3.9.5. حالت مجهول در گذشته

Table of Contents

مرور کوتاه حالت مجهول

در این بخش فرض می‌کنیم که شما با ایده کلی حالت مجهول در زمان حال آشنا هستید و می‌دانید که در آلمانی برای ساختن مجهول از فعل کمکی werden و شکل سوم فعل $Partizip\ II$ استفاده می‌شود. در این فصل، تمرکز ما فقط روی مجهول در گذشته است، مخصوصا شکل‌هایی که در سطح B1 در متن‌های خبری و گزارش‌ها زیاد می‌بینید.

در همه جمله‌های مجهول، مفعول جمله معلوم تبدیل به فاعل جمله مجهول می‌شود، و فاعل جمله معلوم اگر لازم باشد گفته شود، با حرف اضافه‌ی von یا durch می‌آید.

نمونه تبدیل معلوم به مجهول را در جدول زیر ببینید:

جمله معلوم	جمله مجهول
Die Polizei verhaftet den Mann.	Der Mann wird von der Polizei verhaftet.
Jemand reparierte das Auto.	Das Auto wurde repariert.

در ادامه می‌بینید که همین منطق در زمان‌های گذشته هم حفظ می‌شود، فقط شکل فعل کمکی عوض می‌شود.

ساختار کلی مجهول در گذشته

در سطح B1 مهم‌ترین زمان‌های گذشته که در حالت مجهول با آن‌ها مواجه می‌شوید، این‌ها هستند:

Präteritum مجهول، بیشتر در متن‌های خبری، گزارش‌ها و سبک نوشتاری
Perfekt مجهول، بیشتر در زبان گفتاری یا وقتی می‌خواهیم نتیجه را برجسته کنیم
Plusquamperfekt مجهول، برای بیان رویدادهایی که قبل از گذشته رخ داده‌اند، معمولا در متن‌های کمی رسمی‌تر

ساختار هر سه بر پایه همین الگو است:

ساختار پایه مجهول در گذشته:
فعل کمکی werden در زمان گذشته + Partizip II فعل اصلی

Präteritum مجهول: wurden + Partizip II
Perfekt مجهول: sein در حال کامل + worden + Partizip II
Plusquamperfekt مجهول: waren + worden + Partizip II

برای شفافیت، در بخش‌های بعد هر کدام را جداگانه با مثال می‌بینیم.

مجهول در گذشته ساده (Präteritum Passiv)

در متون خبری، گزارش‌های کوتاه و اطلاعیه‌ها، بیشتر با مجهول در Präteritum روبه‌رو می‌شوید. ساختار آن چنین است:

فرمول مجهول در Präteritum:
$$
Subjekt\ (Objekt\ سابق)\ +\ wurden\ / wurde\ +\ Partizip\ II\ (+ von/durch + عامل)
$$
wurde برای مفرد، wurden برای جمع

نمونه‌ها:

مفرد
معلوم: Die Firma schloss die Filiale.
مجهول در Präteritum:
Die Filiale wurde (von der Firma) geschlossen.
«شعبه بسته شد.»
جمع
معلوم: Man baute neue Straßen.
مجهول در Präteritum:
Neue Straßen wurden gebaut.
«خیابان‌های جدید ساخته شدند.»
با عامل مشخص
معلوم: Die Polizei löste die Demonstration auf.
مجهول در Präteritum:
Die Demonstration wurde von der Polizei aufgelöst.
«تظاهرات توسط پلیس متفرق شد.»
بدون عامل (رایج در خبر)
Die Grenze wurde geöffnet.
«مرز باز شد.»

جدول خلاصه:

شخص	Präteritum مجهول فعل „bauen“
ich	ich wurde gebaut (تقریبا استفاده نمی‌شود)
du	du wurdest gebaut
er/sie/es	er wurde gebaut
wir	wir wurden gebaut
ihr	ihr wurdet gebaut
sie/Sie	sie wurden gebaut

در عمل، در متون خبری بیشتر شکل سوم شخص مفرد و جمع را می‌بینید، چون معمولا درباره «چیزها» و «اتفاق‌ها» صحبت می‌شود، نه درباره «من» و «تو».

مجهول در Perfekt

در گفتار روزمره و همچنین در متن‌هایی که بر نتیجه‌ی عمل تأکید می‌کنند، از Perfekt مجهول استفاده می‌شود. ساختار آن از نظر ظاهری کمی سنگین است، اما منطق ساده‌ای دارد:

فرمول Perfekt مجهول:
$$
Subjekt\ +\ sein\ (im\ Perfekt:\ ist/hat\ …\ gewesen?)\ \rightarrow\ ist/sind\ /bin/bist\ +\ Partizip\ II\ +\ worden
$$
الگوی کلی جمله:
$$
Subjekt\ +\ sein\ (im Präsens)\ +\ Partizip\ II\ +\ worden\ (+ von/durch + عامل)
$$

به بیان ساده، برای ساختن Perfekt مجهول:

یک جمله مجهول در زمان حال بسازید.
فعل werden را به شکل Partizip آن یعنی worden ببرید.
یک شکل مناسب از sein به اول فعل‌ها اضافه کنید.

نمونه:

زمان حال مجهول:
Die Tür wird geöffnet.
«در باز می‌شود.»
Perfekt مجهول:
Die Tür ist geöffnet worden.
«در باز شده است.»

چند مثال دیگر:

مفرد
Der Vertrag ist unterschrieben worden.
«قرارداد امضا شده است.»
جمع
Alle Tickets sind verkauft worden.
«همه بلیت‌ها فروخته شده‌اند.»
با عامل
Die Stadt ist von den Soldaten zerstört worden.
«شهر توسط سربازان ویران شده است.»
در زبان خبری / رسمی
Die Ergebnisse sind gestern veröffentlicht worden.
«نتایج دیروز منتشر شده‌اند.»

برای مقایسه، سه شکل مهم را کنار هم ببینید:

زمان	ساختار	مثال
حال مجهول	wird + Partizip II	Die Tür wird geöffnet.
Präteritum مجهول	wurde + Partizip II	Die Tür wurde geöffnet.
Perfekt مجهول	ist + Partizip II + worden	Die Tür ist geöffnet worden.

مجهول در Plusquamperfekt

در سطح B1 ممکن است در متن‌های خبری طولانی‌تر یا داستان‌های گزارش‌گونه با Plusquamperfekt مجهول روبه‌رو شوید. این زمان برای عملی است که قبل از یک رویداد گذشته دیگر انجام شده است.

فرمول Plusquamperfekt مجهول:
$$
Subjekt\ +\ waren/w ar\ +\ Partizip\ II\ +\ worden
$$

مراحل ساخت:

یک جمله مجهول در Präteritum بسازید.
wurde / wurden را به war / waren تبدیل کنید.
به آن worden اضافه کنید.

مثال ۱:

Präteritum مجهول:
Die Straße wurde gesperrt.
«خیابان مسدود شد.»
Plusquamperfekt مجهول:
Die Straße war gesperrt worden, bevor der Präsident ankam.
«خیابان قبل از این که رئیس‌جمهور برسد مسدود شده بود.»

مثال ۲:

Präteritum مجهول:
Die Einladung wurde verschickt.
«دعوت‌نامه ارسال شد.»
Plusquamperfekt مجهول:
Die Einladung war schon verschickt worden, als ich davon erfuhr.
«وقتی من از آن باخبر شدم، دعوت‌نامه قبلا ارسال شده بود.»

این ساختار در مکالمه روزمره خیلی رایج نیست، اما در متن‌های نوشتاری و خبری که توالی زمانی دقیق مهم است، دیده می‌شود.

مقایسه‌ی سه زمان مجهول گذشته

برای درک بهتر، یک جمله معلوم را در سه زمان گذشته و سه شکل مجهول مربوطه مقایسه کنیم.

جمله معلوم پایه:

Die Firma veröffentlichte die Ergebnisse.
«شرکت نتایج را منتشر کرد.»

حالت‌های مختلف:

نوع	معلوم	مجهول
Präteritum	Die Firma veröffentlichte die Ergebnisse.	Die Ergebnisse wurden (von der Firma) veröffentlicht.
Perfekt	Die Firma hat die Ergebnisse veröffentlicht.	Die Ergebnisse sind (von der Firma) veröffentlicht worden.
Plusquamperfekt	Die Firma hatte die Ergebnisse veröffentlicht.	Die Ergebnisse waren (von der Firma) veröffentlicht worden.

نکته مهم:

در خبرها و گزارش‌ها:

برای روایت ساده‌ی گذشته، معمولا از Präteritum مجهول استفاده می‌شود.
برای تأکید بر «نتیجه‌ی کنونی» یک عمل گذشته (هنوز اثر دارد)، از Perfekt مجهول استفاده می‌شود.
برای رویدادهایی که قبل از سایر اتفاق‌های گذشته رخ داده‌اند، از Plusquamperfekt مجهول استفاده می‌شود.

حذف عامل و استفاده در اخبار

در زبان خبری، عامل کار (فاعل جمله معلوم) بسیار زیاد حذف می‌شود، زیرا مهم «کار انجام‌شده» است، نه این که «چه کسی آن را انجام داده است». برای همین، در تیترها و خبرها اغلب فقط چنین ساختارهایی می‌بینید:

Neue Regeln wurden beschlossen.
«قوانین جدید تصویب شدند.»
Die Steuern sind erhöht worden.
«مالیات‌ها افزایش یافته‌اند.»
Die Straße war gesperrt worden.
«خیابان مسدود شده بود.»

اگر لازم باشد عامل گفته شود، معمولا از von استفاده می‌شود:

Die Entscheidung wurde von der Regierung getroffen.
«تصمیم توسط دولت گرفته شد.»

زمانی هم که به ابزار یا وسیله تأکید می‌شود، durch می‌آید:

Der Wald wurde durch das Feuer zerstört.
«جنگل بر اثر آتش نابود شد.»

اولویت‌های کاربردی برای زبان‌آموز B1

برای سطح B1 هدف شما این نیست که تمام ترکیب‌های نظری ممکن مجهول را «تولید» کنید، بلکه مهم‌تر است که بتوانید آن‌ها را در متن‌های خبری و گزارش‌ها بفهمید.

برای این سطح، این نکات را در ذهن نگه دارید:

۱. رایج‌ترین شکل برای متن‌های خبری:
Präteritum مجهول با wurde / wurden + Partizip II
۲. برای نتیجه‌ی کار در گذشته با تأثیر روی حال:
Perfekt مجهول با ist / sind + Partizip II + worden
۳. برای بیان «گذشته‌تر از گذشته»:
Plusquamperfekt مجهول با war / waren + Partizip II + worden
۴. در اکثر خبرها، عامل حذف می‌شود، پس اگر جمله‌ای با wurde / wurden / ist ... worden / war ... worden دیدید، به موضوع جمله نگاه کنید و آن را «چیزی که رویش عمل انجام شده» در نظر بگیرید.

اگر بتوانید هنگام خواندن یک گزارش ساده ذهن خود را به این سؤال عادت دهید که:
«چه کاری روی چه چیزی انجام شده است؟»، درک حالت مجهول در گذشته برای شما بسیار ساده‌تر خواهد شد.