19.1.3. خرابی ترمز

Table of Contents

حفظ آرامش

خرابی ترمز از ترسناک‌ترین وضعیت‌های رانندگی است، اما درست‌ترین و مؤثرترین واکنش، حفظ آرامش و جلوگیری از هر حرکت عجولانه است. در چنین شرایطی، چند ثانیه اول کاملاً تعیین‌کننده است. اگر دچار وحشت شوید، ممکن است فرمان را ناگهانی بچرخانید، دنده را اشتباه انتخاب کنید یا حرکت دیگری انجام دهید که خطر را چند برابر می‌کند.

سعی کنید در همان لحظه اول، یک نفس عمیق بکشید و آگاهانه به خودتان یادآوری کنید که «راه‌های دیگر برای کم کردن سرعت وجود دارد». نگاهتان را به جلو و فضای جلوتر از خودرو متمرکز کنید، نه فقط به مانع نزدیک. هدف شما این است که خودرو را بدون برخورد و بدون واژگونی، آرام‌آرام از سرعت بیندازید و در جایی امن متوقف کنید.

به‌هیچ‌وجه فرمان را به‌طور ناگهانی نکشید، از پیچ‌های تند ناگهانی، عبور بین خودروها با حرکات عصبی، و فریاد زدن یا قطع ارتباط با محیط اطراف خودداری کنید. تمرکز شما باید روی سه چیز باشد: کنترل فرمان، کنترل سرعت با روش‌های جایگزین، و انتخاب محل مناسب برای توقف.

در خرابی ترمز، «حفظ کنترل فرمان» مهم‌تر از هر چیز دیگر است. حتی اگر سرعت بالاست، تا زمانی که فرمان در اختیار شماست، امکان نجات وجود دارد.

برداشتن پا از گاز

به‌محض این‌که متوجه شدید ترمز پایی (پدال ترمز) عمل نمی‌کند یا به‌طور غیرعادی نرم یا سفت شده است، اولین اقدام، برداشتن فوری پا از پدال گاز است. ادامه دادن گاز دادن، حتی با شدت کم، فقط فاصله و زمان شما را برای واکنش ایمن کمتر می‌کند.

وقتی پا را از روی گاز برمی‌دارید، خودرو به‌طور طبیعی به‌وسیله مقاومت هوا، اصطکاک لاستیک با جاده و مقاومت در سیستم انتقال قدرت، شروع به کاهش سرعت می‌کند. این کاهش ممکن است در چند ثانیه اول محسوس نباشد، اما اگر همچنان گاز ندهید و شتاب نگیرید، سرعت کم‌کم پایین می‌آید و کار شما برای کنترل وضعیت بسیار ساده‌تر می‌شود.

اگر کروز کنترل فعال است، فوراً آن را با فشار دادن پدال کلاچ، ترمز دستی یا دکمه خاموش، غیرفعال کنید. در خودروهای دنده‌ای، برداشتن ناگهانی گاز در دنده سبک، به کاهش سرعت کمک بسیار بیشتری می‌کند تا زمانی که در دنده سنگین و سرعت بالا هستید.

از فشردن مکرر و شدید پدال ترمز، وقتی می‌دانید سیستم عمل نمی‌کند، خودداری کنید. این کار فقط تمرکز شما را کم می‌کند و احتمال خطای دیگر را افزایش می‌دهد. یک‌بار با فشار معمول امتحان کنید؛ اگر واکنشی نبود، انرژی خود را روی روش‌های دیگر کاهش سرعت بگذارید.

کاهش دنده

یکی از مؤثرترین روش‌های کم کردن سرعت در خرابی ترمز، استفاده از دنده‌های سنگین‌تر برای ایجاد «ترمز موتور» است. در این روش، شما با کاهش تدریجی دنده، اجازه می‌دهید موتور در برابر حرکت خودرو مقاومت کند و سرعت را پایین بیاورد.

در خودروی دنده‌ای، زمانی که هنوز کنترل مناسبی روی خودرو دارید و سرعت بیش از حد زیاد نیست، ابتدا یک دنده پایین‌تر انتخاب کنید. برای مثال از دنده ۵ به ۴، یا از ۴ به ۳ بروید. این کار باید «تدریجی» و همراه با رها کردن آرام کلاچ انجام شود تا از قفل شدن چرخ‌ها یا ضربه شدید به سیستم انتقال قدرت جلوگیری شود.

هرگز در سرعت زیاد، ناگهان از دنده‌های بالا به دنده‌های خیلی پایین مانند رفتن مستقیم از ۵ به ۲ یا ۱ معکوس نکنید. این کار می‌تواند باعث قفل شدن چرخ‌ها، لغزش شدید و از دست دادن کنترل خودرو شود.

پس از هر کاهش دنده، چند ثانیه به خودرو فرصت دهید تا با همان دنده، مقداری از سرعت را کم کند، سپس در صورت نیاز، باز هم یک دنده پایین‌تر انتخاب کنید. این روش در سرازیری‌ها نیز بسیار حیاتی است، زیرا تکیه کردن تنها به ترمز دستی بدون کمک دنده، می‌تواند باعث داغ شدن و از کار افتادن آن شود.

در خودروهای دنده اتوماتیک نیز معمولاً امکان انتخاب دنده‌های سنگین‌تر وجود دارد. در چنین خودروهایی، در صورت خرابی ترمز، می‌توانید از حالت D به حالت‌های ۳، ۲ یا L بروید تا گیربکس در دنده‌های پایین‌تر بماند و با استفاده از ترمز موتور، به کاهش سرعت کمک کند. این تغییر نیز باید آرام و آگاهانه باشد، بدون کشیدن ناگهانی دسته دنده.

استفاده تدریجی از ترمز دستی

ترمز دستی (یا ترمز پارک) در بسیاری از خودروها بر چرخ‌های عقب اثر می‌گذارد و می‌تواند در صورت خرابی ترمز پایی، به کاهش سرعت کمک کند. با این حال، استفاده نادرست و ناگهانی از ترمز دستی، خطر لغزش و چپ شدن خودرو را به‌خصوص در سرعت‌های بالا افزایش می‌دهد.

قاعده اصلی این است که ترمز دستی را «تدریجی و پیوسته» بکشید، نه ناگهانی و کامل. در ترمز دستی اهرمی، به‌آرامی اهرم را بالا بیاورید و همزمان واکنش خودرو را حس کنید. اگر کوچک‌ترین احساس لغزش، سر خوردن عقب خودرو، یا تغییر ناگهانی در مسیر داشتید، اندکی ترمز دستی را رها کنید تا تعادل خودرو برگردد، سپس دوباره آرام و ملایم آن را بالا بیاورید.

در خودروهایی که ترمز پارک به صورت دکمه‌ای برقی است، شرایط پیچیده‌تر است، زیرا بعضی از این سامانه‌ها در سرعت بالا خودرو را ناگهانی و شدید متوقف می‌کنند. در چنین خودروهایی بهتر است از قبل، در دفترچه راهنما با عملکرد ترمز پارک آشنا باشید. بسیاری از آنها در سرعت‌های بالاتر، ترمزگیری را خودکار و به شکل تدریجی مدیریت می‌کنند، اما نباید بدون آگاهی، آن را یکباره فعال کنید.

ترکیب «کاهش دنده» و «استفاده ملایم از ترمز دستی» روشی بسیار مؤثر برای پایین آوردن سرعت است. هر قدر سرعت کمتر شود، می‌توانید کمی بیشتر ترمز دستی را درگیر کنید، زیرا در سرعت‌های پایین، احتمال لغزش و چرخش ناگهانی خودرو کمتر است.

کشیدن ناگهانی و کامل ترمز دستی در سرعت بالا می‌تواند باعث قفل شدن چرخ‌های عقب، چرخش ناگهانی خودرو و خروج آن از مسیر شود. همیشه ترمز دستی را مرحله به مرحله و همراه با کنترل فرمان به کار ببرید.

انتخاب مسیر کم‌خطر

در خرابی ترمز، شما ممکن است نتوانید بلافاصله خودرو را متوقف کنید، اما تقریباً همیشه می‌توانید تصمیم بگیرید که «خودرو در کجا و چگونه سرعت کم کند». این یعنی انتخاب هوشمندانه‌ترین و کم‌خطرترین مسیر ممکن.

اولویت شما دور شدن از مسیر برخورد با سایر خودروها، عابران و موانع خطرناک است. اگر در بزرگراه هستید، سعی کنید به‌تدریج به خط راست نزدیک شوید تا بتوانید در شانه راه یا کنار مسیر توقف کنید. در شهر، اگر امکان دارد، به خیابان خلوت‌تر، شانه خاکی، فضای خالی کنار راه یا حتی ورودی امن یک پارکینگ یا خیابان فرعی کم‌تردد بروید.

در مقایسه خطرها، همیشه برخورد با موانع نرم‌تر و کم‌سرعت، بهتر از برخورد شدید با وسایل نقلیه یا عابران است. اگر ناچار به انتخاب بین برخورد با جدول یا فضای باز هستید، فضای باز و شانه راه جای مناسب‌تری است. مراقب پل‌ها، گاردریل‌ها، تیرهای برق و موانع سخت و ثابت باشید، زیرا برخورد با آنها در سرعت بالا بسیار خطرناک است.

در مسیرهای شیب‌دار، اگر امکان دارد، به‌تدریج خودرو را به سمت بخش‌هایی با اصطکاک بیشتر مانند شانه‌های خاکی، شن‌ریزی شده یا سطوح ناهموار هدایت کنید. این سطوح به طور طبیعی بخشی از انرژی خودرو را جذب می‌کنند و به کم شدن سرعت کمک می‌کنند. البته باید فرمان را محکم در دست بگیرید تا خودرو در این سطوح ناهموار، منحرف نشود.

اگر جلوتر تقاطع، میدان یا محل تجمع عابر می‌بینید، از قبل تصمیم بگیرید که قبل از رسیدن به آن نقطه، با کمک کاهش دنده و ترمز دستی، حداکثر ممکن از سرعت را کم کنید، حتی اگر به معنای هدایت خودرو به یک محل توقف اضطراری در کنار مسیر باشد.

هشدار دادن به دیگران

در خرابی ترمز، شما تنها درگیر خطر نیستید، بلکه سایر رانندگان و عابران هم در معرض خطر احتمالی برخورد قرار می‌گیرند. بنابراین یکی از وظایف مهم شما، «هشدار دادن به دیگران» است تا آن‌ها زودتر متوجه وضعیت غیرعادی خودرو شما شوند و برای باز کردن فضا یا تغییر مسیر آماده شوند.

در همان لحظات اول، فلاشر (چراغ خطر) را روشن کنید. فلاشر بهترین و سریع‌ترین راه برای اعلام وضعیت اضطراری به رانندگان پشت سر و اطراف است. اگر فرصت و امکان امن وجود دارد، می‌توانید چند بار بوق کوتاه و متوالی بزنید تا رانندگان نزدیک متوجه شوند که وضعیت شما عادی نیست. از بوق طولانی و عصبی که ممکن است باعث استرس دیگران و واکنش‌های غیرقابل پیش‌بینی شود، خودداری کنید.

همراه با روشن بودن فلاشر، تلاش کنید با حرکت خودرو، پیام روشنی به دیگران بدهید. برای مثال، اگر در حال حرکت به سمت شانه راه هستید، با استفاده از راهنما هم می‌توانید جهت تغییر مسیرتان را به دیگران نشان دهید. ترکیب راهنما و فلاشر در برخی خودروها امکان‌پذیر نیست، اما اگر مجبور به انتخاب هستید، در وضعیت کاملاً اضطراری، فلاشر اهمیت بیشتری دارد.

هیچ‌گاه برای جلب توجه، خودرو را به عمد مارپیچ حرکت ندهید یا ناگهان جلوی خودروهای دیگر بپیچید. هشدار باید با چراغ، بوق مناسب و حرکت قابل پیش‌بینی انجام شود، نه با مانور خطرناک.

پس از آنکه موفق شدید سرعت را به طور قابل توجهی کاهش دهید و خودرو را به حاشیه یا محل امنی هدایت کنید، همچنان فلاشر را روشن نگه دارید تا دیگران خطر را ببینند و اگر خودرو متوقف شد، در صورت وجود، از مثلث خطر استفاده کنید. هرچه محیط اطراف شما بیشتر از وضعیت اضطراری آگاه باشد، احتمال وقوع تصادف ثانویه کمتر خواهد شد.