18.2.1. هشدارهای قرمز

Table of Contents

فشار روغن

چراغ قرمز فشار روغن معمولا به شکل قوطی روغن یا چراغ روغن روی صفحه کیلومتر دیده می‌شود. روشن شدن این چراغ یعنی فشار روغن موتور کمتر از حد ایمن شده است و روان‌کاری قطعات داخلی موتور در خطر است. اگر موتور در این وضعیت به کار ادامه دهد، اصطکاک شدید میان قطعاتی مانند یاتاقان‌ها، میل‌لنگ و میل‌سوپاپ رخ می‌دهد و ممکن است در چند ثانیه تا چند دقیقه، به خرابی بسیار سنگین موتور منجر شود.

این چراغ معمولا هنگام باز کردن سوییچ و قبل از روشن شدن موتور، برای چند لحظه روشن می‌شود و بعد از روشن شدن موتور باید خاموش شود. اگر چراغ فشار روغن پس از روشن شدن موتور خاموش نشد، یا هنگام رانندگی ناگهان روشن شد یا چشمک زد، وضعیت کاملا خطرناک است.

علت‌های رایج روشن شدن چراغ فشار روغن شامل کم بودن سطح روغن موتور، نشتی روغن، استفاده از روغن نامناسب، گرفتگی فیلتر روغن، خرابی پمپ روغن یا خرابی سنسور فشار روغن است. تشخیص دقیق علت، کار تعمیرکار است، اما تصمیم اولیه راننده درباره ادامه حرکت یا توقف، کاملا سرنوشت‌ساز است.

قاعده حیاتی: روشن شدن چراغ قرمز فشار روغن هنگام حرکت، به معنای «توقف فوری و ایمن» است، نه ادامه دادن تا مقصد.

در عمل، هر وقت این چراغ در حال حرکت روشن شد، باید در اولین محل امن، خودرو را متوقف کنید، موتور را خاموش کنید، سطح روغن را پس از چند دقیقه (برای برگشت روغن به کارتل) بررسی کنید و در صورت کم بودن، فقط در حد استاندارد تکمیل کنید. اگر با وجود کافی بودن روغن، چراغ خاموش نشد یا دوباره روشن شد، ادامه حرکت به هیچ وجه مجاز نیست و باید از امداد خودرو یا یدک‌کش کمک بگیرید.

دمای موتور

چراغ قرمز دمای موتور معمولا به شکل دماسنج داخل مایع است یا کنار نشانگر دمای موتور قرار دارد. روشن شدن این چراغ یعنی موتور بیش از حد مجاز داغ شده است و ادامه حرکت در این وضعیت می‌تواند به تاب برداشتن سرسیلندر، سوختن واشر سرسیلندر، قفل کردن موتور و خسارت‌های پرهزینه منجر شود.

در بسیاری از خودروها، علاوه بر چراغ، یک نشانگر دما نیز وجود دارد که از علامت C (سرد) تا H (داغ) حرکت می‌کند. راننده باید عادت کند هر چند دقیقه یک‌بار نگاهی به نشانگر دما بیندازد. بالا رفتن تدریجی عقربه به محدوده نزدیک H یا ورود به ناحیه قرمز، هشدار جدی است، حتی قبل از روشن شدن چراغ.

علت‌های رایج داغ کردن موتور شامل کم بودن مایع خنک‌کننده (آب رادیاتور)، نشتی در سیستم خنک‌کاری، خرابی ترموستات، خرابی فن خنک‌کننده، گرفتگی رادیاتور، رانندگی طولانی در سربالایی با دنده نامناسب یا بار زیاد، و نقص در درپوش رادیاتور است.

هنگام روشن شدن چراغ قرمز دمای موتور در حال حرکت، باید به سرعت ولی با احتیاط سرعت را کم کنید، از وارد کردن فشار اضافه به موتور (گاز شدید، دور موتور بالا) خودداری کنید و در اولین محل امن توقف کنید.

هرگز در حالت داغ بودن موتور، درِ رادیاتور یا درِ مخزن انبساط را بلافاصله باز نکنید، زیرا خطر پاشیدن مایع داغ و سوختگی شدید وجود دارد.

باید پس از توقف، موتور را خاموش کنید، درِ کاپوت را برای کمک به خنک شدن باز کنید، چند دقیقه صبر کنید و پس از پایین آمدن دما، سطح مایع خنک‌کننده را در مخزن مخصوص بررسی کنید. در صورت تکرار داغ کردن یا کم شدن پی‌درپی آب، حرکت بدون بررسی تعمیرکار، تصمیمی خطرناک است.

سیستم ترمز

چراغ قرمز سیستم ترمز معمولا به شکل دایره‌ای با علامت تعجب یا علامت ترمز دستی است و ممکن است با کلمه BRAKE روی برخی خودروها همراه باشد. این چراغ دو معنای اصلی دارد: ترمز دستی کشیده است یا نقص در سیستم ترمز وجود دارد. بسیاری از رانندگان مبتدی فقط به حالت اول فکر می‌کنند، در حالی که نادیده گرفتن حالت دوم بسیار خطرناک است.

اگر بعد از رها کردن کامل ترمز دستی، چراغ ترمز همچنان روشن بماند، یا هنگام حرکت ناگهان روشن شود، باید احتمال کم بودن روغن ترمز، نشتی در مدار ترمز، یا نقص دیگر در سیستم را جدی گرفت. در این وضعیت، ممکن است قدرت ترمز کم شود یا پدال ترمز نرم و بلند شود و فاصله توقف خودرو به شدت افزایش یابد.

در خودروهای دارای ترمز ضدقفل، چراغ هشدار ABS معمولا زرد است و روشن شدن آن به تنهایی به معنی از کار افتادن سیستم ABS است، ولی چراغ قرمز ترمز نشان‌دهنده خطر فوری در اصل ترمز است.

در صورت روشن ماندن چراغ قرمز ترمز پس از رها کردن ترمز دستی، باید با احتیاط سرعت را کم کنید، در محل امن بایستید، وضعیت ترمز را با چند فشار آرام پدال بررسی کنید و سطح روغن ترمز را نگاه کنید. هر نشانه‌ای از ضعف شدید ترمز، طولانی شدن مسیر ترمزگیری یا پایین بودن سطح روغن، یعنی این که ادامه رانندگی تا تعمیرگاه با پای خودتان می‌تواند جان شما و دیگران را تهدید کند و باید از امداد استفاده شود.

قاعده ایمن: خودرویی که چراغ قرمز ترمز آن روشن است، فقط برای حرکت اضطراری کوتاه و بسیار بااحتیاط مجاز است، آن هم اگر قدرت ترمز تقریبا طبیعی باشد. در غیر این صورت، توقف و امداد الزامی است.

باتری

چراغ قرمز باتری معمولا به شکل باتری روی صفحه کیلومتر دیده می‌شود. این چراغ به خودِ باتری اشاره نمی‌کند، بلکه به سیستم شارژ خودرو یعنی دینام و مدار شارژ مربوط است. روشن شدن این چراغ هنگام باز کردن سوییچ طبیعی است، اما باید بعد از روشن شدن موتور خاموش شود. اگر پس از روشن شدن موتور، چراغ باتری خاموش نشود یا در حال حرکت روشن شود، یعنی باتری در حال شارژ شدن نیست و خودرو تا مدت محدودی بیشتر نمی‌تواند به کار ادامه دهد.

در این وضعیت، موتور فعلا با برق موجود در باتری کار می‌کند، ولی با مصرف تدریجی برق برای سیستم جرقه، پمپ سوخت، چراغ‌ها و سایر مصرف‌کننده‌ها، ولتاژ پایین می‌آید و ممکن است ناگهان خودرو در وسط راه خاموش شود و دیگر روشن نشود. روشن کردن مصرف‌کننده‌های پرمصرف مانند کولر، بخاری شیشه‌جلو، یا نور بالا این فرایند را سریع‌تر می‌کند.

علت‌های رایج روشن شدن چراغ باتری شامل پارگی یا لیز شدن تسمه دینام، خرابی خود دینام، خرابی اتصالات برق یا خرابی مدار کنترل شارژ است. اگر تسمه دینام پاره شده باشد، معمولا سیستم خنک‌کننده آب نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد و خطر داغ کردن موتور نیز اضافه می‌شود.

اگر چراغ باتری در حال حرکت روشن شد، باید مصرف برق غیرضروری را به حداقل برسانید، سرعت را طوری تنظیم کنید که کمترین فشار به موتور وارد شود، و در اولین فرصت در محل امن توقف کنید. ادامه دادن طولانی تا مقصد، به خصوص در شب، خطر خاموش شدن ناگهانی و از دست دادن کمک‌فرمان و کمک‌ ترمز را به همراه دارد.

روشن شدن چراغ قرمز باتری یعنی: «خودرو فقط مدت محدودی دیگر روشن می‌ماند، برای توقف ایمن و مراجعه به تعمیرگاه برنامه‌ریزی کن.»

کمربند ایمنی

چراغ قرمز کمربند ایمنی معمولا به شکل یک سرنشین با کمربند است و اغلب همراه با بوق هشدار کوتاه یا ممتد ظاهر می‌شود. این چراغ، برخلاف برخی چراغ‌های دیگر، معمولا به نقص فنی اشاره ندارد، بلکه یادآوری اجباری بستن کمربند است. در بسیاری از خودروها، این چراغ به سنسور وزن صندلی نیز متصل است و اگر روی صندلی جلو فردی بنشیند و کمربند را نبندد، چراغ و بوق هشدار فعال می‌شوند.

از دید ایمنی، روشن بودن این چراغ یعنی یک خطر دائمی و بسیار جدی برای جان سرنشینان وجود دارد. در بیشتر تصادف‌های شدید، کمربند ایمنی مهم‌ترین عامل کاهش مرگ و جراحت سنگین است. بنابراین نادیده گرفتن این هشدار، هرچند ممکن است از نظر فنی به خرابی خودرو منجر نشود، اما از نظر انسانی و قانونی تصمیمی غیرمسئولانه است.

در بعضی کشورها سیستم طوری طراحی شده است که تا بستن کمربند، برخی امکانات خودرو (مانند حرکت یا دنده‌گیری) محدود می‌شود، اما در بسیاری از خودروها در ایران، فقط به هشدار نوری و صوتی اکتفا شده است. رانندگان مبتدی باید عادت کنند که هنگامی که سوییچ را می‌چرخانند، نخستین کار پس از تنظیم صندلی، بستن کمربند همه سرنشینان جلو و تشویق سرنشینان عقب به بستن کمربند باشد.

قاعده غیرقابل مذاکره: حرکت خودرو بدون بسته بودن کمربند راننده و سرنشین جلو، هم از نظر ایمنی و هم از نظر قانون، کاملا مردود است.

باز بودن در

چراغ قرمز باز بودن در معمولا به شکل نمایی از خودرو است که یکی یا چند در آن باز نشان داده شده است. در برخی خودروها، باز بودن صندوق عقب یا درِ کاپوت نیز با همین چراغ یا چراغ جداگانه هشدار داده می‌شود. روشن بودن این چراغ یعنی یکی از درها یا در صندوق یا در کاپوت درست قفل نشده است.

حرکت با در نیمه‌باز، به ویژه اگر سرنشین کودک یا فردی بی‌تجربه در آن سمت نشسته باشد، به شدت خطرناک است. باز شدن ناگهانی در هنگام حرکت می‌تواند به سقوط سرنشین، برخورد در با خودروی عبوری، یا قفل شدن ناگهانی در با مانع کنار راه منجر شود و کنترل خودرو را بر هم بزند.

برای راننده مبتدی، مهم است که پیش از حرکت، به صفحه کیلومتر نگاه کند و مطمئن شود چراغ باز بودن در خاموش است. اگر هنگام حرکت، این چراغ ناگهان روشن شد یا بوق هشدار مربوط به آن فعال شد، باید با حفظ آرامش، سرعت را کم کند، در اولین محل امن و بدون ایجاد خطر برای دیگران توقف کند، ترمز دستی را بکشد، دنده را در وضعیت امن قرار دهد و سپس همه درها، صندوق و درِ کاپوت را بررسی و به طور کامل قفل کند.

هیچ‌گاه برای بستن در باز، در حال حرکت از سرنشین نخواهید که از جای خود بلند شود یا بدن خود را از خودرو بیرون ببرد. همیشه ابتدا توقف ایمن، سپس بستن در.**

اقدامات فوری راننده

هشدارهای قرمز روی صفحه کیلومتر، به طور کلی، دسته‌ای از علائم هستند که معنای مشترک دارند: خطر جدی و نیاز به واکنش فوری راننده. توجه نکردن به آن‌ها می‌تواند در مدت کوتاهی به تصادف، آتش‌سوزی، از کار افتادن کامل خودرو یا خسارت سنگین فنی منجر شود. راننده باید از قبل، در ذهن خود «برنامه واکنش» برای این هشدارها داشته باشد تا در لحظه استرس، تصمیم نادرست نگیرد.

می‌توان واکنش کلی به چراغ‌های قرمز اصلی را در چند گام منظم خلاصه کرد.

اول، حفظ کنترل خودرو و آرامش ذهنی است. با دیدن چراغ قرمز، نباید ترمز ناگهانی شدید بگیرید یا فرمان را ناگهانی بچرخانید. باید بدون شوک به ترافیک اطراف، سرعت را کم کنید، از آینه‌ها وضعیت پشت سر را بررسی کنید و اگر لازم بود، راهنما بزنید تا به سمت حاشیه امن راه هدایت شوید.

دوم، انتخاب محل توقف امن است. این محل نباید وسط تقاطع، پیچ، پل، تونل یا جایی با دید کم باشد مگر آن که هیچ گزینه دیگری وجود نداشته باشد. در جاده‌ها و بزرگراه‌ها، حاشیه راه یا شانه مناسب است. در شهر، کنار جدول جایی که توقف مجاز و امن باشد، مناسب است. پس از توقف، ترمز دستی را بکشید و دنده را در حالت امن (مثلا دنده ۱ یا دنده عقب برای خودروهای دستی، یا P برای اتوماتیک) قرار دهید.

سوم، تصمیم‌گیری درباره خاموش کردن موتور است. برای چراغ‌هایی مثل فشار روغن و دمای موتور، خاموش کردن سریع موتور پس از توقف، ضروری است تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود. برای هشدارهایی مانند باتری، می‌توان پس از توقف و ارزیابی کوتاه، موتور را خاموش کرد، اما باید به خطر روشن نشدن دوباره موتور نیز آگاه بود.

چهارم، بررسی اولیه و ساده است، در حدی که برای یک راننده عادی بدون تخصص مکانیکی مناسب است. برای مثال، نگاه به سطح روغن موتور و مایع خنک‌کننده پس از خنک شدن، نگاه به تسمه‌ها از روی ایمنی، یا اطمینان از بسته بودن درها و بسته بودن کمربند. اما نباید بدون دانش و تجهیزات ایمنی، وارد کارهای خطرناک مانند باز کردن درِ رادیاتور داغ، دست بردن به سیم‌کشی یا کار با سوخت شد.

پنجم، تصمیم درباره ادامه حرکت یا تماس با امداد خودرو است. قاعده کلی این است که اگر چراغ قرمز مربوط به فشار روغن، دمای موتور یا سیستم ترمز روشن است، ادامه رانندگی به مقصد با پای خودتان معمولا تصمیمی غلط و پرخطر است. در چنین مواردی، استفاده از یدک‌کش یا امداد تخصصی، هرچند هزینه‌بر باشد، از نظر ایمنی و اقتصادی به‌صرفه‌تر از ریسک تخریب موتور یا تصادف است.

خلاصه قاعده طلایی هشدارهای قرمز:
۱. آرامش، کاهش سرعت، خروج از خط عبور.
۲. توقف در محل امن.
۳. خاموش کردن موتور در مورد روغن، دما و ترمز.
۴. خودداری از ادامه حرکت تا رفع عیب توسط فرد متخصص.

راننده‌ای که این اصول را از ابتدا در ذهن خود تثبیت کند، در مواجهه با هشدارهای قرمز، به جای وحشت یا بی‌توجهی، واکنشی منطقی و ایمن نشان خواهد داد و این دقیقا همان چیزی است که در آزمون آیین‌نامه و رانندگی واقعی از او انتظار می‌رود.