5.1.4. جدول ضمایر

Table of Contents

مقدمه

در این پیوست، مهم‌ترین ضمایر زبان آلمانی را به صورت جدولی می‌بینید. هدف این است که هنگام مطالعه درس‌های مختلف، بتوانید سریع به این صفحه برگردید و شکل درست ضمیر را در هر حالت دستوری پیدا کنید. توضیح نظری مفصل در اینجا داده نمی‌شود، زیرا در فصل‌های اصلی دوره A1 تا B2 درباره هر نوع ضمیر به طور جداگانه صحبت شده است. اینجا بیشتر یک «مرجع فشرده» است.

برای همه جدول‌ها، ستون‌ها معمولا حالت‌های دستوری آلمانی هستند: Nominativ، Akkusativ، Dativ، و در سطح بالاتر Genitiv.

قاعده مهم برای یادگیری ضمایر
همیشه ضمیر را همراه با حالت دستوری آن حفظ کنید.
اشتباه رایج فارسی‌زبانان این است که فقط شکل فاعلی را یاد می‌گیرند.
حداقل برای هر ضمیر، سه شکل Nominativ، Akkusativ و Dativ را با هم تمرین کنید.

ضمایر شخصی

در جدول زیر ضمایر شخصی در چهار حالت اصلی نشان داده شده است. در سطوح A1 و A2 بیشتر با سه ستون اول کار می‌کنید، اما در متون رسمی‌تر و در سطوح بالاتر با Genitiv هم روبه‌رو می‌شوید.

شخص / معنی تقریبی	Nominativ	Akkusativ	Dativ	Genitiv
من	ich	mich	mir	meiner
تو (غیررسمی مفرد)	du	dich	dir	deiner
او، مردانه	er	ihn	ihm	seiner
او، زنانه	sie	sie	ihr	ihrer
آن، خنثی	es	es	ihm	seiner
ما	wir	uns	uns	unser
شما (جمع غیررسمی)	ihr	euch	euch	euer
شما / شماها (رسمی)	Sie	Sie	Ihnen	Ihrer

نکته مهم
ضمیر رسمی Sie همیشه با حرف بزرگ نوشته می‌شود، در هر جای جمله، و فعل آن همیشه جمع صرف می‌شود، حتی وقتی فقط یک نفر را خطاب می‌کنید.

ضمایر ملکی (صفت ملکی)

ضمایر ملکی وقتی قبل از اسم می‌آیند، مثل «صفت ملکی» عمل می‌کنند، مانند: «کتاب من»، «خانه او». در این حالت، آن‌ها مثل صفت صرف می‌شوند که در بخش «جدول صرف صفت» به طور کامل می‌آید. اینجا «ریشه» ضمایر ملکی را می‌بینید.

شخص / معنی تقریبی	ریشه ضمیر ملکی	مثال آلمانی	ترجمه
من	mein-	mein Buch	کتاب من
تو (غیررسمی مفرد)	dein-	dein Auto	ماشین تو
او، مردانه	sein-	sein Haus	خانه او (مذکر)
او، زنانه	ihr-	ihr Buch	کتاب او (مؤنث)
آن، خنثی	sein-	sein Kind	بچه او / آن
ما	unser-	unser Lehrer	معلم ما
شما (جمع غیررسمی)	euer-	euer Zimmer	اتاق شما (جمع)
شما / شماها (رسمی)	Ihr-	Ihr Name	نام شما (رسمی)

توجه کنید که در صرف واقعی، پایان‌واره به ریشه اضافه می‌شود، مثلا: mein Vater، meine Mutter، meinen Bruder، meinem Freund و غیره. این الگوها در فصل صرف صفت و در درس‌های سطوح مختلف آمده است.

دو نکته مهم درباره ضمایر ملکی

sein به جنس «صاحب» مربوط است، نه به جنس «چیز».
ihr هم می‌تواند معنی «مال او (زن)» بدهد، هم «مال آن‌ها»، و هم «مال شما» وقتی حرف اول بزرگ نوشته شود (Ihr) برای حالت رسمی.

ضمایر ملکی مستقل (ضمیر ملکی بجای اسم)

وقتی ضمیر ملکی به تنهایی و بدون اسم می‌آید، مثل «مال من»، «مال تو» عمل می‌کند. در این حالت، صرف آن با صرف صفت کمی متفاوت است. در جدول زیر شکل‌های پرکاربرد را می‌بینید.

الگو برای ضمیر ملکی مستقل: ریشه ضمیر ملکی + پسوند ضمیر.

حالت / جنس	مذکر مفرد	خنثی مفرد	مؤنث مفرد	جمع
Nominativ	meiner	meins	meine	meine
Akkusativ	meinen	meins	meine	meine
Dativ	meinem	meinem	meiner	meinen
Genitiv	meines	meines	meiner	meiner

این جدول برای mein- است. برای سایر ضمایر ملکی، فقط ریشه عوض می‌شود:

ریشه	مثال Nominativ مذکر	ترجمه تقریبی
mein-	meiner	مال من (مذکر)
dein-	deiner	مال تو
sein-	seiner	مال او (مذکر / «آن»)
ihr-	ihrer	مال او (مونث) / مال آن‌ها
unser-	unserer	مال ما
euer-	eurer	مال شما (جمع)
Ihr-	Ihrer	مال شما (رسمی)

ضمایر بازتابی (انعکاسی)

این ضمایر همراه با افعال انعکاسی می‌آیند، مانند «sich waschen» خود را شستن. در سطوح A1 و A2، تمرکز اصلی روی حالت Akkusativ است، اما در بسیاری از فعل‌ها می‌توانید حالت Dativ هم ببینید.

شخص / معنی تقریبی	Akkusativ	Dativ
من	mich	mir
تو (غیررسمی مفرد)	dich	dir
او، مردانه / زنانه / خنثی	sich	sich
ما	uns	uns
شما (جمع غیررسمی)	euch	euch
شما / شماها (رسمی)	sich	sich

در آلمانی، سوم شخص مفرد و جمع و همچنین خطاب رسمی همگی از شکل sich استفاده می‌کنند.

به‌خاطر سپردن ضمایر بازتابی
برای «من» و «تو» از همان شکل مفعولی ضمیر شخصی استفاده می‌شود، برای بقیه شخص‌ها همیشه sich (در مفرد سوم، جمع سوم و Sie رسمی).

ضمایر اشاره

ضمایر اشاره در سطح A1 و A2 بیشتر به صورت این، آن، این‌ها، آن‌ها دیده می‌شوند. در سطح بالاتر با شکل‌های کامل‌تر آن‌ها (derjenige و غیره) آشنا می‌شوید. در اینجا شکل پرکاربرد dies- را می‌بینید که می‌تواند معنی «این» یا «این‌ها» بدهد.

حالت / جنس	مذکر مفرد	خنثی مفرد	مؤنث مفرد	جمع
Nominativ	dieser	dieses	diese	diese
Akkusativ	diesen	dieses	diese	diese
Dativ	diesem	diesem	dieser	diesen
Genitiv	dieses	dieses	dieser	dieser

ریشه jen- برای «آن» هم همین الگو را دارد: jener، jenes، jene، و غیره. این شکل در زبان امروز کمتر رایج است و بیشتر در متن‌های نوشتاری یا رسمی دیده می‌شود.

ضمایر پرسشی

ضمایر پرسشی برای ساختن سوال‌هایی مانند «چه کسی؟»، «چه چیزی؟» به کار می‌روند. تفاوت آن‌ها با «کلمات پرسشی» این است که خودشان نقش دستوری در جمله دارند، مثلا فاعل یا مفعول می‌شوند.

ضمیر پرسشی	معنی تقریبی	نکته
wer	چه کسی؟	معمولا برای فاعل استفاده می‌شود، در صورت نیاز می‌تواند در حالت‌های دیگر هم بیاید.
wen	چه کسی را؟	شکل Akkusativ از «wer».
wem	به چه کسی؟	شکل Dativ از «wer».
wessen	مال چه کسی؟	شکل Genitiv از «wer».
was	چه؟ / چه چیزی؟	برای چیزها و مفاهیم خنثی.

فرق مهم
«wer» فقط برای انسان به کار می‌رود،
«was» برای اشیا، حیوانات، ایده‌ها، کارها و هر چیزی که شخص نیست.

ضمایر موصولی پایه

ضمایر موصولی در سطح A2 و به صورت گسترده‌تر در B1 توضیح داده شده‌اند. اینجا جدول فشرده دو مجموعه اصلی را می‌بینید: ضمایر موصولی بر پایه der و ضمایر موصولی wer / was.

ضمایر موصولی بر پایه «der»

این‌ها بیشترین کاربرد را دارند و شکل‌شان مانند حروف تعریف معین است، با همان صرف.

حالت / جنس	مذکر مفرد	خنثی مفرد	مؤنث مفرد	جمع
Nominativ	der	das	die	die
Akkusativ	den	das	die	die
Dativ	dem	dem	der	denen
Genitiv	dessen	dessen	deren	deren

ضمایر موصولی «wer / was»

این ضمایر معمولا وقتی استفاده می‌شوند که مرجع مشخصی ذکر نشده است، و بیشتر در ساختارهای عمومی‌تر به کار می‌روند.

ضمیر	حالت	معنی تقریبی
wer	Nominativ	هر کسی که / کسی که
wen	Akkusativ	هر کسی را که / کسی را که
wem	Dativ	به هر کسی که / به کسی که
was	Nominativ / Akkusativ	هر چه که / آنچه که

ضمایر نامعین پرکاربرد

ضمایر نامعین به اشخاص یا اشیای نامشخص اشاره می‌کنند، مثل «کسی»، «هیچ‌کس»، «چیزی»، «هیچ‌چیز».

ضمیر نامعین	معنی تقریبی	نکته
jemand	کسی	معمولا برای انسان.
niemand	هیچ‌کس	منفی است و معمولا با فعل مثبت می‌آید.
man	آدم / مردم / یکی	ضمیر عمومی، فقط در Nominativ به کار می‌رود.
etwas	چیزی	برای چیزها و مفاهیم کلی.
nichts	هیچ‌چیز	منفی است و معمولا با فعل مثبت می‌آید.
alle	همه	می‌تواند ضمیر یا صفت باشد.
einige	چند نفر / تعدادی	می‌تواند ضمیر یا صفت باشد.

برای سطوح A1 و A2، دانستن man، jemand، niemand، etwas، nichts کفایت می‌کند. صرف دقیق این ضمایر در حالت‌های دیگر در سطوح بالاتر و در درس‌های مربوط به متن‌های پیچیده‌تر مطرح شده است.

ضمایر داتیو (شخصی) کوتاه در گفتار

در زبان گفتاری آلمانی، گاهی از شکل‌های کوتاه ضمایر داتیو، به خصوص در ترکیب با حروف اضافه، استفاده می‌شود. این شکل‌ها بیشتر در شنیدن مکالمات روزمره به کار می‌آیند. در نوشتار رسمی از آن‌ها اجتناب می‌شود، اما شناختن آن‌ها برای درک گفتار مفید است.

شکل استاندارد	شکل گفتاری پرکاربرد	معنی
mir	mir / ma	به من
dir	dir / da	به تو
ihm	ihm	به او (مذکر / خنثی)
ihr	ihr	به او (مونث)
uns	uns	به ما
euch	euch	به شما (جمع غیررسمی)

این شکل‌ها بیشتر در ترکیب با حروف اضافه‌ای مانند «zu»، «bei»، «von» و غیره شنیده می‌شوند.

جمع‌بندی

در این مرجع، شکل‌های اصلی ضمایر آلمانی را به صورت فشرده و جدولی دیدید: ضمایر شخصی، ضمایر ملکی، ضمایر ملکی مستقل، ضمایر بازتابی، ضمایر اشاره، پرسشی، موصولی و نامعین. برای یادگیری مؤثر، توصیه می‌شود که این جدول‌ها را همراه با مثال‌های واقعی از درس‌های سطوح A1 تا B2 مرور کنید و هر ضمیر را در جمله و با فعل تمرین کنید، نه به صورت جدا از متن.