KAHIBARO
4.5.6. مجهول در زبان رسمی و دانشگاهی
Table of Contents
کاربرد کلی مجهول در زبان رسمی و دانشگاهی
در متون رسمی و دانشگاهی آلمانی، ساختار مجهول نقش بسیار مهمی دارد، زیرا به نویسنده امکان میدهد بر «عمل» و «فرایند» تمرکز کند و نه بر «فاعل». در متن علمی، هدف معمولاً توصیف واقعیتها و نتایج است، نه برجسته کردن انجامدهنده. به همین دلیل، شما در مقالات، گزارشها، پایاننامهها، متنهای اداری و حقوقی، بسیار بیشتر از گفتوگوی روزمره با مجهول روبهرو میشوید.
در این بخش فرض میکنیم که شما با ساختارهای پایه مجهول، یعنی تفاوت بین مجهول فرایندی و حالتی، ساختار با فعل werden و worden/worden ist، و کنار آمدن مجهول با افعال وجهی، آشنا هستید. در اینجا تمرکز بر این است که چگونه از این ساختارها در سبک رسمی و دانشگاهی استفاده کنید، چه زمانی آنها را ترجیح دهید، و چه زمانی بهتر است از جایگزینها بهره ببرید تا متن شما طبیعی و حرفهای به نظر برسد.
در سبک رسمی و دانشگاهی آلمانی، مجهول یکی از ابزارهای اصلی برای «بیطرفسازی فاعل» و «تمرکز بر فرایند و نتیجه» است. انتخاب آگاهانه بین معلوم و مجهول، مستقیماً بر علمی بودن و عینی بودن متن شما اثر میگذارد.
نقش مجهول در سبک علمی و اداری
در متون دانشگاهی، نویسنده اغلب میخواهد:
- از تأکید بیش از حد بر «من» و «ما» پرهیز کند.
- متن را عینی، بیطرف و علمی نشان دهد.
- فرایند تحقیق، روشها، و نتایج را مرکز توجه قرار دهد.
- قواعد، الزامات، و رویهها را بدون تأکید بر عامل انسانی بیان کند.
در متون اداری و رسمی نیز، مجهول کمک میکند زبان رسمیتر، غیرشخصیتر و گاهی نرمتر شود. مثلاً تفاوت این دو جمله را ببینید:
| جمله | توضیح سبک |
|---|---|
| Wir prüfen Ihren Antrag. | معلوم، مستقیم، گاه کمی خشنتر یا شخصیتر |
| Ihr Antrag wird geprüft. | مجهول، رسمیتر، غیرشخصیتر، تمرکز بر «درخواست» |
به شکل مشابه، در یک مقاله علمی زبان معمولاً به جای «ما اندازهگیری کردیم» از ساختارهای غیرشخصی و مجهول استفاده میشود، مگر در برخی رشتهها یا مجلات که استفاده از «wir» را مجاز یا حتی ترجیح میدهند.
هر وقت هدف شما در متن رسمی یا دانشگاهی، تأکید بر «فرایند»، «قاعده»، یا «نتیجه» باشد و نه بر «فاعل»، مجهول یک انتخاب طبیعی و مناسب است.
ساختارهای رایج مجهول در متون دانشگاهی
در نوشتار علمی و دانشگاهی، سه گروه ساختار به ویژه رایج هستند:
- مجهول فرایندی با werden
- ساختارهای غیرشخصی نزدیک به مجهول
- ترکیب مجهول با افعال وجهی برای بیان الزامات و امکانپذیری
مجهول فرایندی در گزارش روش و آزمایش
در بخش روش تحقیق، آزمایش، و فرایندها، عموماً از مجهول فرایندی استفاده میشود تا عملیات مرحله به مرحله توضیح داده شود. ساختار کلی:
$$
\text{Subjekt (Objekt منطقی)} + werden + Partizip II
$$
چند الگوی بسیار رایج:
| آلمانی | ترجمه تقریبی |
|---|---|
| In diesem Experiment wird … untersucht. | در این آزمایش … بررسی میشود. |
| Die Daten werden statistisch ausgewertet. | دادهها به صورت آماری تحلیل میشوند. |
| Die Proben wurden bei 20°C gelagert. | نمونهها در ۲۰ درجه ذخیره شدند. |
| Die Ergebnisse werden im Folgenden dargestellt. | نتایج در ادامه ارائه میشوند. |
در متون علمی، فاعل جمله غالباً «دادهها»، «نتایج»، «نمونهها»، «مسئله»، «فرضیه» و مانند آن است و نه شخص انجام دهنده.
در بخش «روش تحقیق» و «نتایج»، استفاده از ساختار
«Objekt + werden + Partizip II»
یک الگوی استاندارد و پذیرفتهشده در نوشتار علمی آلمانی است.
ساختارهای غیرشخصی شبیه مجهول
در بسیاری از موقعیتها، آلمانی ترجیح میدهد به جای مجهول کلاسیک از ساختارهای غیرشخصی با es، man یا افعال خاص استفاده کند که از نظر کارکردی به مجهول نزدیکاند.
نمونهها:
- ساختار با es:
| آلمانی | کارکرد |
|---|---|
| Es wird angenommen, dass … | فرض میشود که … |
| Es kann gezeigt werden, dass … | میتوان نشان داد که … |
| Es wird erwartet, dass … | انتظار میرود که … |
این ساختارها معادل تقریبی ساختار فارسی «گفته میشود / فرض میشود / انتظار میرود» هستند و در متن دانشگاهی بسیار رایجند، مخصوصاً هنگام بیان فرضیات، نتایج کلی، یا دیدگاههای عمومی.
- استفاده از man:
| آلمانی | حالت رسمیتر با مجهول / غیرشخصی |
|---|---|
| Man unterscheidet zwei Typen von … | Es werden zwei Typen von … unterschieden. |
| Man spricht hier von … | Hier wird von … gesprochen. |
در متن نوشتاری دانشگاهی، اغلب ترجیح داده میشود از شکلهای مجهول یا es غیرشخصی به جای man استفاده شود، زیرا man کمی محاورهایتر به نظر میرسد.
در سبک دانشگاهی، ساختارهای es wird + Partizip II مانند
«Es wird angenommen, dass …»
از مهمترین الگوهای استاندارد برای بیان نظر عمومی یا نتیجهگیری غیرشخصی هستند.
مجهول همراه افعال وجهی برای بیان باید و میتوان
وقتی درباره دستورالعملها، الزامات، امکانات و محدودیتها صحبت میکنید، ترکیب مجهول با افعال وجهی بسیار پرکاربرد است:
الگوی کلی:
$$
Subjekt + Modalverb + Partizip II + werden
$$
نمونهها:
| آلمانی | ترجمه |
|---|---|
| Die Ergebnisse müssen sorgfältig interpretiert werden. | نتایج باید با دقت تفسیر شوند. |
| Die Daten dürfen nur anonym verwendet werden. | دادهها فقط مجاز است به صورت ناشناس استفاده شوند. |
| Das Experiment soll nach diesem Schema durchgeführt werden. | آزمایش باید طبق این الگو انجام شود. |
| Die Proben können bei Raumtemperatur gelagert werden. | نمونهها میتوانند در دمای اتاق نگهداری شوند. |
در متون دانشگاهی و اداری، این ساختار برای بیان قوانین، توصیههای قوی، محدودیتهای اخلاقی، و دستورالعملهای رسمی بسیار مهم است.
فرمول رایج در متون رسمی:
Subjekt + muss / darf / soll / kann + Partizip II + werden
این ساختار «الزام»، «اجازه»، «توصیه» و «امکان» را به شکل غیرشخصی و رسمی بیان میکند.
مجهول در سبک رسمی اداری و حقوقی
در متون اداری و حقوقی، مجهول به دلایل زیر بسیار محبوب است:
- زبان را رسمیتر و غیرشخصیتر میکند.
- از نام بردن مستقیم مسئول یا اداره مسئول پرهیز میکند.
- در قراردادها و قوانین، به شفافیت حقوق و وظایف کمک میکند، بدون تمرکز بر شخص.
نمونه جملهها:
| آلمانی | توضیح |
|---|---|
| Die Gebühr ist bis zum 31.12. zu zahlen. | زبان قراردادی، بدون فاعل مشخص، معادل «باید پرداخت شود». |
| Der Antrag ist schriftlich einzureichen. | فرم باید به صورت کتبی ارائه شود. |
| Die Ware wird innerhalb von 14 Tagen geliefert. | کالا ظرف ۱۴ روز تحویل داده میشود. |
| Der Vertrag kann von beiden Seiten gekündigt werden. | قرارداد میتواند از سوی هر دو طرف فسخ شود. |
گاهی نیز از ساختارهای دستوری با sein + zu + Infinitiv استفاده میشود که معنایی نزدیک به «باید» دارند و به شدت غیرشخصی هستند:
| ساختار | معنای تقریبی |
|---|---|
| Der Antrag ist bis zum 30.06. abzugeben. | باید تا ۳۰ ژوئن تحویل داده شود. |
| Die Unterlagen sind vollständig einzureichen. | مدارک باید به طور کامل ارائه شوند. |
این ساختارها در اطلاعیهها، آئیننامهها، و قراردادها بسیار رایج هستند و از نظر کارکردی نزدیک به مجهول با müssen هستند، اما رسمیتر و فشردهتر.
در زبان اداری، الگوی Subjekt + sein + zu + Infinitiv مانند
«Der Antrag ist schriftlich einzureichen.»
یک ساختار بسیار رسمی برای بیان «باید» و «الزام» است.
مقایسه مجهول علمی و مجهول در زبان روزمره
در گفتوگوی روزمره، آلمانیها معمولاً یا از معلوم استفاده میکنند یا از man، و مجهول خیلی سنگین یا کتابی به نظر میرسد. مثلاً:
| غیررسمیتر | رسمیتر / دانشگاهی |
|---|---|
| Man hat mir gesagt … | Es wurde mir gesagt … |
| Sie haben den Termin verschoben. | Der Termin wurde verschoben. |
| Man kann das so machen. | Das kann so gemacht werden. |
برای شما به عنوان زبانآموز، مهم است که تفاوت سبک را بشناسید. در نوشتار دانشگاهی، استفاده از مجهول میتواند متن شما را حرفهایتر و طبیعیتر کند، در حالی که در مکالمه روزمره، همان مقدار مجهول ممکن است غیرعادی و رسمی به نظر برسد.
از طرف دیگر، گاهی استفاده زیاد از مجهول در نوشتار دانشگاهی نیز میتواند متن را مبهم و سنگین کند. مجلات و استادها در این مورد دیدگاههای متفاوت دارند. در برخی رشتهها، استفاده کنترلشده از «wir» برای روشن کردن فاعل و مسئولیت نویسنده کاملاً پذیرفته شده و حتی توصیه میشود.
راهنمای عملی:
- در توضیح روش، مراحل آزمایش، و پردازش دادهها، مجهول غالباً انتخاب اول است.
- در بحث و نتیجهگیری، میتوانید بین معلوم و مجهول ترکیب ایجاد کنید، مخصوصاً اگر بخواهید دیدگاه خودتان را پررنگ کنید.
- در متون اداری، اطلاعیهها، و قراردادها، مجهول و ساختارهای غیرشخصی معمولاً استاندارد هستند.
در مکالمه روزمره، از مجهول کمتر استفاده کنید، اما در نوشتار دانشگاهی و اداری، مجهول و ساختارهای غیرشخصی ابزار اصلی شما برای ایجاد سبک رسمی و عینی هستند.
خطاهای رایج فارسیزبانان و نکات کاربردی
برای فارسیزبانان، چند مشکل متداول در استفاده از مجهول رسمی و دانشگاهی وجود دارد که آگاهی از آنها میتواند سطح متن شما را یکباره بالاتر ببرد.
۱. ترجمه مستقیم «ما» یا «من»
در فارسی علمی معمول است بنویسیم «در این پژوهش نشان میدهیم که …» یا «در این مقاله بررسی میکنیم …». اگر این را به صورت تحتاللفظی ترجمه کنید:
Wir zeigen in dieser Studie, dass …
در برخی رشتهها پذیرفتنی است، اما گاهی نسبت به سبک مرسوم مجله یا استاد شما کمتر عینی به نظر میرسد. در بسیاری از موارد، شکل غیرشخصی مناسبتر است:
| شکل با «wir» | شکل علمیتر با مجهول یا es |
|---|---|
| Wir zeigen, dass … | Es wird gezeigt, dass … |
| Wir untersuchen … | In dieser Arbeit wird … untersucht. |
| Wir vergleichen … | Es werden … verglichen. |
نکته مهم این است که قبل از نوشتن، ببینید در مقالات مرجع رشته شما بیشتر از کدام سبک استفاده شده است.
۲. قاطی کردن جایگاه werden و Partizip II
در جملههای طولانی علمی، بسیاری از دانشجویان جای فعل کمکی werden، افعال وجهی و Partizip II را اشتباه میگذارند. فرمول کلی در جمله اصلی:
$$
\text{فعل صرفشده (werden یا فعل وجهی)} = جایگاه دوم، \quad Partizip II + werden = انتهای جمله
$$
نمونه درست:
Die Daten müssen sorgfältig analysiert werden.
نمونه نادرست:
Die Daten müssen werden sorgfältig analysiert.
همینطور در ساختارهای es غیرشخصی:
Es kann gezeigt werden, dass …
Partizip II و werden همیشه در انتهای جمله کنار هم میآیند، حتی اگر چند قید میان آنها و بقیه جمله قرار بگیرد.
در جملات مجهول با افعال وجهی:
فعل وجهی در جایگاه دوم، Partizip II + werden در انتهای جمله
مثال:
Es muss betont werden, dass …
۳. استفاده افراطی از مجهول
بعضی زبانآموزان وقتی یاد میگیرند مجهول متن را رسمی میکند، سعی میکنند تقریباً تمام جملهها را مجهول بنویسند. نتیجه متنی میشود پر از جملات طولانی، خسته کننده و گاهی مبهم.
توصیه عملی:
- برای «روش تحقیق» و «فرایندها»، مجهول را غالب نگه دارید.
- برای «بحث و نتیجهگیری»، ترکیبی از معلوم و مجهول داشته باشید.
- اگر میخواهید به تصمیم خودتان، تفسیر خودتان، یا محدودیتهای تحقیق اشاره کنید، معلوم اغلب مناسبتر است:
| جنبه شخصی | جنبه عینی |
|---|---|
| Wir gehen davon aus, dass … | Es wird davon ausgegangen, dass … |
| Wir haben nur 50 Personen befragt. | Es wurden nur 50 Personen befragt. |
در متن دانشجویی، استفاده هوشمندانه از هر دو سبک نشان میدهد که شما با conventions نوشتار علمی آشنا هستید.
۴. معادلگیری اشتباه با فارسی
در فارسی برای سبک رسمی از ساختارهای «میشود»، «میگردد»، «خواهد شد» استفاده میکنیم که گاهی معادل مجهول آلمانی است، اما نه همیشه. مهم است به ساختار دقیق آلمانی توجه کنید، نه فقط به ترجمه تحتاللفظی.
چند تطبیق مفید:
| فارسی رسمی | الگوی رایج آلمانی |
|---|---|
| انتظار میرود که … | Es wird erwartet, dass … |
| توصیه میشود که … | Es wird empfohlen, … zu … / Es wird empfohlen, dass … |
| لازم است که … | Es ist notwendig, … zu … / … muss … werden. |
| مجاز است که … | Es ist erlaubt, … zu … / … darf … werden. |
هیچوقت به صورت مکانیکی هر «میشود» فارسی را با «wird» ترجمه نکنید.
ابتدا نقش جمله را مشخص کنید: انتظار، توصیه، الزام، امکان و سپس ساختار آلمانی مناسب را انتخاب کنید.
جمعبندی کاربردی برای نوشتن متن دانشگاهی
برای استفاده مؤثر از مجهول در نوشتار رسمی و دانشگاهی آلمانی، میتوانید این راهنمای فشرده را به کار بگیرید:
- در بخش روش و فرایند، از مجهول فرایندی با werden استفاده کنید:
In dieser Studie wird … untersucht.
Die Daten werden statistisch ausgewertet. - برای بیان فرضیات، نتایج کلی و دیدگاه عمومی، از es غیرشخصی بهره ببرید:
Es wird angenommen, dass …
Es kann gezeigt werden, dass … - برای قوانین، مقررات، و دستورالعملها، از ترکیب افعال وجهی با مجهول یا ساختار sein + zu + Infinitiv استفاده کنید:
Die Anträge müssen bis zum 30.09. eingereicht werden.
Die Anträge sind bis zum 30.09. einzureichen. - در متون اداری، برای رسمی بودن و بیطرفی، مجهول و ساختارهای غیرشخصی را بر معلوم ترجیح دهید، مگر جایی که لازم است مسئول مشخص شود.
- در بحث و نتیجهگیری، از ترکیب معقول معلوم و مجهول استفاده کنید تا هم مسئولیت علمی خود را نشان دهید و هم متن شما عینی و آکادمیک بماند.
اگر این الگوها را آگاهانه تمرین و در متون علمی واقعی ردیابی کنید، به تدریج احساس طبیعیتری نسبت به اینکه «کجا مجهول مناسب است و کجا نه» پیدا خواهید کرد، و این همان نکته کلیدی در تسلط بر سبک رسمی و دانشگاهی آلمانی است.
Views: 2