KAHIBARO
4.5.1. مجهول فرایندی
Table of Contents
مفهوم کلی مجهول فرایندی
در زبان آلمانی دو نوع اصلی ساختار مجهول داریم که در فارسی معمولاً هر دو را «مجهول» ترجمه میکنیم، اما در آلمانی از نظر معنا و کاربرد با هم فرق دارند. یکی از آنها مجهول فرایندی است که در آلمانی با فعل کمکی werden ساخته میشود و تمرکز آن بر رخدادن یک عمل به عنوان یک فرایند است، نه بر نتیجه نهایی عمل. در این بخش فقط روی همین نوع تمرکز میکنیم و نوع دیگر را که مربوط به «نتیجه» است در فصل بعد خواهید دید.
در مجهول فرایندی، میخواهیم بگوییم «کاری در حال انجام است» یا «کاری انجام شد» و مهم نیست چه کسی آن را انجام میدهد، بلکه خود عمل به عنوان یک پروسه مهم است. برای مثال، وقتی میگوییم «خانه رنگ میشود» بر این تأکید داریم که عمل رنگکردن در جریان است، نه اینکه در نهایت «خانه رنگ شده است».
نکته مهم:
مجهول فرایندی در آلمانی همیشه با ترکیب
werden + Partizip II
ساخته میشود.
در ادامه، این ساختار را در زمانهای مختلف و با مثالهای کاربردی میبینید.
ساختار کلی مجهول فرایندی با werden
مبنای ساختن مجهول فرایندی همیشه این دو جزء است:
۱. یک شکل زمانی از فعل werden
۲. شکل سوم فعل اصلی، یعنی Partizip II
الگوی کلی جمله خبری:
$$
\text{فاعل جدید} + \text{شکل مناسب "werden"} + \dots + \text{Partizip II}
$$
در مجهول، معمولاً مفعول جمله معلوم به فاعل جدید تبدیل میشود. به مقایسه زیر توجه کنید:
| نوع جمله | آلمانی | ترجمه تقریبی فارسی |
|---|---|---|
| معلوم | Der Maler streicht das Haus. | نقاش خانه را رنگ میکند. |
| مجهول فرایندی | Das Haus wird gestrichen. | خانه رنگ میشود. |
در جمله معلوم «نقاش» فاعل است و «خانه» مفعول. در جمله مجهول «خانه» به جایگاه فاعل میآید و «نقاش» یا حذف میشود یا اگر لازم باشد با حرف اضافه von به صورت اختیاری اضافه میگردد:
Das Haus wird von dem Maler gestrichen.
خانه توسط نقاش رنگ میشود.
قاعده اصلی ساخت مجهول فرایندی:
۱. مفعول آکوزاتیو جمله معلوم، فاعل جمله مجهول میشود.
۲. فعل اصلی در جمله مجهول به صورت Partizip II میآید.
۳. فعل کمکی werden مطابق زمان و شخص صرف میشود.
اگر جمله معلوم مفعول آکوزاتیو نداشته باشد، معمولاً تبدیل آن به مجهول فرایندی طبیعی نیست یا ساختار دیگری به کار میبریم.
صرف مجهول فرایندی در زمان حال
در سطح B2 باید بتوانید مجهول فرایندی را فعالانه در چند زمان مختلف بسازید. از سادهترین زمان شروع میکنیم، یعنی زمان حال (Präsens).
الگوی زمان حال:
$$
\text{فاعل} + \text{werden (صرفشده در حال)} + \dots + \text{Partizip II}
$$
صرف فعل werden در زمان حال:
| شخص | صرف werden | مثال کوتاه مجهول |
|---|---|---|
| ich | werde | Ich werde gefragt. من مورد سؤال قرار میگیرم. |
| du | wirst | Du wirst informiert. تو مطلع میشوی. |
| er/sie/es | wird | Er wird operiert. او عمل میشود. |
| wir | werden | Wir werden getestet. ما آزمایش میشویم. |
| ihr | werdet | Ihr werdet kontrolliert. شما (جمع) کنترل میشوید. |
| sie/Sie | werden | Sie werden eingeladen. آنها / شما دعوت میشوید. |
چند مثال کاملتر:
Die Straße wird repariert.
خیابان تعمیر میشود / در حال تعمیر است.
In der Schule wird Deutsch gesprochen.
در مدرسه آلمانی صحبت میشود.
Neue Mitarbeiter werden gesucht.
کارکنان جدید جستوجو میشوند / دنبال کارکنان جدید هستند.
در تمام این مثالها، تمرکز روی فرایند در زمان حال است. این جملات معمولاً در اعلانها، خبرها و توضیح روندها به کار میروند.
به خاطر بسپارید:
زمان حال در مجهول فرایندی = werden (Präsens) + Partizip II
صرف مجهول فرایندی در زمان گذشته و آینده
در متنهای خبری، گزارشها و متنهای رسمی، بسیار مهم است که بتوانید مجهول فرایندی را در گذشته و آینده هم درک و تولید کنید. ساختار همیشه مشابه است: یک شکل زمانی از werden، به اضافه Partizip II.
گذشته ساده (Präteritum) در مجهول فرایندی
در متون نوشتاری، برای گزارش رویدادهای گذشته معمولاً از گذشته ساده استفاده میشود.
الگو:
$$
\text{فاعل} + \text{werden (Präteritum)} + \dots + \text{Partizip II}
$$
صرف werden در Präteritum:
| شخص | صرف werden |
|---|---|
| ich | wurde |
| du | wurdest |
| er/sie/es | wurde |
| wir | wurden |
| ihr | wurdet |
| sie/Sie | wurden |
نمونهها:
Die Straße wurde gestern repariert.
خیابان دیروز تعمیر شد.
Die Ergebnisse wurden veröffentlicht.
نتایج منتشر شدند.
Viele Fragen wurden gestellt.
سؤالات زیادی مطرح شد.
در این مثالها تأکید بر فرایندی است که در گذشته رخ داده، نه صرفاً بر نتیجه نهایی.
گذشته کامل (Plusquamperfekt) در مجهول فرایندی
در سطح B2 ممکن است با گذشته کامل مجهول نیز روبهرو شوید، بهخصوص در متنهای خبری که ترتیب زمانی چند رویداد مهم است.
الگو:
$$
\text{فاعل} + \text{waren} + \text{Partizip II} + \text{worden}
$$
توجه کنید که در این ساخت، از sein در گذشته ساده (waren / war) استفاده میشود و در پایان، شکل ویژه worden میآید که مخصوص مجهول فرایندی است.
مثالها:
Die Straße war schon repariert worden, als der Regen anfing.
خیابان قبلاً تعمیر شده بود که باران شروع شد.
(در اینجا هنوز بر فرایند انجامشدن عمل در گذشته گذشته تأکید داریم.)
Alle Tickets waren innerhalb einer Stunde verkauft worden.
تمام بلیتها ظرف یک ساعت فروخته شده بودند.
در هر دو مثال، داریم درباره عملی صحبت میکنیم که قبل از یک رویداد دیگر در گذشته به پایان رسیده است.
زمان آینده (Futur I) در مجهول فرایندی
برای حدس درباره آینده یا بیان تصمیمات و برنامههای رسمی، از Futur I در مجهول فرایندی استفاده میشود.
الگو:
$$
\text{فاعل} + \text{werden (Futur-Hilfsverb)} + \dots + \text{Partizip II} + \text{werden}
$$
در واقع در Futur I دو بار «werden» داریم، یکی به عنوان فعل کمکی آینده که صرف میشود و دیگری در انتهای جمله به صورت مصدر.
مثالها:
Die Straße wird morgen repariert werden.
خیابان فردا تعمیر خواهد شد.
Das Problem wird bald gelöst werden.
این مشکل به زودی حل خواهد شد.
Neue Regeln werden eingeführt werden.
قوانین جدیدی معرفی خواهند شد.
در گفتار روزمره، آلمانی زبانها در بسیاری موارد، بهویژه وقتی قید زمانی وجود دارد، به جای Futur I از زمان حال استفاده میکنند، اما در متون رسمی و خبری Futur I را زیاد میبینید.
خلاصه فرمولها در مجهول فرایندی:
زمان حال:
$$
werden\,(Präsens) + Partizip II
$$
گذشته ساده:
$$
werden\,(Präteritum) + Partizip II
$$
گذشته کامل:
$$
waren/war + Partizip II + worden
$$
آینده:
$$
werden\,(Präsens) + Partizip II + werden
$$
تأکید بر فرایند در برابر نتیجه
ویژگی اصلی مجهول فرایندی این است که روی خود عمل و جریان آن تمرکز میکند. برای درک بهتر، آن را با حالتی مقایسه کنید که روی «نتیجه» تأکید میکند. این مقایسه به شما کمک میکند که در متنهای B2 نازککاری معنایی را بفهمید، هرچند توضیح کامل نوع «نتیجهای» در فصل بعد میآید.
به مثال زیر دقت کنید:
Die Tür wird geöffnet.
در باز میشود.
(تأکید بر عمل باز کردن، فرایند در حال انجام است.)
Die Tür ist geöffnet.
در باز است.
(تأکید بر وضعیت / نتیجه: الان در در حالت باز قرار دارد.)
یا در زمان گذشته:
Die E-Mails wurden gestern verschickt.
ایمیلها دیروز ارسال شدند.
(گزارش فرایند ارسال در گذشته.)
Die E-Mails sind verschickt.
ایمیلها ارسال شدهاند.
(نتیجه، وضعیتی که الان برقرار است.)
در متنهای خبری، وقتی خبرنگار میخواهد توضیح بدهد «چه کارهایی انجام میشود یا انجام شد»، بیشتر از مجهول فرایندی استفاده میکند، چون برای او خود «اقدام» مهم است، نه فقط «نتیجه نهایی».
نمونههایی از تاکید بر فرایند:
In unserem Betrieb werden neue Maschinen installiert.
در کارخانه ما دستگاههای جدید نصب میشوند.
(فرایند نصب در جریان است یا انجام میشود.)
Das Gebäude wird zurzeit renoviert.
ساختمان در حال حاضر بازسازی میشود.
(تمرکز بر کارهایی که در حال انجام است.)
Beim Meeting wurden verschiedene Lösungen diskutiert.
در جلسه راهحلهای مختلف مورد بحث قرار گرفت.
(فرایند «بحثکردن» مهم است.)
در سطح B2 باید بتوانید از روی همین تفاوت ظریف، نوع توجه گوینده را تشخیص دهید، مخصوصاً وقتی میخواهد فعالیتها، پروژهها و روندها را توصیف کند.
کاربردهای متنی و رسمی مجهول فرایندی
در سطح B2، مجهول فرایندی یکی از ابزارهای مهم برای نوشتن متنهای رسمی، گزارشها، مقالات کوتاه و متنهای دانشگاهی ساده است. چند کارکرد اصلی آن را در متنها میتوان اینگونه دستهبندی کرد:
۱. تمرکز بر عمل، نه بر فاعل
در بسیاری از متنهای رسمی، فاعل یا معلوم نیست، یا مهم نیست، یا故عمداً ذکر نمیشود. در این موارد از مجهول فرایندی استفاده میشود.
Zum Schutz der Daten werden alle Informationen verschlüsselt.
برای حفاظت از دادهها، همه اطلاعات رمزگذاری میشوند.
In diesem Kurs werden verschiedene Methoden vorgestellt.
در این دوره روشهای مختلفی معرفی میشوند.
در هر دو مثال، انجامدهنده مشخص نیست یا مهم نیست؛ تاکید روی «اقدام» است.
۲. زبان خنثی و رسمی
مجهول فرایندی به متن، لحنی بیطرف و رسمی میدهد که برای مقالات، گزارشها و خبرها مناسب است.
Im nächsten Schritt werden die Ergebnisse ausgewertet.
در مرحله بعد، نتایج تحلیل میشوند.
Bei Verstoß gegen die Regeln wird ein Protokoll geschrieben.
در صورت تخلف از قوانین، گزارشی نوشته میشود.
در این نمونهها، متن حالت دستورالعمل یا گزارش دارد و از ذکر «ما»، «من» یا «شما» خودداری شده است تا لحن رسمیتر شود.
۳. توصیف فرایندها و دستورالعملها
در متون علمی، فنی، و دستورالعملها، مجهول فرایندی بسیار رایج است، چون تمرکز بر روی مراحل انجام کار است.
Zuerst werden die Daten gesammelt, dann werden sie analysiert.
ابتدا دادهها جمعآوری میشوند، سپس تحلیل میشوند.
Die Proben werden im Labor untersucht.
نمونهها در آزمایشگاه بررسی میشوند.
در متون دانشگاهی سطح B2، وقتی میخواهید فرایند تحقیق، آزمایش، یا تولید را توضیح دهید، استفاده از مجهول فرایندی بسیار طبیعی است.
۴. گزارشهای خبری و اداری
در خبرها و متنهای اداری، مجهول فرایندی برای گزارش سیاستها و تصمیمها استفاده میشود تا گاهی مسئول مستقیم اقدام هم محو شود.
In vielen Städten werden neue Radwege gebaut.
در بسیاری از شهرها مسیرهای دوچرخهسواری جدید ساخته میشوند.
Ab nächstem Jahr werden die Gebühren erhöht.
از سال آینده هزینهها افزایش داده میشوند.
در چنین جملاتی، سیاستها و اقدامات به صورت یک «فرایند عمومی» نشان داده میشوند و شخص یا سازمان مسئول الزاماً نام برده نمیشود.
۵. ساختار با عامل عمل (von / durch)
اگر بخواهیم عامل عمل را ذکر کنیم، معمولاً از دو حرف اضافه استفاده میشود:
| حرف اضافه | کاربرد متداول |
|---|---|
| von | برای افراد یا سازمانهایی که عمل را انجام میدهند |
| durch | برای ابزار، وسیله یا علت فیزیکی |
مثالها:
Der Text wird von der Lehrerin korrigiert.
متن توسط معلم تصحیح میشود.
Die Meldung wird durch ein Signal ausgelöst.
پیغام توسط یک سیگنال فعال میشود.
با این حال، در بسیاری از متنهای رسمی یا گزارشها، این بخش اصلاً ذکر نمیشود، چون یا واضح است یا عمداً حذف میشود تا متن بیطرفتر به نظر برسد.
با تسلط بر مجهول فرایندی و تشخیص این که چه زمانی تمرکز روی «فرایند انجام کار» است، میتوانید متنهای رسمی آلمانی را بهتر بفهمید و خودتان هم گزارشها و توضیحهای خنثی و حرفهایتری بنویسید.
Views: 3