KAHIBARO
3.11.5. جملات موصولی همراه با حروف اضافه
Table of Contents
مقدمه
در سطح B1 شما با جملات موصولی ساده در آلمانی آشنا شدهاید، مثلا با «der, die, das» که به اسم قبل برمیگردند. در این فصل به نوع مهمتر و کمی دشوارتر میپردازیم: «جملات موصولی همراه با حروف اضافه». این ساختار در زبان آلمانی بسیار پرکاربرد است، مخصوصا در متنهای رسمیتر و در گفتوگوهای دقیق، و بدون آن در سطح متوسط و بالاتر نمیتوان روان صحبت یا نوشت.
در فارسی معمولا حرف اضافه را در انتهای جمله میآوریم یا اصلا در جمله موصولی تکرار نمیکنیم. در آلمانی، برعکس، حرف اضافه حتما باید همراه با ضمیر موصولی بیاید و این نکته اصلی این فصل است.
مرور کوتاه جملات موصولی
برای درک درست این فصل، به شکل خیلی کوتاه یادآوری میکنیم که جمله موصولی چیست. جمله موصولی، جملهای فرعی است که اطلاعات اضافی درباره یک اسم میدهد. در آلمانی این جمله با ضمیر موصولی شروع میشود و فعل در انتهای جمله فرعی میآید.
مثال پایه، بدون حرف اضافه:
Ich habe einen Lehrer. Er ist sehr nett.
Ich habe einen Lehrer, der sehr nett ist.
اینجا «der» به «ein Lehrer» برمیگردد، و جمله «der sehr nett ist» اطلاعات اضافه درباره Lehrer میدهد.
در این فصل دیگر روی این بخشها تمرکز نمیکنیم و فقط روی جایگاه حرف اضافه و شکل ضمیر موصولی کار میکنیم.
ارتباط حروف اضافه با ضمیر موصولی
در آلمانی اگر اسم اول همراه با یک حرف اضافه استفاده شود، وقتی آن را به جمله موصولی تبدیل میکنیم، همان حرف اضافه باید با ضمیر موصولی بیاید و نمیتواند تنها بماند.
دو جمله جدا:
Ich warte auf den Bus. Der Bus kommt nicht.
تبدیل به جمله موصولی همراه با حرف اضافه:
Ich warte auf den Bus, auf den ich schon lange warte.
یا: Der Bus, auf den ich warte, kommt nicht.
در هر دو حالت، حرف اضافه «auf» از جلوی Bus جدا شده و همراه با ضمیر موصولی «den» آمده است.
قاعده مهم
در جملات موصولی، حرف اضافه همیشه مستقیما قبل از ضمیر موصولی میآید و هیچوقت در انتهای جمله فرعی نمیآید.
ساختار کلی:
$$\text{Präposition} + \text{Relativpronomen} \quad \dots \quad \text{Verb (am Ende)}$$
به عبارت دیگر، در آلمانی نمیتوان گفت:
\*Der Bus, ich warte lange auf ihn.
بلکه باید گفت:
Der Bus, auf den ich lange warte.
انتخاب حالت (Kasus) ضمیر موصولی با حرف اضافه
وقتی حرف اضافه را وارد جمله موصولی میکنیم، حالت ضمیر موصولی را خود حرف اضافه تعیین میکند، نه نقش اسم در جمله اصلی.
اگر حرف اضافه همیشه با آکوزاتیو بیاید، ضمیر موصولی هم در آکوزاتیو قرار میگیرد. اگر با داتیو بیاید، ضمیر موصولی در داتیو خواهد بود.
مثال آکوزاتیو:
Ich erinnere mich an diesen Film. Der Film war sehr traurig.
→ Der Film, an den ich mich erinnere, war sehr traurig.
«an» اینجا با آکوزاتیو است، پس میگوییم «an den».
مثال داتیو:
Ich spreche mit dem Lehrer. Der Lehrer ist neu.
→ Der Lehrer, mit dem ich spreche, ist neu.
«mit» همیشه با داتیو میآید، پس «dem» داتیو است.
قاعده انتخاب حالت
- حرف اضافه را پیدا کنید.
- ببینید آن حرف اضافه با کدام حالت میآید (Akkusativ یا Dativ و گاهی Genitiv).
- ضمیر موصولی را در همان حالت انتخاب کنید.
نقش اسم در جمله اصلی در این انتخاب نقشی ندارد.
شکلهای پرکاربرد: با der, die, das
در سطح B1 بیشترین کاربرد با ضمایر موصولی «der, die, das» است. جدول زیر چند ترکیب بسیار پرکاربرد را نشان میدهد. فرض کنید اسم، مفرد و معین است و حرف اضافه با آکوزاتیو یا داتیو میآید.
| حرف اضافه | معنی تقریبی | مثال با مذکر مفرد | مثال با مؤنث مفرد | مثال با خنثی مفرد |
|---|---|---|---|---|
| mit (D) | با | mit dem → mit dem | mit der → mit der | mit dem → mit dem |
| von (D) | از / درباره | von dem → von dem | von der → von der | von dem → von dem |
| bei (D) | نزد / در | bei dem → bei dem | bei der → bei der | bei dem → bei dem |
| für (A) | برای | für den → für den | für die → für die | für das → für das |
| über (A) | درباره / روی | über den → über den | über die → über die | über das → über das |
| auf (D/A) | روی / بر | auf dem/den → auf dem/auf den | auf der/die → auf der/auf die | auf dem/das → auf dem/auf das |
در عمل، معمولا از شکلهای جمع شده (مثل «vom», «beim», «im») هم استفاده میشود، اما در جمله موصولی معمولا شکل کامل را میبینید، مثلا:
Das ist das Haus, in dem ich wohne.
(Zu Hause: «im Haus» اما در جمله موصولی: «in dem»)
نمونههای مهم با داتیو: mit, bei, von, in
در سطح B1، تعداد زیادی از حروف اضافه داتیو به همراه ضمیر موصولی استفاده میشوند. چند مثال مهم:
- mit + داتیو
Ich habe einen Kollegen. Ich arbeite mit dem Kollegen zusammen.
→ Der Kollege, mit dem ich zusammenarbeite, ist sehr freundlich.
- bei + داتیو
Ich wohne bei einer Familie. Die Familie ist sehr nett.
→ Die Familie, bei der ich wohne, ist sehr nett.
- von + داتیو (معنی «از» یا «درباره»)
Ich spreche oft von meiner Schwester. Meine Schwester lebt in Berlin.
→ Meine Schwester, von der ich oft spreche, lebt in Berlin.
- in + داتیو (برای موقعیت ثابت)
Ich lebe in einer Stadt. Die Stadt ist sehr groß.
→ Die Stadt, in der ich lebe, ist sehr groß.
نکته مهم
در ساختار «Präposition + Relativpronomen»
حرف اضافه معنی را مشخص میکند، و حالت (آکوزاتیو/داتیو) از همان حرف اضافه میآید، حتی اگر در جمله اصلی، آن اسم فاعل یا مفعول باشد.
نمونههای مهم با آکوزاتیو: für, über, auf, an
حال چند مثال با حروف اضافه آکوزاتیو:
- für + آکوزاتیو
Ich habe ein Geschenk für meinen Freund. Mein Freund hat Geburtstag.
→ Mein Freund, für den ich ein Geschenk habe, hat heute Geburtstag.
- über + آکوزاتیو (معنی «درباره»)
Wir diskutieren über ein Problem. Das Problem ist sehr kompliziert.
→ Das Problem, über das wir diskutieren, ist sehr kompliziert.
- auf + آکوزاتیو (حرکت به سمت سطح)
Ich warte auf den Bus. Der Bus kommt nicht.
→ Der Bus, auf den ich warte, kommt nicht.
- an + آکوزاتیو (حرکت به سمت لبه یا محل مشخص)
Ich erinnere mich an einen Tag. Der Tag war sehr schön.
→ Der Tag, an den ich mich erinnere, war sehr schön.
در تمام این مثالها، ضمیر موصولی در آکوزاتیو است، چون حرف اضافه آکوزاتیو میخواهد، نه به خاطر نقش اسم در جمله.
تفاوت ساختار آلمانی و فارسی
در فارسی معمولا حرف اضافه در انتهای جمله میآید یا کلا حذف میشود:
«اتوبوسی که منتظرش هستم»
«مشکلی که دربارش صحبت میکنیم»
«شخصی که با او کار میکنم»
ولی در آلمانی ساختار دقیق برعکس است:
Der Bus, auf den ich warte, …
Das Problem, über das wir sprechen, …
Die Person, mit der ich arbeite, …
اگر بخواهیم کاملا تحتاللفظی ترجمه کنیم، شبیه این میشود:
«اتوبوسی، روی آن من منتظرم، …»
بنابراین برای فارسیزبانان دو نکته سخت است:
اول این که حرف اضافه باید جلو بیاید،
دوم این که ضمیر «او، آن» نقش اسم را میگیرد و با حرف اضافه ترکیب میشود.
خطای رایج فارسیزبانان
- جا گذاشتن حرف اضافه در جمله موصولی:
\*Der Bus, ich warte lange, kommt nicht. - آوردن حرف اضافه در آخر جمله:
\*Der Bus, ich warte lange auf, kommt nicht.
هر دو در آلمانی غلط هستند.
ساختار درست:
Der Bus, auf den ich lange warte, kommt nicht.
ضمایر موصولی جمع همراه با حرف اضافه
علاوه بر مفرد، باید شکل جمع را هم بشناسید، مخصوصا «denen» در داتیو جمع که بسیار پرکاربرد است.
| حالت | مذکر | مؤنث | خنثی | جمع |
|---|---|---|---|---|
| داتیو | dem | der | dem | denen |
| آکوزاتیو | den | die | das | die |
چند مثال مهم:
- با داتیو جمع: mit + denen
Ich habe Freunde. Ich gehe oft mit den Freunden ins Kino.
→ Die Freunde, mit denen ich oft ins Kino gehe, wohnen in meiner Nähe.
- با von + denen
Ich kenne viele Leute. Ich habe von diesen Leuten viel gelernt.
→ Die Leute, von denen ich viel gelernt habe, sind sehr nett.
- با آکوزاتیو جمع: für + die
Ich habe viele Aufgaben. Ich trage die Verantwortung für diese Aufgaben.
→ Die Aufgaben, für die ich die Verantwortung trage, sind sehr wichtig.
در فارسی معمولا میگوییم: «دوستانی که با آنها به سینما میروم» و «آنها» نقش «denen» را دارد که همراه با حرف اضافه میآید.
استفاده از wo به جای ضمیر موصولی + حرف اضافه
در زبان گفتاری آلمانی و گاهی در نوشتار غیررسمی، به جای ساختار رسمی «Präposition + Relativpronomen» برای مکانها، از «wo» استفاده میشود. مثلا:
Die Stadt, in der ich wohne, ist groß. (رسمیتر)
Die Stadt, wo ich wohne, ist groß. (گفتاریتر)
با این حال، وقتی حرف اضافه مهمی دارید که معنی را عوض میکند، ساختار «Präposition + Relativpronomen» همچنان واضحتر و دقیقتر است:
Das Haus, in dem ich wohne, ist alt.
Das Haus, an dem ich vorbeigehe, ist neu.
اینجا «wo» نمیتواند تفاوت «in» و «an» را واضح نشان دهد، بنابراین در سطح B1 بهتر است روی همان ساختار رسمی تسلط پیدا کنید.
توصیه آموزشی
برای امتحان و نوشتار رسمی سطح B1
همیشه از ساختار
$$\text{Präposition} + \text{Relativpronomen}$$
استفاده کنید و از «wo» فقط در گفتار و در مواردی که دقیقا درباره «مکان» صحبت میکنید، آن هم با احتیاط.
مقایسه چند ساختار مشابه
گاهی میتوان همان معنی را بدون جمله موصولی هم بیان کرد. دانستن این معادلها به شما کمک میکند جمله را بهتر درک کنید، حتی اگر خودتان همیشه از آسانترین شکل استفاده کنید.
مثال 1: با «mit dem»
Der Mann, mit dem ich spreche, ist mein Chef.
= Der Mann ist mein Chef. Ich spreche mit ihm.
مثال 2: با «über das»
Das Thema, über das wir heute sprechen, ist wichtig.
= Wir sprechen heute über ein Thema. Das Thema ist wichtig.
مثال 3: با «für den»
Der Kunde, für den ich arbeite, ist sehr anspruchsvoll.
= Ich arbeite für einen Kunden. Der Kunde ist sehr anspruchsvoll.
درک این تبدیل دو جمله ساده به یک جمله موصولی به شما کمک میکند هنگام خواندن متنهای طولانی گیج نشوید.
جمعبندی
در این فصل یاد گرفتید که در آلمانی، در جملات موصولی، حرف اضافه هرگز تنها نمیماند و همیشه مستقیما قبل از ضمیر موصولی میآید. حالت ضمیر موصولی را حرف اضافه تعیین میکند، نه نقش اسم در جمله اصلی. برای فارسیزبانان، عادت دادن ذهن به آوردن حرف اضافه در ابتدای جمله موصولی، مهمترین تمرین است.
با تمرینهایی که خودتان میسازید، مثلا تبدیل دو جمله ساده شامل حرف اضافه به یک جمله موصولی، این ساختار به تدریج برای شما طبیعی میشود و میتوانید متنهای B1 را راحتتر بخوانید و بنویسید.
Views: 2