19.1.2. داغ شدن موتور

Table of Contents

تشخیص افزایش دما

برای یک راننده تازه‌کار مهم است که خیلی زود متوجه داغ شدن موتور شود تا قبل از آسیب جدی، واکنش نشان دهد. نشانه اصلی، بالا رفتن عقربه دمای موتور یا روشن شدن چراغ هشدار دما روی صفحه کیلومتر است. معمولاً عقربه باید در محدوده میانی بایستد، اگر به سمت قسمت قرمز یا انتهای مقیاس حرکت کند یا چراغ قرمز دما روشن شود یعنی موتور در حال داغ شدن است.

علاوه بر نشانگرها، علائم ظاهری هم می‌توانند هشدار بدهند. خروج بخار از زیر کاپوت، بوی مایع خنک‌کننده سوخته یا بوی شبیه شیرینی سوخته، کاهش شدید قدرت موتور، کارکرد بد موتور یا روشن شدن هم‌زمان چراغ‌های هشدار دیگر، همگی می‌توانند همراه با افزایش دما دیده شوند. گاهی بخار با دود اشتباه گرفته می‌شود. بخار معمولاً سفید و زود محو می‌شود و از نزدیکی رادیاتور یا شیلنگ‌ها بیرون می‌آید، در حالی که دود احتراق معمولاً از اگزوز خارج می‌شود.

اگر کولر روشن باشد و ناگهان باد آن گرم شود یا توان خنک کردنش کاهش یابد، می‌تواند یکی از نشانه‌های بالا رفتن دمای موتور باشد، چون فن و سیستم خنک‌کننده تحت فشار قرار می‌گیرند. در ترافیک سنگین، سربالایی، هوای بسیار گرم، یا هنگام حمل بار، احتمال داغ کردن موتور بیشتر است و راننده باید با نگاه منظم به نشانگر دما، وضعیت را زیر نظر بگیرد.

قاعده مهم: هر زمان چراغ هشدار دمای موتور قرمز شد یا عقربه وارد ناحیه قرمز شد، ادامه رانندگی در همان شرایط می‌تواند به آسیب جدی موتور منجر شود و باید در اولین فرصتِ امن، خودرو را متوقف و موتور را خاموش کنید.

خاموش کردن تجهیزات اضافی

به محض این‌که متوجه بالا رفتن غیرعادی دما شدید، قبل از توقف کامل، باید فشار کار موتور را تا حد ممکن کم کنید. اولین اقدام، خاموش کردن تجهیزات اضافی است که به موتور بار اضافه وارد می‌کنند. کولر خودرو مهم‌ترین مصرف‌کننده اضافی است. خاموش کردن کولر کمک می‌کند بار مکانیکی روی موتور و کمپرسور کاهش یابد و فن‌ها بتوانند فقط روی خنک کردن موتور تمرکز کنند.

سپس در صورت امکان، مصرف‌کننده‌های برقی غیرضروری را کم کنید، مانند گرمکن شیشه، صندلی گرم‌کن، شارژرهای سنگین یا سیستم صوتی با صدای بسیار بلند. دلیل این کار این است که دینام برای تولید برق بیشتر، از موتور نیرو می‌گیرد و این موضوع بار آن را افزایش می‌دهد. البته چراغ‌های ضروری، راهنما، فلاشر و سیستم‌های ایمنی را هرگز خاموش نکنید.

اگر هنوز مجبورید چند صد متر تا یک محل امن رانندگی کنید، با سرعت پایین‌تر، دور موتور کمتر و بدون شتاب‌گیری شدید حرکت کنید. از معکوس‌کشی بی‌دلیل، گاز دادن ناگهانی و رانندگی پرشتاب خودداری کنید، چون همه این‌ها باعث تولید گرمای بیشتر در موتور می‌شود. هدف شما این است که تا رسیدن به محل توقف مناسب، کمترین گرما تولید شود و سیستم خنک‌کننده فرصت بیشتری برای کار کردن داشته باشد.

توقف در محل امن

پس از کاهش بار موتور، باید در اولین فرصت ممکن، در محل امن توقف کنید. منظور از محل امن، جایی است که هم شما و هم سایر کاربران راه در معرض خطر کم‌تری باشید. در خیابان یا جاده شهری، سعی کنید به تدریج به کنار راه، نزدیک جدول یا شانه راه بروید، راهنما بزنید و بدون ترمز ناگهانی، سرعت را کم کنید. در بزرگراه یا آزادراه، تا حد امکان به شانه راه برسید و در قسمت کاملاً خارج از خط عبور توقف کنید.

از توقف ناگهانی وسط خط عبور، به‌خصوص در سرعت‌های بالا، خودداری کنید، چون خطر تصادف از عقب بسیار زیاد است. اگر دما به شدت بالا رفته و می‌ترسید ادامه حرکت کوتاه باعث آسیب جدی شود، باز هم باید میان خطر توقف در مسیر عبور و خطر آسیب موتور مقایسه کنید. در اکثر موارد، طی مسافت کوتاه با رانندگی بسیار آرام تا شانه راه، امن‌تر از توقف وسط مسیر است.

پس از توقف، فلاشر را روشن کنید تا دیگران متوجه وضعیت غیرعادی خودروی شما شوند. اگر در مسیرهای پرسرعت متوقف شده‌اید، طبق اصول ایمنی اضطراری، پس از خاموش کردن موتور و زمانی که شرایط امن بود، سرنشینان را به پشت گاردریل یا دور از مسیر عبور منتقل کنید. در شرایط دید کم، شب یا مه، اهمیت استفاده از فلاشر و در صورت امکان، نصب مثلث خطر در فاصله مناسب پشت خودرو بسیار بیشتر است، اما نصب مثلث باید فقط در صورت امن بودن انجام شود.

قاعده مهم: در صورت داغ شدن موتور، همیشه اولویت با ایمنی ترافیکی است. هرگز برای نجات موتور، جان خود یا دیگران را با توقف ناگهانی در وسط مسیر به خطر نیندازید.

خاموش کردن موتور

زمانی که در محل امن متوقف شدید، نوبت به مدیریت درست موتور می‌رسد. اگر عقربه دما در ناحیه خیلی بالا یا چراغ قرمز روشن است، معمولاً باید موتور را خاموش کنید تا از ادامه افزایش دما و آسیب به قطعات جلوگیری شود. پیش از خاموش کردن، می‌توانید دنده را در حالت خلاص قرار دهید و ترمز دستی را بکشید تا خودرو کاملاً ثابت شود.

در برخی خودروها، وقتی موتور بسیار داغ است، خاموش کردن سریع و ناگهانی پس از رانندگی سنگین، ممکن است گردش مایع خنک‌کننده و کار برخی فن‌ها را متوقف کند و گرما در موتور حبس شود. اما در شرایطی که عقربه در محدوده خطر است و احتمال جوش آوردن مایع خنک‌کننده وجود دارد، ادامه کار موتور معمولاً ریسک بیشتری دارد. برای یک راننده مبتدی، پیروی از این قاعده ساده‌تر است: پس از توقف امن، موتور را خاموش کنید و کاپوت را به صورت نیمه باز، فقط در حدی که گرما خارج شود، بالا بزنید، بدون این‌که به رادیاتور یا درپوش آن دست بزنید.

اگر خودرو شما دفترچه راهنمایی دارد که دستورالعمل خاصی برای وضعیت دمای بالا داده است، در اولین فرصت و در شرایط امن، آن را مطالعه کنید. برخی خودروهای مدرن، فن‌های برقی را حتی پس از خاموش کردن موتور هم برای مدتی روشن نگه می‌دارند، که طبیعی است و به خنک شدن کمک می‌کند. هرگز برای «کمک به خنک شدن» گاز ندهید، چون این کار هم دما را بالا می‌برد و هم فشار اضافه روی موتور ایجاد می‌کند.

باز نکردن فوری درپوش

یکی از خطرناک‌ترین اشتباه‌ها در زمان داغ شدن موتور، باز کردن سریع درپوش رادیاتور یا منبع انبساط است. هنگامی که موتور داغ می‌کند، مایع خنک‌کننده تحت فشار و دمای بسیار بالا قرار دارد. باز کردن ناگهانی درپوش می‌تواند باعث فوران مایع جوشان و بخار داغ شود و سوختگی‌های شدید به صورت، دست و بدن وارد کند.

قانون ایمنی حیاتی: هرگز در زمانی که موتور داغ است یا نشانگر دما بالاست، درپوش رادیاتور یا منبع انبساط را فوراً باز نکنید. ابتدا اجازه دهید موتور کاملاً خنک شود.

پس از توقف و خاموش کردن موتور، کاپوت را فقط تا حدی که هوا جریان پیدا کند بالا نگه دارید، اما سر خود را زیاد داخل محفظه موتور نبرید، چون ممکن است بخار داغ خارج شود. اگر بخار از زیر کاپوت خارج می‌شود، فاصله بگیرید تا شدت آن کم شود و به‌تدریج فروکش کند.

زمان لازم برای خنک شدن، بسته به شدت داغ شدن و شرایط محیط، می‌تواند از ۲۰ تا ۴۵ دقیقه یا حتی بیشتر باشد. در طول این زمان، به هیچ وجه با دست خیس، پارچه یا دست برهنه به درپوش رادیاتور دست نزنید. اگر مجبور شد‌ید پس از خنک شدن، درپوش را باز کنید، همیشه با یک پارچه ضخیم و به‌آرامی آن را شل کنید تا اگر هنوز کمی فشار باقی مانده، به‌تدریج خارج شود، نه ناگهانی. برای یک راننده تازه‌کار، عاقلانه‌ترین کار این است که در صورت امکان، تا رسیدن امداد خودرو اصلاً خودتان درپوش را باز نکنید.

بررسی پس از خنک شدن

پس از آن‌که موتور زمان کافی برای خنک شدن پیدا کرد و دمای آن به محدوده عادی برگشت، می‌توانید با احتیاط وضعیت را بررسی کنید. ابتدا دوباره به نشانگر دما نگاه کنید. اگر عقربه به محدوده میانی بازگشته و دیگر بخاری از زیر کاپوت دیده نمی‌شود، می‌توان با رعایت نکات ایمنی، کاپوت را کامل باز کرد.

در این مرحله، بدون دست زدن به قطعات داغ، می‌توانید سطح مایع خنک‌کننده را در مخزن شفاف منبع انبساط بررسی کنید. روی این مخزن معمولاً علامت‌های MIN و MAX وجود دارد. اگر سطح مایع پایین‌تر از حد MIN یا تقریباً خالی است، احتمالاً نشتی یا جوش آوردن رخ داده است. هرگز در حالت داغ، آب سرد را به صورت زیادی مستقیم در سیستم خنک‌کننده نریزید، چون تغییر دمای ناگهانی می‌تواند به قطعات فلزی یا پلاستیکی آسیب بزند.

اگر مایع خنک‌کننده در دسترس است و خودرو کاملاً خنک شده، می‌توان با احتیاط و به‌تدریج مقدار کمی مایع به منبع انبساط اضافه کرد، نه مستقیماً داخل رادیاتور، مگر مطابق دفترچه خودرو و با آگاهی کافی. برای راننده مبتدی، بهتر است پس از خنک شدن، فقط سطح را نگاه کند و در صورت کمبود قابل توجه، خودرو را روشن نکند و با امداد خودرو یا تعمیرکار تماس بگیرد.

در بررسی چشمی، همچنین می‌توانید به دنبال نشانه‌های نشتی باشید. ردی از مایع سبز، آبی یا قرمز روی زمین، شیلنگ‌های پاره یا شل، رادیاتور ضربه خورده، یا صدای غیرعادی فن‌ها می‌تواند سرنخ علت داغ شدن باشد. اگر پس از خنک شدن و تکمیل مایع، دوباره به راه افتادید، حتماً در چند دقیقه نخست، عقربه دما را با دقت زیر نظر بگیرید و در صورت افزایش مجدد، بلافاصله طبق همان مراحل قبلی، تجهیزات اضافی را خاموش کنید، در محل امن توقف کرده و منتظر بررسی تخصصی بمانید.

یادآوری کلیدی: داغ شدن موتور معمولاً نشانه یک نقص فنی در سیستم خنک‌کننده یا کارکرد موتور است. حتی اگر موقتاً مشکل برطرف شد، بدون مراجعه به تعمیرگاه و بررسی تخصصی، این موضوع را ساده و بی‌اهمیت در نظر نگیرید.