KAHIBARO
17.2.1. فرمان
Table of Contents
عملکرد سیستم فرمان
فرمان وظیفه دارد نیروی چرخش دست راننده را به چرخهای جلو منتقل کند تا خودرو در مسیر دلخواه حرکت کند. این کار از طریق مجموعهای از قطعات مانند ستون فرمان، جعبه فرمان، میلهها و مفصلها انجام میشود. راننده با چرخاندن غربیلک فرمان، در واقع زاویه چرخهای جلو را نسبت به مسیر مستقیم تغییر میدهد و خودرو در مسیر منحنی حرکت میکند.
در خودروهای امروزی، سیستم فرمان طوری طراحی شده است که بین زاویه چرخش فرمان و زاویه چرخها تناسب مشخصی وجود دارد. این تناسب را میتوان به صورت یک نسبت ساده نوشت، مثلا اگر با یک دور کامل چرخاندن فرمان، چرخها فقط چند درجه بچرخند، این یعنی سیستم برای داشتن کنترل دقیق، حرکت دست را کاهش داده و به حرکت کوچکتر اما پرقدرت در چرخها تبدیل کرده است.
«فرمان سالم» باید سه ویژگی مهم داشته باشد:
۱. واکنش فوری و قابل پیشبینی به حرکت دست راننده
۲. نداشتن لقی و بازی غیرعادی
۳. امکان کنترل خودرو بدون نیاز به زور زیاد
در آزمون عملی، آزمونگیرنده معمولا از همان لحظه حرکت، دقت شما در نگه داشتن خودرو در مسیر مستقیم، اصلاح نرم انحرافها و نچرخاندن ناگهانی فرمان را بررسی میکند. اگر فرمان خودرو ایراد جدی داشته باشد، ادامه رانندگی میتواند بسیار خطرناک باشد، زیرا کوچکترین حرکت ناخواسته میتواند باعث خروج از مسیر، برخورد با جدول یا وسیله نقلیه دیگر شود.
فرمان هیدرولیک
فرمان هیدرولیک نوعی سیستم کمکی است که با استفاده از فشار روغن، نیروی دست راننده را تقویت میکند تا چرخاندن فرمان، سبکتر و راحتتر شود. در این سیستم، یک پمپ هیدرولیک با نیروی موتور، روغن مخصوص را تحت فشار در مدار فرمان به گردش درمیآورد. وقتی راننده فرمان را میچرخاند، دریچهای باز میشود و روغن پرفشار به یک سیلندر هیدرولیکی میرسد و به چرخاندن چرخها کمک میکند.
اگر موتور خاموش باشد، پمپ هیدرولیک کار نمیکند، بنابراین فرمان بسیار سنگین میشود، اما همچنان قابل کنترل است. به همین دلیل است که خاموش شدن ناگهانی خودرو در حرکت، احساس سنگین شدن فرمان را به همراه دارد و راننده باید آمادگی مقابله با این وضعیت را داشته باشد.
نشانههای رایج مشکل در فرمان هیدرولیک عبارت است از سنگین شدن غیرعادی فرمان، شنیدن صدای زوزه هنگام چرخاندن فرمان، یا دیدن نشتی روغن زیر خودرو در ناحیه جلو. مخزن روغن هیدرولیک معمولا درون محفظه موتور قرار دارد و سطح آن باید بین حداقل و حداکثر مشخص شده باشد.
اگر فرمان ناگهان بسیار سنگین شد، به ویژه هنگام پیچیدن، باید با احتیاط زیاد سرعت را کم کنید، از حرکات ناگهانی پرهیز کنید و در اولین محل امن توقف کرده و برای بررسی فنی اقدام کنید.
در استفاده روزمره، نباید فرمان هیدرولیک را تا انتهای قفل، برای مدت طولانی در همان وضعیت نگه داشت، چون فشار زیاد در سیستم میتواند به پمپ و دیگر اجزا آسیب برساند. همچنین هرگونه صدای غیرعادی یا تغییر در نرمی فرمان، هشداری است که نباید نادیده گرفته شود.
فرمان برقی
فرمان برقی یا «کمکفرمان برقی» به جای استفاده از فشار روغن، از یک موتور برقی و واحد الکترونیکی برای سبک کردن فرمان استفاده میکند. در این سیستم، حسگرها سرعت خودرو و میزان چرخش فرمان را اندازه میگیرند و واحد کنترل، با توجه به این اطلاعات، نیروی کمکی مناسب را به فرمان اضافه میکند.
یکی از مزیتهای فرمان برقی این است که در سرعتهای پایین، مانند هنگام پارک، فرمان بسیار نرم میشود و در سرعتهای بالا کمی سفتتر میشود تا کنترل دقیقتری به راننده بدهد. این تغییر هوشمندانه، هم راحتی و هم ایمنی را افزایش میدهد.
برخلاف سیستم هیدرولیک، در فرمان برقی از روغن هیدرولیک استفاده نمیشود، در نتیجه نشتی روغن و بسیاری از مشکلات مربوط به پمپ هیدرولیک وجود ندارد. اما در عوض، مشکلات میتواند مربوط به بخش برقی، مانند موتور کمکفرمان، سیمکشی یا واحد کنترل الکترونیکی باشد.
نشانههای مشکل در فرمان برقی معمولا شامل سنگین شدن ناگهانی فرمان، روشن شدن چراغ هشدار مربوط به فرمان یا سیستم پایداری، یا کمککردن نامنظم فرمان است. ممکن است در یک لحظه فرمان نرم و لحظه بعد، سفت شود که در این حالت ادامه رانندگی بدون بررسی فنی، خطرناک است.
در خودروهای دارای فرمان برقی، روشن شدن چراغ هشدار فرمان روی صفحه کیلومتر و همزمان شدن آن با تغییر در نرمی فرمان، نشانه جدی است و راننده باید در اولین فرصت امن، خودرو را متوقف کرده و برای بررسی تخصصی اقدام کند.
در آزمون عملی ممکن است نوع سیستم فرمان برای شما اهمیتی نداشته باشد، اما شناخت این موضوع کمک میکند اگر روزی هنگام رانندگی عادی، فرمان ناگهان رفتار متفاوتی نشان داد، آن را جدی بگیرید و تصور نکنید فقط «حس» شما تغییر کرده است.
لقی فرمان
«لقی فرمان» به مقدار حرکتی گفته میشود که راننده فرمان را میچرخاند، اما چرخهای جلو هنوز واکنش قابل توجهی نشان نمیدهند. به زبان ساده، فرمان چند درجه خالی میچرخد و خودرو هنوز مسیرش عوض نمیشود. کمی لقی در بسیاری از خودروها طبیعی است، اما وقتی این مقدار زیاد شود، کنترل دقیق خودرو مشکل و خطرناک خواهد شد.
برای درک این موضوع، تصور کنید در مسیر مستقیم با سرعت متوسط حرکت میکنید و برای اصلاح یک انحراف کوچک، فرمان را کمی به راست میچرخانید، اما خودرو واکنشی نشان نمیدهد. در نتیجه، راننده ممکن است برای جبران، فرمان را بیشتر بچرخاند و ناگهان خودرو بیش از حد به یک سمت منحرف شود. این حالت در سرعتهای بالا به ویژه خطرناک است.
یک روش ساده برای احساس لقی، این است که در حالت توقف و موتور روشن، فرمان را بسیار کم به چپ و راست حرکت دهید و نگاه کنید که آیا چرخها بلافاصله شروع به چرخش میکنند یا نه. اگر بخش قابل توجهی از حرکت فرمان، بدون حرکت جدی چرخها انجام شود، لقی زیاد است و باید بررسی شود.
لقی زیاد فرمان میتواند باعث شود خودرو در سرعت بالا «شناور» و بیثبات احساس شود و کوچکترین دستانداز یا باد جانبی، آن را از مسیر منحرف کند. لقی غیرعادی فرمان یک نقص ایمنی جدی است و نیاز به بررسی فوری دارد.
علت لقی میتواند فرسودگی قطعات مختلف سیستم فرمان، مانند جعبه فرمان، مفصلها یا سیبکها باشد. تشخیص دقیق آن کار راننده مبتدی نیست، اما تشخیص وجود مشکل و مراجعه به تعمیرگاه، وظیفهای است که نباید آن را به تعویق انداخت.
کشیدن فرمان
«کشیدن فرمان» به حالتی گفته میشود که وقتی فرمان را در وضعیت تقریبا مستقیم نگه میدارید، خودرو تمایل دارد به یک سمت، مثلا راست یا چپ، منحرف شود. در این حالت، راننده مجبور است مرتب فرمان را در جهت مخالف نگه دارد تا خودرو در مسیر مستقیم حرکت کند. این موضوع هم آزاردهنده است و هم میتواند نشانه یک مشکل فنی یا ایمنی باشد.
اگر خودرو در جادهای که شیب ملایم عرضی دارد، کمی به سمت پایین شیب منحرف شود، تا حدی طبیعی است، اما وقتی در جاده تقریبا صاف و در شرایط مشابه، همیشه به یک سمت کشیده میشود، باید آن را جدی گرفت. تفاوت باد لاستیکها، ساییدگی نامتقارن لاستیک، تنظیم نبودن زوایای چرخ، یا مشکلات سیستم تعلیق و فرمان، از عوامل شایع کشیدن خودرو است.
یک نکته مهم برای راننده تازهکار این است که «کشیدن فرمان» را با «نگه نداشتن صحیح فرمان» اشتباه نگیرد. اگر دستها روی فرمان در وضعیت نادرست باشد یا راننده بدون توجه، کمی به یک سمت فشار وارد کند، ممکن است فکر کند خودرو مشکل دارد. بنابراین ابتدا باید مطمئن شوید که در مسیر مستقیم، فرمان را بدون فشار اضافی و به صورت متقارن در دست گرفتهاید.
اگر خودرو به طور محسوس به یک سمت میکشد، به ویژه هنگام ترمزگیری، ممکن است مشکل در سیستم ترمز، لاستیک یا تعلیق وجود داشته باشد. این وضعیت خطر جدی خروج از مسیر یا واژگونی را افزایش میدهد و نباید نادیده گرفته شود.
در هنگام آزمون عملی، اگر خودروی آموزشگاه کشیدن جزئی داشته باشد، معمولا قبلا بررسی شده و در محدوده قابل قبول است. اما به عنوان راننده آینده، وظیفه دارید در خودروی شخصی، هرگونه کشیدن غیرعادی را مشاهده و برای رفع آن اقدام کنید و فقط با عادت کردن به این وضعیت، خود را فریب ندهید.
لرزش فرمان
«لرزش فرمان» حالتی است که در آن، غربیلک فرمان هنگام حرکت، مخصوصا در سرعتهای خاص، به صورت مداوم یا متناوب میلرزد. این لرزش میتواند خفیف و فقط قابل احساس در دستها باشد یا به حدی زیاد شود که به وضوح دیده شود. لرزش فرمان همیشه نشانه خطری فوری نیست، اما حتما نشانه وجود مشکل فنی است و باید بررسی شود.
یکی از علتهای رایج لرزش فرمان، بالانس نبودن چرخها است. اگر وزن چرخ و لاستیک به طور یکنواخت پخش نشده باشد، در سرعتهای مشخص، نیروی گریز از مرکز باعث لرزش محور و در نتیجه فرمان میشود. این لرزش معمولا در یک بازه سرعتی خاص بیشتر احساس میشود و در سرعتهای بسیار کم یا بسیار زیاد کمتر میشود.
علت دیگر میتواند «تاب داشتن رینگ یا دیسک ترمز» باشد. در این حالت، لرزش ممکن است هنگام ترمزگیری محسوستر شود. برخی مشکلات سیستم تعلیق و شل بودن بعضی قطعات نیز میتواند به لرزش فرمان منجر شود. در هر صورت، راننده نباید به این لرزش عادت کند یا آن را فقط یک «ناراحتی جزئی» بداند.
لرزش غیرعادی فرمان، به ویژه اگر همراه با صدا، کشیدن خودرو یا تغییر در رفتار ترمز باشد، میتواند نشانه نقصی باشد که در صورت بیتوجهی، منجر به خرابی جدیتر یا حتی از دست دادن کنترل خودرو شود. این نشانه را جدی بگیرید.
در آزمون عملی، وجود لرزش خفیف در فرمان خودرو، معمولا مانع برگزاری آزمون نیست، اما شما به عنوان راننده مسئول، باید یاد بگیرید هر تغییری در حس فرمان، به ویژه اگر تازه ایجاد شده، یک «پیام هشدار» از طرف خودرو است که باید به آن پاسخ داده شود.
زمان مراجعه به تعمیرگاه
سیستم فرمان، از مهمترین بخشهای ایمنی خودرو است و کوچکترین نقص در آن، مستقیما بر توانایی شما برای حفظ مسیر و جلوگیری از تصادف تأثیر میگذارد. بنابراین باید بدانید چه نشانههایی به شما میگویند که زمان مراجعه به تعمیرگاه فرا رسیده است و نباید رانندگی را ادامه دهید، مگر برای رسیدن به محل امن یا تعمیرگاه نزدیک.
به طور خلاصه، در موارد زیر باید حتما برای بررسی تخصصی اقدام کنید:
۱. سنگین شدن ناگهانی فرمان، به ویژه در سرعتهای پایین یا هنگام پارک.
۲. ظاهر شدن لقی محسوس و جدید در فرمان، بعد از عبور از یک دستانداز شدید یا حادثه.
۳. کشیدن واضح خودرو به یک سمت، با وجود نگه داشتن فرمان در وضعیت تقریبا مستقیم.
۴. لرزش شدید یا غیرعادی فرمان، به خصوص اگر همراه با صدا یا تغییر رفتار خودرو باشد.
۵. شنیدن صداهای تق تق، ساییدگی یا ضربه هنگام چرخاندن فرمان درجا یا در حرکت.
۶. روشن شدن چراغ هشدار مربوط به فرمان یا سیستم پایداری، همراه با تغییر در نرمی یا رفتار فرمان.
هر نقصی که توانایی شما را در «کنترل جهت حرکت خودرو» کاهش دهد، یک نقص ایمنی فوری است. ادامه رانندگی با فرمان معیوب، به معنای پذیرش آگاهانه خطر تصادف است.
هنگام مراجعه به تعمیرگاه، علائمی را که احساس کردهاید با دقت و به زبان ساده توضیح دهید، مثلا: فرمان در سرعت بالا میلرزد، یا خودرو به راست میکشد، یا فرمان بعد از رد شدن از چاله، کمی کج شده است. این توضیحات به تعمیرکار کمک میکند عیب را سریعتر پیدا کند.
به عنوان راننده مبتدی، شاید توانایی تشخیص علت فنی را نداشته باشید، اما باید در تشخیص «غیرعادی بودن وضعیت» و تصمیم برای توقف و مراجعه به متخصص، کاملا جدی و مسئولانه عمل کنید. این یکی از مهمترین تفاوتهای راننده حرفهای و بیتفاوت است.
Views: 0