14.3.3. حواس‌پرتی

Table of Contents

تلفن همراه

استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی یکی از مهم‌ترین علت‌های حواس‌پرتی است، چون هم چشم، هم گوش و هم فکر شما را درگیر می‌کند. حتی اگر گوشی را در دست نگیرید و فقط به تماس از طریق هندزفری جواب بدهید، باز هم توجه ذهنی شما از راه و ترافیک کم می‌شود. مغز انسان در رانندگی سنگین در حال پردازش است و هر کار اضافی، کیفیت تصمیم‌گیری را پایین می‌آورد.

قانون، استفاده از تلفن همراهِ دستی هنگام رانندگی را ممنوع کرده است و این کار تخلف مشمول جریمه محسوب می‌شود.

خطر اصلی تلفن همراه این است که راننده را وارد یک «جهان دوم» می‌کند، یعنی شما هم‌زمان در دنیای گفتگو یا شبکه اجتماعی هستید و در دنیای جاده، و در لحظه خطر، واکنش شما دیرتر و ضعیف‌تر خواهد بود. حتی چند ثانیه نگاه به صفحه گوشی در سرعت‌های معمول شهری، به معنی طی چند ده متر بدون توجه واقعی به جلو است.

ایمن‌ترین راه، خاموش یا سایلنت کردن گوشی در حین رانندگی و استفاده از قابلیت «مزاحم نشوید» مخصوص رانندگی است. اگر تماس واقعاً ضروری است، باید در اولین محل مجاز و امن، خودرو را متوقف کنید و سپس تماس بگیرید یا پاسخ دهید. حتی مکالمه با هندزفری را هم تا حد امکان به بعد از توقف موکول کنید، به خصوص در شرایط پیچیده مثل تقاطع‌ها، ترافیک سنگین، هوای نامساعد یا جاده‌های ناشناخته.

ارسال پیام

ارسال پیام، نوشتن در شبکه‌های اجتماعی، خواندن پیام‌های متنی یا چک کردن نوتیفیکیشن‌ها، جزو خطرناک‌ترین انواع حواس‌پرتی هستند، چون هم چشم، هم دست و هم فکر را درگیر می‌کنند. در این حالت راننده عملاً چند ثانیه «رانندگی کور» انجام می‌دهد.

در سرعت ۵۰ کیلومتر بر ساعت، اگر فقط ۳ ثانیه سرتان پایین باشد، حدود ۴۰ متر را بدون نگاه واقعی به جلو طی می‌کنید. در این فاصله، یک عابر می‌تواند وارد خیابان شود، خودروی جلویی ناگهان ترمز کند یا موانعی ظاهر شوند و شما فرصت واکنش مناسب نداشته باشید.

هر نوع نوشتن، خواندن یا بررسی پیام هنگام حرکت خودرو، از نظر ایمنی به طور کامل «غیرقابل قبول» است و باید آن را برای خودتان کاملاً ممنوع کنید.

برای مدیریت این موضوع، بهترین کار این است که قبل از حرکت، اینترنت و نوتیفیکیشن‌ها را قطع کنید یا گوشی را در جایی قرار دهید که دسترسی سریع به آن نداشته باشید. اگر پیام ضروری دریافت کردید، صبر کنید تا در یک محل مجاز، توقف کامل انجام دهید، ترمز دستی را بکشید و سپس پیام را بخوانید یا پاسخ دهید. تکیه روی «فقط یک لحظه نگاه می‌کنم» بزرگ‌ترین دام ذهنی است که بسیاری از رانندگان را به خطر انداخته است.

تنظیم مسیریاب

استفاده از مسیریاب برای پیدا کردن آدرس، کمک بزرگی است اما خودِ مسیریاب هم اگر درست مدیریت نشود، منبع جدی حواس‌پرتی است. مشکل زمانی به وجود می‌آید که راننده در حال حرکت، مقصد را جست‌وجو، مسیر را عوض یا با منوی برنامه کار می‌کند. نگاه‌های مکرر و طولانی به صفحه، تمرکز را از راه می‌گیرد.

اصل مهم این است که همه تنظیمات لازم را قبل از شروع حرکت انجام دهید. مقصد را وارد کنید، نوع مسیر را انتخاب کنید و حجم صدا را تنظیم نمایید. بهتر است گوشی در پایه‌ای ثابت و در جایی نزدیک میدان دید شما نصب شود تا نیازی به پایین بردن سر و چشم نباشد و فقط با یک نگاه کوتاه، اطلاعات را ببینید.

هر نوع تغییر مقصد، تایپ آدرس یا جست‌وجو در منو باید فقط در حالت توقف کامل خودرو انجام شود، نه هنگام حرکت حتی با سرعت کم.

در حین رانندگی، بیشتر به فرمان‌های صوتی مسیریاب تکیه کنید و اگر متوجه یک دستور نشدید، از تغییر ناگهانی خط یا ترمز ناگهانی برای «جبران خروجی» خودداری کنید. در این شرایط به مسیر بعدی فکر کنید، نه به از دست دادن مسیر فعلی. در خیابان‌های ناشناس، سرعت را کمی پایین‌تر از حداکثر مجاز نگه دارید تا فرصت تصمیم گرفتن امن برای پیروی از راهنمای مسیریاب را داشته باشید.

خوردن و آشامیدن

بسیاری از رانندگان خوردن و آشامیدن را کار ساده و بی‌خطر می‌دانند، اما همین کار هم می‌تواند تمرکز شما را مختل کند. گرفتن لیوان، ظرف یا بسته خوراکی در دست، حرکت خودرو را با یک دست و با کنترل کمتر انجام می‌دهد و خطر ریختن مایع داغ، خفگی ناشی از لقمه، یا رها شدن ناگهانی فرمان را به همراه دارد.

مشکل دیگر این است که توجه شما به مواد غذایی، دما، ریخت‌وپاش روی لباس یا صندلی کشیده می‌شود و در لحظه‌های حساس، زمان واکنش شما طولانی‌تر خواهد شد. به خصوص نوشیدنی‌های داغ مثل چای و قهوه، در صورت ریختن، می‌توانند باعث شوک و از دست رفتن کنترل فرمان شوند.

کارهایی مثل باز و بسته کردن درِ بطری، ریختن نوشیدنی، یا خوردن خوراکی‌هایی که نیاز به دو دست دارند، هنگام حرکت خودرو، به هیچ وجه قابل قبول و ایمن نیستند.

بهتر است خوردن و آشامیدن را به پیش از شروع حرکت یا پس از توقف در یک محل امن، مانند پارکینگ، مجتمع خدماتی یا حاشیه مجاز راه، موکول کنید. اگر ناچار به نوشیدن آب در مسیر طولانی هستید، از بطری‌های آسان‌نوش و کوچک استفاده کنید، در لحظات بدون پیچ و ترافیک، با نگاه نگه‌داشته شده به جلو و با حداقل زمان ممکن، آن هم فقط وقتی که شرایط راه آرام است، جرعه کوتاهی بنوشید. این کار در محیط‌های پیچیده شهری هم بهتر است فقط پس از توقف کامل انجام شود.

گفت‌وگوی پرتنش

صحبت کردن عادی با سرنشینان، اگر کوتاه و آرام باشد، معمولاً مشکل بزرگی ایجاد نمی‌کند، اما وقتی گفت‌وگو به بحث، دعوا یا موضوعات احساسی شدید تبدیل شود، راننده بخش زیادی از تمرکز خود را از دست می‌دهد. مغز به جای پردازش موقعیت‌های ترافیکی، درگیر دفاع، پاسخ‌گویی، عصبانیت یا اضطراب می‌شود.

در این حالت، حتی اگر چشم شما به جلو باشد، «دید توجهی» شما محدود می‌شود، خطرهای اطراف را دیرتر می‌بینید، به تابلوها یا عابران دقت نمی‌کنید و تصمیم‌های شتاب‌زده و هیجانی می‌گیرید. بسیاری از رفتارهای پرخطر مثل سرعت گرفتن ناگهانی، سبقت بی‌جا یا ترمز ناگهانی، ریشه در هیجان‌های منفی دارند.

اگر احساس می‌کنید عصبانی، ناراحت یا درگیر بحث جدی با سرنشین یا تماس تلفنی هستید، رانندگی شما دیگر ایمن نیست و باید هرچه زودتر در محل امن توقف کنید.

بهتر است از همان ابتدا با همراهان خود قانون شخصی داشته باشید: «در حین رانندگی، بحث‌های جدی و موضوعات تنش‌زا ممنوع است.» اگر اختلافی پیش آمد، آن را به بعد از رسیدن به مقصد موکول کنید. در صورت نیاز به آرام شدن، چند دقیقه توقف، نفس عمیق و نوشیدن یک لیوان آب در حالت ایستاده، بسیار امن‌تر از رانندگی در حال عصبانیت است.

صدای بلند موسیقی

موسیقی در خودرو می‌تواند خستگی را کمتر و رانندگی را دلپذیرتر کند، اما وقتی صدا بیش از حد بلند باشد، تبدیل به یک عامل حواس‌پرتی و حتی خطر مستقیم می‌شود. صدای زیاد، تمرکز ذهن را روی موسیقی، ریتم و شعر می‌برد و از توجه شما به صداهای مهم محیطی مانند بوق هشدار، صدای ترمز شدید دیگران، صدای آژیر خودروهای امدادی یا حتی تغییر صدای موتور خودرو کم می‌کند.

صدای خیلی بلند همچنین ممکن است باعث شود ناخودآگاه سرعتتان را افزایش دهید، یا نسبت به فاصله و شرایط ترافیک کمتر حساس شوید. علاوه بر این، در سرعت بالا، ترکیب صدای باد، موتور و موسیقی بلند، حس واقعی سرعت را تغییر می‌دهد و ممکن است بدون این که متوجه باشید، با سرعت نامناسب حرکت کنید.

اگر به خاطر بلندی موسیقی صدای آژیر، بوق یا صدای غیرعادی خودرو را به‌موقع نمی‌شنوید، سطح صدا غیرایمن است و باید فوراً آن را کاهش دهید.

بهتر است همیشه موسیقی را در سطحی نگه دارید که بتوانید صدای بیرون را واضح بشنوید. از تغییر مداوم آهنگ، جست‌وجوی لیست پخش یا کار با سیستم صوتی هنگام حرکت پرهیز کنید و این کارها را در هنگام توقف انجام دهید. در شرایط پیچیده مانند تقاطع‌ها، هوای بارانی، مه، رانندگی شبانه، ورود به تونل‌ها یا محیط‌های ناشناس، مناسب است صدای موسیقی را حتی کمتر کنید تا تمرکز شما کاملاً روی رانندگی باشد.

رسیدگی به کودک

کودکان در خودرو به توجه زیادی نیاز دارند و همین موضوع به راحتی می‌تواند راننده را دچار حواس‌پرتی کند. گریه، فریاد، درخواست مکرر، افتادن اسباب‌بازی، باز کردن کمربند یا تلاش برای جابه‌جایی روی صندلی، همه موقعیت‌هایی هستند که ممکن است راننده را وسوسه کنند در حین حرکت، به عقب برگردد، خم شود یا با یک دست فرمان را نگه دارد و با دست دیگر به کودک برسد.

چنین رفتاری بسیار خطرناک است، چون شما در این لحظه هم کنترل فیزیکی خودرو را ضعیف کرده‌اید و هم تمرکز ذهنی خود را از دست داده‌اید. یک نگاه چند ثانیه‌ای به عقب، در محیط شهری کافی است تا از عابری که ناگهان وارد خیابان شده یا خودروی جلویی که توقف ناگهانی داشته عقب بمانید و دچار تصادف شوید.

در هنگام حرکت، به هیچ‌وجه نباید برای رسیدگی به کودک، از صندلی خود جدا شوید، به عقب بچرخید، کمربند خود را باز کنید یا فرمان را با یک دستِ کم‌توجه نگه دارید.

اصول ایمن برخورد با این موضوع عبارت است از:

اول، کودک باید همیشه در صندلی مخصوص کودک و در ردیف عقب، با کمربند بسته و نصب صحیح بنشیند. این کار هم برای حفاظت او در تصادف ضروری است و هم از حرکت آزاد او در کابین جلوگیری می‌کند.

دوم، قبل از حرکت، هر چیزی که کودک ممکن است نیاز داشته باشد مانند بطری آب، اسباب‌بازی یا خوراکی، در دسترس خودش و به شکلی امن قرار دهید تا نیاز به دخالت شما حین رانندگی کمتر شود.

سوم، اگر کودک گریه می‌کند، کمربند را باز کرده، صندلی را شل کرده یا مشکلی پیش آمده است، تنها راه ایمن این است که در اولین محل مناسب و مجاز، خودرو را به طور کامل متوقف کنید و سپس در حالت توقف، به او رسیدگی کنید. بهتر است به کودک و همراهان، از ابتدا توضیح دهید که «وقتی ماشین در حرکت است، من فقط رانندگی می‌کنم و رسیدگی به هر چیز، بعد از توقف خواهد بود.» این قاعده ساده، می‌تواند از بسیاری حوادث جلوگیری کند.