21.2.5. احیای قلبی ریوی

Table of Contents

بررسی پاسخ

در صحنه تصادف یا هر وضعیت اورژانسی، احیای قلبی ریوی را فقط وقتی شروع می‌کنید که مصدوم بیهوش است و نفس مؤثر ندارد. نخست، ایمنی محل را بررسی کنید و مطمئن شوید خودتان در معرض خطر مستقیم مانند عبور خودروها، آتش، دود یا برق نیستید. سپس به مصدوم نزدیک شوید، کنار شانه او زانو بزنید و از فاصله نزدیک، با صدای بلند او را صدا بزنید، برای مثال «صدای من را می‌شنوی؟ خوبی؟». هم‌زمان به‌آرامی شانه او را تکان بدهید، اما از تکان شدید بدن، به‌ویژه گردن، خودداری کنید، چون ممکن است آسیب ستون فقرات وجود داشته باشد.

اگر مصدوم هیچ واکنشی نشان نداد، چشم باز نکرد، حرف نزد و تکان نخورد، او را «بی‌پاسخ» در نظر می‌گیریم. در این مرحله باید سریع، اما منظم عمل کنید. اگر فرد واکنش نشان داد، مثلا چشم باز کرد یا دست شما را گرفت، احیای قلبی ریوی انجام نمی‌شود، بلکه فقط وضعیت او را پایش و در صورت نیاز کمک دیگری را خبر می‌کنید.

مصدوم بی‌پاسخ که تنفس عادی ندارد، در خطر فوری مرگ است و باید بلافاصله اقدامات احیای قلبی ریوی روی او شروع شود.

تماس با اورژانس

به‌محض آن‌که فهمیدید مصدوم پاسخ نمی‌دهد، باید درخواست کمک کنید. اگر تنها نیستید، یک نفر مشخص را با اشاره مستقیم مسئول تماس کنید، مثلا بگویید «شما با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید» و از او بخواهید محل دقیق، نوع حادثه و تعداد مصدومان را بگوید. اگر تنها هستید و امکان دارد از تلفن همراه خود در محل استفاده کنید و همچنان کنار مصدوم بمانید، سریع با اورژانس تماس بگیرید و تماس را روی بلندگو قرار دهید تا هم‌زمان بتوانید احیا را انجام دهید و راهنمایی اپراتور را هم بشنوید.

در تماس با اورژانس این اطلاعات را شفاف بیان کنید: محل دقیق حادثه، نوع حادثه مانند تصادف خودرو، سقوط، آتش‌سوزی، تعداد مصدومان، وضعیت ظاهری مصدوم اصلی، مثلا بیهوش و بدون تنفس عادی، و هر خطر اضافی مانند نشت سوخت یا آتش‌سوزی. تماس را تا وقتی که اپراتور خودش قطع کند نگه دارید، چون ممکن است به اطلاعات تکمیلی نیاز داشته باشند یا شما را مرحله‌به‌مرحله برای احیا راهنمایی کنند.

اولویت شما پس از بررسی پاسخ، «تماس سریع با اورژانس» و «شروع فوری احیا» است. هر دو باید بدون اتلاف وقت انجام شوند.

بررسی تنفس

بعد از آن‌که دریافتید مصدوم بی‌پاسخ است، باید تنفس او را در کوتاه‌ترین زمان ممکن بررسی کنید. مصدوم را اگر روی شکم یا در وضعیت نامتعارف است، با حداقل جابه‌جایی و در صورت امکان بدون خم کردن گردن، به پشت برگردانید. سپس راه هوایی را به‌آرامی باز کنید. برای بزرگسالان و بدون شک به آسیب گردن، می‌توانید مانور «سر به عقب، چانه بالا» را انجام دهید: یک دست را روی پیشانی بگذارید و با دست دیگر، چانه را از زیر کمی به بالا بکشید تا دهان کمی باز شود. اگر احتمال آسیب ستون فقرات گردنی وجود دارد، حرکت سر را به حداقل برسانید و بیشتر با جلو آوردن چانه، راه هوایی را باز کنید.

سپس حداکثر در مدت ۱۰ ثانیه این سه کار را هم‌زمان انجام دهید: نگاه کردن به قفسه سینه برای دیدن بالا و پایین رفتن، گوش دادن کنار دهان و بینی برای شنیدن صدا یا حس کردن جریان هوا، و احساس کردن حرکت هوا روی گونه خود. آنچه مهم است «تنفس عادی» است، نه هر تکانی. اگر فقط نفس‌های بسیار کم‌عمق، قطع و وصل یا «نفس خرخرگونه» می‌شنوید یا اصلا تنفسی حس نمی‌کنید، این را «عدم تنفس مؤثر» در نظر بگیرید.

اگر مصدوم نفس عادی و منظم دارد ولی بیهوش است، احیای قلبی ریوی شروع نمی‌شود و به‌جای آن باید، درصورت ایمن بودن گردن، او را در وضعیت ریکاوری قرار دهید و مرتب تنفسش را بررسی کنید. در غیر این صورت، یعنی نبود تنفس عادی، بدون تأخیر به سراغ فشردن قفسه سینه بروید.

اگر در بررسی کوتاه ۱۰ ثانیه‌ای، در تنفس «شک» دارید، آن را به‌عنوان «تنفس عادی نیست» در نظر بگیرید و احیای قلبی ریوی را شروع کنید.

فشردن قفسه سینه

هسته اصلی احیای قلبی ریوی، فشردن مؤثر قفسه سینه است. مصدوم باید روی سطح محکم و سفت مانند زمین قرار داشته باشد. کنار سینه او زانو بزنید. محل درست دست‌ها روی مرکز سینه است، روی بخش پایینی استخوان جناغ، نه روی شکم و نه روی انتهای بسیار پایینی جناغ که نزدیک معده است. یک کف دست را روی مرکز سینه قرار دهید، کف دست دیگر را روی آن بگذارید و انگشتان را در هم قفل کنید یا بالا نگه دارید تا روی دنده‌ها فشار نیاورند. دست‌های شما باید صاف و عمود بر سینه باشند و از وزن بالاتنه خود، نه فقط از نیروی بازو، برای فشردن استفاده کنید.

در بزرگسالان باید قفسه سینه را حدود ۵ تا ۶ سانتی‌متر به پایین فشار دهید و اجازه دهید پس از هر فشار، سینه کاملا به حالت اولیه برگردد، بدون آن‌که دست‌ها را از روی سینه بردارید. این «بازگشت کامل قفسه سینه» برای پر شدن قلب از خون ضروری است. فشردن‌ها باید با سرعت حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه انجام شود. می‌توانید در ذهنتان یک ریتم منظم بشمارید تا سرعت کاهش یا افزایش پیدا نکند.

در محیط عمومی و برای افرادی که آموزش حرفه‌ای ندیده‌اند، تمرکز بر «احیای قلبی ریوی فقط با فشردن سینه» (Hands-only CPR) پذیرفته و بسیار مفید است. یعنی به‌طور پیوسته فشردن قفسه سینه را انجام می‌دهید، بدون آن‌که تنفس دهان به دهان انجام دهید.

عمق تقریبی فشردن در بزرگسال: ۵ تا ۶ سانتی‌متر.
سرعت تقریبی فشردن: ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه.
هر فشردن باید سریع، محکم، و با بازگشت کامل سینه باشد.

اگر دو نفر آموزش‌دیده حضور دارند و شرایط ایمن است، می‌توانند به‌صورت چرخه‌ای کار کنند تا خسته نشوند. خستگی امدادگر باعث کاهش عمق و کیفیت فشردن‌ها می‌شود، بنابراین اگر بیش از دو دقیقه است در حال فشردن هستید و فرد دیگری آماده است، جای خود را با او عوض کنید، به شرطی که تعویض در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود و وقفه طولانی در فشردن‌ها ایجاد نشود.

استفاده از دستگاه شوک خودکار در صورت وجود

در برخی مکان‌های عمومی، دستگاه «شوک الکتریکی خودکار» یا AED در دسترس است. این دستگاه برای بازگرداندن ریتم قابل احیای قلب در برخی انواع ایست قلبی به کار می‌رود و استفاده از آن برای فرد عادی، با پیروی از دستورهای صوتی دستگاه، ممکن است.

اگر دستگاه در دسترس است، هم‌زمان با ادامه فشردن قفسه سینه، از شخص دیگری بخواهید دستگاه را بیاورد. به‌محض رسیدن دستگاه، آن را روشن کنید. تقریبا همه AED ها پس از روشن شدن، دستورهای صوتی و تصویری مرحله‌به‌مرحله می‌دهند. لباس بالاتنه مصدوم باید باز یا پاره شود تا پوست سینه نمایان باشد. پدهای چسب‌دار دستگاه را طبق تصویر روی پدها، یکی در بالای سمت راست قفسه سینه و دیگری در پایین سمت چپ سینه می‌چسبانید. پوست باید خشک باشد و در صورت عرق یا رطوبت، تا حد امکان خشک شود.

وقتی پدها وصل شد، دستگاه معمولاً دستور می‌دهد از مصدوم فاصله بگیرید تا «تحلیل ریتم قلب» انجام شود. هنگام تحلیل و هنگام وارد کردن شوک، هیچ‌کس نباید مصدوم را لمس کند. با صدای بلند اعلام کنید «هیچ‌کس دست نزند» و خودتان نیز از بدن مصدوم فاصله بگیرید. اگر دستگاه تشخیص دهد شوک لازم است، با هشدار صوتی و نوری از شما می‌خواهد دکمه شوک را فشار دهید. پس از وارد کردن شوک یا اعلام عدم نیاز به شوک، بلافاصله دوباره فشردن قفسه سینه را از سر بگیرید، طبق دستور دستگاه.

در استفاده از AED سه اصل را رعایت کنید:
۱. روشن کردن فوری و پیروی دقیق از دستورهای صوتی.
۲. چسباندن درست پدها روی پوست خشک سینه.
۳. عدم لمس مصدوم هنگام تحلیل ریتم و لحظه شوک.

دستگاه معمولاً هر حدود دو دقیقه یک‌بار، پس از وقفه کوتاه در فشردن‌ها، دوباره ریتم را تحلیل می‌کند. تا زمانی که دستگاه می‌گوید «شوک لازم نیست» یا «شوک داده شد، ادامه احیا»، شما باید طبق دستور، بلافاصله فشردن قفسه سینه را از سر بگیرید. حضور AED هرگز جایگزین فشردن سینه نمی‌شود، بلکه مکمل بسیار مهم آن است.

ادامه تا رسیدن امداد

احیای قلبی ریوی فرایندی کوتاه‌مدت نیست و تا رسیدن نیروهای حرفه‌ای باید ادامه پیدا کند، مگر در شرایط خاص. وظیفه شما این است که با فشردن‌های پیوسته و باکیفیت، خون حاوی کمی اکسیژن را به مغز و قلب برسانید تا احتمال زنده ماندن و کاهش آسیب مغزی افزایش یابد.

در عمل، شما باید احیا را ادامه دهید تا یکی از موارد زیر رخ دهد: رسیدن تیم اورژانس و تحویل مصدوم به آن‌ها، خسته شدن شدید و ناتوانی واقعی از ادامه کار، بازگشت علائم زندگی در مصدوم مانند حرکت هدفمند، تنفس عادی و پایدار، یا خطر جدی و ناگهانی برای خودتان، مثلا آتش‌سوزی یا ریزش سازه، که ماندن در محل را بسیار خطرناک کند.

اگر در طول احیا، متوجه بازگشت تنفس عادی شدید، ابتدا فشردن قفسه سینه را متوقف کنید و دوباره تنفس را طی حدود ۱۰ ثانیه بررسی کنید. اگر تنفس منظم و مؤثر وجود دارد، مصدوم را، در صورت ایمن بودن گردن، به وضعیت ریکاوری قرار دهید، راه هوایی او را باز نگه دارید و تا رسیدن اورژانس کنارش بمانید و مرتب تنفس و سطح هوشیاری او را کنترل کنید. اگر دوباره تنفس قطع یا غیرعادی شد، بلافاصله فشردن سینه را از سر بگیرید.

کیفیت و تداوم احیا اهمیت حیاتی دارد.
ترجیح دارد احیای «ناقص ولی انجام‌شده» داشته باشیم تا نبود هیچ احیایی. انجام ندادن هیچ اقدامی در برابر فرد بدون تنفس عادی، تقریباً همیشه خطرناک‌تر از شروع احیای قلبی ریوی است.

به یاد داشته باشید که هدف از احیای قلبی ریوی در صحنه حادثه، «خریدن زمان» تا رسیدن امداد حرفه‌ای است. حتی اگر نتیجه نهایی نامشخص باشد، هر فشار درست بر قفسه سینه می‌تواند شانس بقا و کیفیت زندگی مصدوم را افزایش دهد.