقت نشوید.

فاصله دید ناکافی

«فاصله دید ناکافی» یعنی مسافتی که جلو را می بینید، کمتر از مسافتی است که برای انجام یک مانور کامل و امن، شامل سبقت، ترمز، یا توقف، نیاز دارید. این فاصله را می توان تقریبا با رابطه زیر برای توقف عادی تخمین زد:

$$
مسافت\ توقف \approx مسافت\ طی\ شده\ در\ زمان\ واکنش + مسافت\ ترمزگیری
$$

اگر به طور ساده در سرعت ۷۲ کیلومتر بر ساعت (۲۰ متر بر ثانیه) در نظر بگیریم، و زمان واکنش راننده را حدود ۱ ثانیه فرض کنیم، فقط در زمان واکنش حدود ۲۰ متر طی می شود. مسافت ترمزگیری روی سطح خشک نیز می تواند حدود ۲۰ تا ۳۰ متر یا بیشتر باشد. پس برای یک توقف نسبتا ایمن، به حداقل ۴۰ تا ۵۰ متر فاصله دید واقعی نیاز دارید. اگر در حالی که این فاصله را ندارید بخواهید سبقت بگیرید، در عمل برای مواجهه با خودروی روبه رو یا مانع ناگهانی، زمان کافی نخواهید داشت.

نکته مهم: هرگاه فاصله دید شما از «مسافت توقف» در همان سرعت کمتر باشد، سبقت گرفتن شدیدا خطرناک و از نظر ایمنی ممنوع است. در چنین حالتی یا باید سرعت را کم کنید تا مسافت توقفتان کوتاه تر شود، یا اصلا سبقت نگیرید.

در آزمون های آیین نامه، معمولا با عبارات «فاصله دید محدود»، «دید کافی وجود ندارد» یا «قابلیت دید کم است» روبه رو می شوید. در تمام این حالت ها، پاسخ درست این است که سبقت نباید انجام شود، حتی اگر سایر شرایط ظاهرا مناسب باشد. مفهومی که باید در ذهن نگه دارید این است که «محدودیت های دید، خط قرمز سبقت هستند». یعنی کافی است فقط دید شما ناکافی باشد تا سایر عوامل مثل حوصله، عجله، یا کند بودن خودروی جلویی، هیچ ارزشی در توجیه سبقت نداشته باشند.

در عمل، برای رانندگی ایمن به خصوص در جاده های دوطرفه، می توانید از یک قاعده ذهنی استفاده کنید: اگر خودروی روبه رو را آن قدر زود می بینید که می توانید با صدای بلند تا عدد ۴ یا ۵ بشمارید تا او به شما برسد، میدان دید نسبتا مناسبی دارید. اما این فقط یک تخمین بسیار کلی است و جایگزین رعایت دقیق سرعت مطمئنه و توجه به وضعیت راه، شیب، خیس بودن سطح، و توان ترمز خودروی شما نیست. در صورت هر گونه تردید، تصمیم ایمن همیشه این است که از سبقت گرفتن صرف نظر کنید.