3.4.4. ساختار مصدر با zu

Table of Contents

آشنایی با ساختار مصدر با zu در آلمانی

در این فصل با یکی از ساختارهای بسیار مهم و پرکاربرد در متون درسی، شغلی و روزمره آلمانی آشنا می‌شوید، یعنی استفاده از مصدر با «zu». هدف این فصل فقط معرفی کلی و تمرین پایه‌ای است، توضیح ساختارهای خاص‌تر مثل «um … zu» و «damit» در فصل بعدی به صورت جداگانه خواهد آمد.

مفهوم کلی مصدر با zu

در زبان آلمانی گاهی به جای این که جمله‌ای کامل با دو فعل پشت سر هم بسازیم، از مصدر با «zu» استفاده می‌کنیم. منظور از «مصدر با zu» این است که:

فعل به صورت مصدر (همان شکل دیکشنری، مثل: machen, gehen, arbeiten, lernen) بیاید و قبل از آن «zu» قرار بگیرد، مثل:

zu lernen
zu arbeiten
zu gehen

این ساختار در آلمانی نقش‌هایی شبیه به نقش «... کردن» یا «اینکه ...» در فارسی دارد، اما از نظر دستوری با آن کاملاً یکسان نیست و باید جایگاه و شکل آن را در جمله آلمانی یاد بگیرید.

قاعده مهم: هرگاه در آلمانی از ساختار «مصدر با zu» استفاده کنیم، zu معمولاً درست قبل از مصدر می‌آید و مصدر در انتهای بخش فعلی جمله قرار می‌گیرد.

در ادامه، گام به گام با موقعیت‌هایی که این ساختار استفاده می‌شود و شکل نوشتاری آن آشنا می‌شویم.

جایگاه مصدر با zu در جمله

از نظر ترتیب کلمات، «zu + مصدر» معمولاً در جایگاهی می‌آید که به طور عادی فعل صرف‌شده فرعی یا عبارت فعلی در انتهای جمله قرار می‌گرفت. کافی است به یک جمله با فعل ساده نگاه کنید و بعد ببینید اگر بخواهیم آن را به «zu + مصدر» تبدیل کنیم، چه تغییری رخ می‌دهد.

برای دیدن تفاوت، به این جدول توجه کنید:

جمله با فعل ساده	جمله با مصدر با «zu»	ترجمه تقریبی
Ich lerne Deutsch.	Ich habe keine Zeit, Deutsch zu lernen.	من وقت ندارم آلمانی یاد بگیرم.
Er arbeitet viel.	Es ist wichtig, viel zu arbeiten.	مهم است که زیاد کار کرد.

در هر دو مثال، ساختار «zu + مصدر» در انتهای بخش خود قرار گرفته است.

نکته ترتیبی: در بیشتر موارد، در جمله‌هایی که «zu + مصدر» دارند، این گروه در انتهای جمله یا در انتهای بخش وابسته قرار می‌گیرد، مثل:
… Deutsch zu lernen.
… viel zu arbeiten.

به خاطر داشته باشید که فعل صرف‌شده اصلی جمله (مثل: habe, ist, war) همچنان در جایگاه معمول خود می‌آید و «zu + مصدر» بخش جداگانه‌ای در ادامه جمله است.

کاربرد مصدر با zu با صفت‌ها و اسم‌ها

یکی از کاربردهای رایج «zu + مصدر» زمانی است که بعد از یک صفت یا اسم بیاید و توضیح دهد که منظور از آن صفت یا اسم چیست.

بعد از صفت‌ها

در آلمانی، بعد از بعضی صفات، معمول است که یک عبارت «zu + مصدر» بیاید و اطلاعات بیشتر بدهد. در فارسی معمولاً از «اینکه...» یا «... کردن» استفاده می‌کنیم.

نمونه‌ها:

Es ist wichtig, Deutsch zu lernen.
مهم است که آلمانی یاد بگیریم. / آلمانی یاد گرفتن مهم است.

Es ist schwer, hier Arbeit zu finden.
سخت است که اینجا کار پیدا کنی. / اینجا کار پیدا کردن سخت است.

Es ist interessant, in Deutschland zu studieren.
جالب است در آلمان تحصیل کنی. / تحصیل در آلمان جالب است.

در همه این مثال‌ها، «zu + مصدر» توضیح می‌دهد که چه چیزی «مهم»، «سخت» یا «جالب» است.

الگوی بسیار پرکاربرد:
ساختار کلی این نوع جمله‌ها معمولاً این است:
$$
Es \; ist \; + \; \text{Adjektiv} \; + \; , \; + \; \text{...} \; zu \; + \; \text{Infinitiv}
$$
مثل:
Es ist wichtig, viel Wasser zu trinken.
Es ist nicht einfach, eine Wohnung zu finden.

بعد از اسم‌ها

گاهی یک اسم بیان می‌شود و سپس با «zu + مصدر» مشخص می‌کنیم آن اسم درباره چه کاری است.

Beispiele:

Ich habe keine Zeit, mit dir zu sprechen.
من وقتی برای صحبت کردن با تو ندارم.

Ich habe Lust, ins Kino zu gehen.
حوصله‌ / میل این را دارم که به سینما بروم.

Er hat die Möglichkeit, in Deutschland zu studieren.
او این امکان را دارد که در آلمان تحصیل کند.

در فارسی برای ترجمه این ساختارها معمولاً از «که ...»، «برای این که ...» یا یک مصدر ساده استفاده می‌کنیم، اما در آلمانی ساختار ثابت «zu + مصدر» به کار می‌رود.

مصدر با zu بعد از بعضی افعال

برخی افعال آلمانی تقریباً همیشه یا بسیار زیاد همراه با ساختار «zu + مصدر» می‌آیند. این افعال معمولاً یک «کار دوم» را معرفی می‌کنند، یعنی می‌گویند تصمیم، شروع، تلاش، فراموشی و مانند آن درباره چه کاری است.

نمونه‌ای از این افعال (در سطح B1 به ویژه در متن‌های تحصیلی و شغلی زیاد دیده می‌شوند):

فعل	معنای کلی در فارسی	مثال با «zu + مصدر»
beginnen / anfangen	شروع کردن	Ich beginne, Deutsch zu lernen.
versuchen	تلاش کردن	Er versucht, pünktlich zu sein.
planen	برنامه‌ریزی کردن	Wir planen, in Deutschland zu studieren.
hoffen	امیدوار بودن	Sie hofft, eine Stelle zu finden.
vergessen	فراموش کردن	Ich habe vergessen, dich anzurufen.
aufhören	متوقف کردن، دست کشیدن	Er hört auf, zu rauchen.

به این مثال‌ها دقت کنید:

Ich versuche, jeden Tag Deutsch zu lernen.
من تلاش می‌کنم هر روز آلمانی یاد بگیرم.

Wir planen, nächstes Jahr nach Deutschland zu fahren.
ما برنامه‌ریزی می‌کنیم سال آینده به آلمان برویم.

Sie hofft, bald Arbeit zu finden.
او امیدوار است به زودی کار پیدا کند.

در این جمله‌ها فعل صرف‌شده اصلی در جایگاه دوم جمله آمده و «zu + مصدر» در انتها، و در میان آن‌ها معمولاً مفعول‌ها، قیدها و سایر اجزای جمله قرار می‌گیرند.

یادآوری:
در این نوع ساختارها همیشه فقط فعل اول صرف می‌شود و فعل دوم به صورت مصدر با zu می‌آید.
Ich beginne, Deutsch zu lernen.
نه: Ich beginne, Deutsch lerne.

در سطح B1 بهتر است حداقل با چند فعل بسیار پرکاربرد و ترکیب آن‌ها با «zu + مصدر» آشنا باشید، چون در متون مربوط به تحصیل، برنامه‌ریزی شغلی و زندگی روزمره زیاد به کار می‌روند.

نوشتن zu با افعال جداشدنی

یکی از نکته‌های ظاهراً دشوار اما در واقع منظم، نوشتن «zu» با افعال جداشدنی است. افعال جداشدنی در شکل مصدر معمولی یک پیشوند دارند که در حالت صرف‌شده از فعل جدا می‌شود، مثل:

aufstehen
anrufen
mitkommen
aufhören

وقتی این افعال به صورت «zu + مصدر» می‌آیند، دیگر پیشوند از فعل جدا نمی‌شود، اما «zu» میان پیشوند و ریشه فعل قرار می‌گیرد.

جدول زیر الگو را روشن‌تر می‌کند:

مصدر ساده	الگو با «zu»	مثال در جمله
aufstehen	aufzustehen	Ich habe keine Lust, früh aufzustehen.
anrufen	anzurufen	Er vergisst oft, seine Eltern anzurufen.
mitkommen	mitzukommen	Hast du Zeit, mitzukommen?
aufhören	aufzuhören	Er versucht, mit dem Rauchen aufzuhören.

رعایت این نکته بسیار مهم است، چون نوشتن «zu» قبل از پیشوند یا در جای دیگر نادرست است.

قاعده مهم برای افعال جداشدنی:
اگر مصدر فعل جداشدنی به شکل Präfix + Verb باشد، هنگام ساختن «zu + مصدر»، ساختار به صورت زیر است:
$$
\text{Präfix} + \text{zu} + \text{Verb}
$$
مثال‌ها:
aufstehen → aufzustehen
anrufen → anzurufen
aufhören → aufzuhören

توجه کنید که در جمله، این عبارت کامل در انتهای بخش خود می‌آید:

Ich versuche, früher aufzustehen.
Sie hat vergessen, ihn anzurufen.

تفاوت‌های معنایی ظریف و چند نکته کاربردی

در بسیاری از موارد، همان جمله‌ای که در آلمانی با «zu + مصدر» بیان می‌شود، در فارسی با «اینکه...» یا «... کردن» ترجمه می‌شود. اما برای جلوگیری از ترجمه کلمه به کلمه باید چند نکته را به خاطر داشته باشید:

اول، در آلمانی استفاده از «zu + مصدر» در کنار فعل‌ها، صفت‌ها و اسم‌های خاص یک الگوی ثابت است و بهتر است آن‌ها را همراه هم یاد بگیرید، مثلاً:

Zeit haben, etwas zu tun
Lust haben, etwas zu machen
bereit sein, etwas zu machen
vergessen, etwas zu tun
planen, etwas zu tun

دوم، گاهی در فارسی از «که» استفاده می‌کنیم، ولی در آلمانی می‌توانند به صورت «Nebensatz mit dass» یا «zu + مصدر» بیایند. انتخاب یکی از این دو ساختار همیشه معنای کلی را حفظ می‌کند، اما گاهی از نظر رسمی بودن یا روانی بیان فرق دارد. در این فصل فقط به شناخت و استفاده پایه‌ای از «zu + مصدر» می‌پردازیم و جزئیات مقایسه آن با «dass» در فصل‌های مربوط به جملات وابسته مطرح می‌شود.

سوم، در متون مربوط به تحصیل و پیشرفت شغلی، ساختار «zu + مصدر» معمولاً برای بیان هدف‌های شخصی، برنامه‌های آینده و اهمیت کارهای مختلف به کار می‌رود، مثلاً:

Für meine Karriere ist es wichtig, gut Deutsch zu sprechen.
برای کارنامه شغلی من مهم است که خوب آلمانی صحبت کنم.

Ich plane, nach dem Studium in Deutschland zu arbeiten.
من برنامه‌ریزی می‌کنم بعد از تحصیل در آلمان کار کنم.

Ich hoffe, eine gute Ausbildung zu finden.
امیدوارم یک دوره آموزشی خوب پیدا کنم.

در چنین جمله‌هایی شما می‌توانید همزمان واژگان مربوط به تحصیل و کار و ساختار دستوری «zu + مصدر» را تمرین کنید، که برای سطح B1 بسیار مفید است.

جمع‌بندی

در این فصل دیدیم که «مصدر با zu» یک ابزار مهم برای ساختن جمله‌های دقیق‌تر در آلمانی است و به ویژه در متن‌های مربوط به تحصیل و برنامه‌ریزی شغلی زیاد استفاده می‌شود. یاد گرفتید که:

«zu» قبل از مصدر می‌آید و عبارت «zu + مصدر» معمولاً در انتهای بخش خود در جمله قرار می‌گیرد.
بعد از بعضی صفات و اسم‌ها برای توضیح بیشتر از «zu + مصدر» استفاده می‌شود.
برخی افعال پرکاربرد تقریباً همیشه همراه با «zu + مصدر» می‌آیند، مثل versuchen, planen, hoffen, beginnen.
در افعال جداشدنی «zu» بین پیشوند و ریشه فعل قرار می‌گیرد، مثل aufzustehen, anzurufen.

با تسلط بر این ساختار، جمله‌های شما طبیعی‌تر و شبیه به متن‌ها و مکالمات واقعی آلمانی می‌شود و آماده می‌شوید در فصل بعد ساختارهای هدف‌محورتر مثل «um … zu» و «damit» را نیز یاد بگیرید.