KAHIBARO
2.9.5. افعال دارای مفعول داتیو
Table of Contents
مقدمه
در این فصل با گروه مهمی از افعال آلمانی آشنا میشوید که همیشه یا معمولا با مفعول در حالت داتیو میآیند. این افعال در مکالمه روزمره بسیار پرکاربرد هستند، مخصوصا وقتی میخواهید چیزی به کسی بدهید، کمکی کنید، جواب بدهید یا چیزی برای کسی توضیح دهید.
هدف این فصل این است که:
- ایده «مفعول داتیو» را کنار این افعال به صورت عملی ببینید، نه به صورت تئوری.
- چند فعل بسیار مهم داتیوی را با ترجمه و مثال دقیق یاد بگیرید.
- با الگوی جملهسازی با این افعال در سطح A2 راحت شوید.
توضیح نظری کلی داتیو در فصل «حروف اضافه دوحالته» و «ضمایر شخصی در حالت داتیو» میآید، در اینجا بیشتر روی خودِ افعال و نمونه جملهها تمرکز میکنیم.
قاعده مهم
بعضی افعال آلمانی برای مفعولِ «شخص» از حالت داتیو استفاده میکنند، نه آکوزاتیو.
در این افعال، مفعولِ «چیز» معمولا آکوزاتیو است، و مفعولِ «شخص» داتیو:
$\text{فعل} + \text{مفعول داتیو (شخص)} + \text{مفعول آکوزاتیو (چیز)}$
مثال کلی:
Ich gebe dir das Buch.
«من کتاب را به تو میدهم.»
dir = داتیو
das Buch = آکوزاتیو
در ادامه میبینید که کدام افعال مهم به این شکل کار میکنند.
الگوی کلی جمله با افعالِ دارای مفعول داتیو
ساختار بسیار رایج در زبان روزمره آلمانی، مخصوصا با افعالی مثل geben و zeigen و erklären، این است:
$$\text{فاعل} + \text{فعل صرفشده} + \text{مفعول داتیو} + \text{مفعول آکوزاتیو}$$
مثال:
Ich schenke meiner Mutter eine Blume.
من به مادرم یک گل هدیه میدهم.
در این جمله:
meiner Mutter ← مفعول داتیو (شخص، «به چهکسی؟»)
eine Blume ← مفعول آکوزاتیو (چیز، «چه چیزی؟»)
گاهی ترتیب را برعکس هم میبینید، مخصوصا اگر مفعول آکوزاتیو ضمیر باشد:
Ich gebe es dir.
من آن را به تو میدهم.
ولی در سطح A2 یک قاعده کاربردی و ساده این است:
الگوی پیشنهادی برای شروع کار
اگر هر دو مفعول «اسم» باشند، معمولا اول داتیو، بعد آکوزاتیو میآید:
Ich gebe meinem Bruder das Ticket.
اگر مفعول آکوزاتیو «ضمیر» باشد، معمولا ضمیرِ آکوزاتیو قبل از داتیو میآید:
Ich gebe es meinem Bruder.
افعال بسیار پرکاربرد با مفعول داتیو
در این بخش، چند فعل داتیوی خیلی مهم را با معنی و یک مثال ساده میبینید. هدف این است که الگوی جملهسازی را «حس» کنید.
فعل geben «دادن»
معنی اصلی geben همان «دادن» است. این فعل تقریبا همیشه با یک شخص در داتیو و یک چیز در آکوزاتیو میآید.
جدول نمونه:
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Ich gebe dir das Buch. | من کتاب را به تو میدهم. |
| Er gibt seinem Freund Geld. | او به دوستش پول میدهد. |
| Gib mir bitte den Stift. | لطفا خودکار را به من بده. |
در همه این جملهها، سؤال مهم این است:
به چهکسی؟ ← داتیو
چه چیزی؟ ← آکوزاتیو
فعل schenken «هدیه دادن»
schenken بسیار شبیه geben است، اما معنی «هدیه دادن» دارد، معمولا در موقعیتهای جشن، تولد، کریسمس و غیره.
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Ich schenke meinem Bruder ein T-Shirt. | من به برادرم یک تیشرت هدیه میدهم. |
| Wir schenken unserer Mutter Blumen. | ما به مادرمون گل هدیه میدهیم. |
| Er schenkt seiner Freundin ein Buch. | او به دوستدخترش یک کتاب هدیه میدهد. |
توجه کنید که «گیرنده هدیه» همیشه در داتیو است، و خود هدیه آکوزاتیو است.
فعل zeigen «نشان دادن»
zeigen یعنی «نشان دادن» یا «نشان میدهم به کسی».
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Ich zeige dir die Stadt. | من شهر را به تو نشان میدهم. |
| Sie zeigt ihrem Kind die Fotos. | او به بچهاش عکسها را نشان میدهد. |
| Kannst du mir den Weg zeigen? | میتوانی راه را به من نشان بدهی؟ |
باز هم ساختار همان است: شخص در داتیو، چیز در آکوزاتیو.
فعل erklären «توضیح دادن»
erklären یعنی «توضیح دادن، شرح دادن».
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Der Lehrer erklärt den Studenten die Grammatik. | معلم گرامر را برای دانشجوها توضیح میدهد. |
| Kannst du mir das Problem erklären? | میتوانی این مشکل را برایم توضیح بدهی؟ |
| Ich erkläre dir die Hausaufgabe. | من تکلیف را برایت توضیح میدهم. |
نکته مهم در استفاده روزمره این است که «برای چهکسی توضیح میدهیم» در داتیو میآید.
فعل schicken و senden «فرستادن»
هر دو فعل schicken و senden یعنی «فرستادن» و در سطح A2 معمولا به شکل ساده با مفعول داتیو برای «گیرنده» استفاده میشوند.
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Ich schicke dir eine E-Mail. | من یک ایمیل برایت میفرستم. |
| Er schickt seiner Schwester ein Paket. | او یک بسته برای خواهرش میفرستد. |
| Sie sendet ihren Eltern Fotos. | او برای پدر و مادرش عکس میفرستد. |
باز هم الگو همان است: شخص داتیو، چیز آکوزاتیو.
فعل bringen «آوردن، بردن»
bringen معمولا به معنی «آوردن» است، اما در فارسی گاهی ما «بردن» میگوییم. برای داتیو، شخصی است که چیزی را برای او میآوریم یا میبریم.
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Ich bringe dir einen Kaffee. | من یک قهوه برایت میآورم. |
| Kannst du mir das Wasser bringen? | میتوانی برای من آب را بیاوری؟ |
| Er bringt seiner Oma Medikamente. | او برای مادربزرگش دارو میآورد. |
در موقعیتهای روزمره، مخصوصا در رستوران، جملههای زیادی با bringen میشنوید.
افعالی که احساس و نظر نسبت به کسی یا چیزی را بیان میکنند
گروه دیگری از افعال داتیوی مربوط به احساس، نظر یا «تناسب داشتن» است. در این افعال، فاعل واقعی از نظر مفهوم ممکن است «چیز» باشد، اما شخص در داتیو میآید.
فعل gefallen «خوش آمدن، دوست داشتن (از دید احساس)»
gefällt / gefallen برای بیان سلیقه و خوش آمدن ظاهری به کار میرود.
الگوی sehr مهم با gefallen
در آلمانی برای گفتن «من این را دوست دارم» از ساختار داتیوی استفاده میشود:
$$\text{چیز (فاعل)} + gefallen + \text{شخص در داتیو}$$
Das Buch gefällt mir.
این کتاب از نظر من جذاب است / من از این کتاب خوشم میآید.
جدول نمونه:
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Das Kleid gefällt mir. | من از این لباس خوشم میآید. |
| Der Film gefällt uns nicht. | ما از این فیلم خوشمان نمیآید. |
| Gefällt dir das Essen? | از این غذا خوشت میآید؟ |
فعل با فاعل «چیز» صرف میشود، نه با شخص:
Der Film gefällt mir. (نه: ich gefalle der Film)
فعل passen «اندازه بودن، جور بودن»
passen معمولا برای لباس و کفش استفاده میشود، یعنی «اندازه کسی بودن».
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Die Schuhe passen mir nicht. | این کفشها اندازه من نیست. |
| Das T-Shirt passt dir sehr gut. | این تیشرت خیلی اندازه تو است. |
| Passen Ihnen die Hosen? | این شلوارها اندازه شما هست؟ (رسمی) |
در فصل «خرید لباس» این ساختار را بیشتر تمرین میکنید، اما اینجا مهم است توجه کنید که شخص در داتیو میآید.
فعل stehen «ایستادن» و «به کسی آمدن (لباس)»
stehen به معنی «ایستادن» را در سطح دیگر یاد میگیرید. اینجا فقط معنی مهم دیگرش را میبینیم: «به کسی آمدن، مناسبِ چهره یا استایل کسی بودن».
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Die Jacke steht dir gut. | این کاپشن به تو خیلی میآید. |
| Die Farbe steht ihr nicht. | این رنگ به او (مونث) نمیآید. |
| Der Anzug steht Ihm sehr elegant. | این کتوشلوار خیلی به او (مذکر) میآید. |
دوباره شخص در داتیو است و خودِ لباس فاعل جمله است.
فعل schmecken «خوشمزه بودن، خوش آمدن از نظر طعم»
schmecken برای طعم و غذا استفاده میشود.
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Das Essen schmeckt mir. | این غذا به مزاج من خوش میآید / خوشمزه است. |
| Die Suppe schmeckt ihm nicht. | سوپ به نظر او خوشمزه نیست / بد است. |
| Schmeckt euch der Kaffee? | قهوه به نظرتان خوشمزه است؟ |
در فارسی میگوییم «این غذا به من مزه میدهد / خوشم میآید»، در آلمانی ساختار داتیو کاملا طبیعی است.
افعالی که با اطلاعات، جواب، کمک و غیره میآیند
چند فعل مهم دیگر که معمولا با داتیو برای «شخص» میآیند:
فعل helfen «کمک کردن»
helfen همیشه با داتیو میآید. چیزی در آکوزاتیو ندارد، یعنی مستقیم میگوییم «به کسی کمک میکنم».
قاعده مهم
helfen همیشه با مفعول داتیو میآید.
هیچوقت مفعول آکوزاتیو مستقیم بعد از helfen نمیآید:
Ich helfe dir. (درست)
Ich helfe dich. (غلط)
نمونهها:
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Kannst du mir helfen? | میتوانی به من کمک کنی؟ |
| Er hilft seinem Bruder. | او به برادرش کمک میکند. |
| Danke, dass du mir geholfen hast. | ممنون که به من کمک کردی. |
فعل danken «تشکر کردن»
danken هم مثل helfen همیشه با داتیو میآید. در فارسی معمولا میگوییم «از کسی تشکر کردن».
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Ich danke dir. | من از تو تشکر میکنم. |
| Wir danken Ihnen für Ihre Hilfe. | ما از شما به خاطر کمکتان تشکر میکنیم. |
| Sie dankt ihren Eltern. | او از پدر و مادرش تشکر میکند. |
دقت کنید که اینجا هم مفعول آکوزاتیو مستقیم نداریم. اگر چیزی مثل «für deine Hilfe» اضافه کنیم، با حرف اضافه میآید، نه به شکل مفعول آکوزاتیو ساده.
فعل antworten «جواب دادن»
antworten یعنی «جواب دادن به کسی». شخصی که جواب را میگیرد در داتیو میآید.
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Er antwortet mir sofort. | او فورا به من جواب میدهد. |
| Antwortest du deinem Lehrer? | به معلمت جواب میدهی؟ |
| Sie antwortet ihm nicht. | او به او (مذکر) جواب نمیدهد. |
فعل gratulieren «تبریک گفتن»
در فصل «جشنها و سنتها» موقعیتهای تبریک گفتن را میبینید. از نظر گرامری، فعل مهم شما برای تبریک گفتن، gratulieren است که با داتیو میآید.
| جمله آلمانی | ترجمه فارسی |
|---|---|
| Ich gratuliere dir zum Geburtstag. | تولدت را به تو تبریک میگویم. |
| Wir gratulieren ihnen zur Hochzeit. | ما ازدواجشان را به آنها تبریک میگوییم. |
| Er gratuliert seinem Freund zum Examen. | او قبولی امتحان را به دوستش تبریک میگوید. |
در این مثالها، شخصی که تبریک میگیرد در داتیو است.
مقایسه با فارسی: چرا داتیو برای فارسیزبانان گیجکننده است؟
در فارسی، معمولا مفعول مستقیم را با «را» نشان میدهیم و مفعول غیر مستقیم را اغلب با کلماتی مثل «به» یا «برای» میآوریم:
من کتاب را به او میدهم.
او به من کمک میکند.
در آلمانی، بخش «به او، به من، برای او» در بسیاری موارد با حالت داتیو و بدون حرف اضافه جداگانه بیان میشود:
Ich gebe ihm das Buch.
Er hilft mir.
برای عادت کردن، میتوانید به این شکل فکر کنید:
| سؤال فارسی | حالت در آلمانی |
|---|---|
| «چه چیزی / که را؟» | آکوزاتیو |
| «به چهکسی / برای چهکسی؟» | داتیو |
در افعالی مثل geben و schenken، هر دو سؤال را دارید، پس هر دو حالت را در یک جمله میبینید.
در افعالی مثل helfen و danken فقط سؤال «به چهکسی؟» یا «از چهکسی؟» را دارید، پس فقط داتیو دارید.
چند الگوی کاربردی برای تمرین خودخوان
در این بخش چند الگوی ثابت آورده میشود که میتوانید با تغییر اسمها و ضمایر، خودتان جمله بسازید. هدف، تمرین «حس» داتیو است، نه حفظ قاعدهی تئوریک.
الگو ۱, دادن و هدیه دادن:
Ich gebe meinem Freund / meiner Freundin __________.
Ich schenke meiner Mutter / meinem Vater __________.
الگو ۲, نشان دادن و توضیح دادن:
Ich zeige dir / euch / Ihnen __________.
Der Lehrer erklärt den Studenten __________.
الگو ۳، احساس، سلیقه، مزه:
Das __________ gefällt mir / dir / ihm / ihr / uns / euch / ihnen.
Das __________ schmeckt mir / dir / ihm / ihr / uns / euch / ihnen.
Die __________ passt mir / dir / ihm / ihr / uns / euch / ihnen.
الگو ۴، کمک، تشکر، جواب:
Ich helfe dir / ihm / ihr / Ihnen.
Ich danke dir / euch / Ihnen.
Er antwortet mir / uns / euch.
برای تمرین، پیشنهاد میشود هر بار این الگوها را با واژگان فصل «جشنها و سنتها» ترکیب کنید، مثلا کلمههایی مثل Geschenk، Geburtstag، Party، Einladung، Blumen، Karte و غیره را در جای خالی قرار دهید.
جمعبندی
در این فصل دیدید که بسیاری از افعال آلمانی برای «شخص گیرنده، شنونده، کمکگیرنده یا کسی که چیزی به او خوش میآید» از مفعول داتیو استفاده میکنند. مهمترین گروههایی که آشنا شدید، اینها هستند:
- افعال انتقال: geben، schenken، zeigen، erklären، schicken، bringen.
در اینها معمولا شخص داتیو است، چیز آکوزاتیو. - افعال احساس و تناسب: gefallen، passen، stehen (برای لباس)، schmecken.
در اینها چیز فاعل است، شخص داتیو. - افعال ارتباطی و کمکی: helfen، danken، antworten، gratulieren.
در اینها شخص داتیو میآید، معمولا بدون مفعول آکوزاتیو ساده.
در فصل «ضمایر شخصی در حالت داتیو» شکل دقیق ضمایر داتیو را یاد میگیرید، و در فصلهای مربوط به «جشنها و سنتها» این افعال را در موقعیتهای واقعی مثل تبریک گفتن، هدیه دادن و تشکر کردن بیشتر تمرین میکنید. در این مرحله، مهمترین کار شما این است که این افعال را همراه با داتیو حفظ کنید و در ذهن خودتان همیشه آنها را با سؤال «به چهکسی؟ برای چهکسی؟» پیوند دهید.
Views: 2