12.3.1. رانندگی در تونل

Table of Contents

روشن کردن چراغ‌ها

پیش از ورود به تونل باید طوری آماده شوید که کمترین تغییر ناگهانی برای چشم و سایر رانندگان ایجاد شود. ورود به تونل، حتی در روز، معمولاً با کاهش شدید نور همراه است و اگر چراغ‌های جلو روشن نباشند، هم دید شما کم می‌شود و هم دیگران به‌سادگی شما را نمی‌بینند. بنابراین به‌محض دیدن تابلو یا علامت نزدیک‌شدن به تونل، با فاصله کافی پیش از ورودی، چراغ‌های جلو را روی «نور پایین» قرار دهید. استفاده از نور بالا در تونل، به‌خصوص در تونل‌های دوطرفه، باعث خیرگی رانندگان مقابل و حتی راننده جلویی می‌شود و احتمال انحراف و تصادف را بالا می‌برد.

در بسیاری از تونل‌ها، روشن کردن چراغ حتی در روز «الزام قانونی» است و تابلوهای مربوط، پیش از تونل نصب می‌شود. به این تابلوها توجه کنید و از اتکا به نور محیط تونل پرهیز کنید، زیرا ممکن است بخشی از چراغ‌های تونل خاموش باشد یا مه و دود، دید را کمتر کند. پنجره جلو و آینه‌ها را تمیز نگه دارید تا انعکاس نورها، دید شما را بدتر نکند.

در تونل همیشه از «نور پایین» استفاده کنید، روشن کردن چراغ جلو الزامی است، و استفاده از نور بالا، به‌جز در موارد اضطراری و نبودِ هیچ خودروی دیگر، ممنوع و خطرناک است.

همچنین پیش از ورود به تونل، در صورت امکان عینک‌های آفتابی تیره را بردارید، زیرا ورود با عینک تیره به فضای کم‌نور، چند ثانیه دید شما را تقریباً از بین می‌برد. این چند ثانیه در سرعت‌های برون‌شهری می‌تواند به معنای طی‌کردن ده‌ها متر بدون دید کافی باشد.

رعایت فاصله

در تونل امکان مانور ناگهانی، تغییر خط شدید یا فرار به حاشیه باز، بسیار محدود است، به‌همین دلیل «فاصله طولی ایمن» اهمیت بیشتری از مسیرهای باز دارد. پس از ورود به تونل، سرعت خود را با جریان ترافیک هماهنگ کنید و فاصله‌ای بیش از حالت عادی در هوای آزاد حفظ کنید، زیرا در صورت بروز مشکل، فضایی برای ترمزگیری یا تغییر مسیر ندارید.

حداقل توصیه آن است که در شرایط عادی، فاصله زمانی خود را با خودروی جلویی، دست‌کم روی حدود ۳ ثانیه تنظیم کنید و اگر تونل مرطوب، لغزنده، مه‌آلود یا دودی است، این فاصله را بیشتر کنید. برای تخمین فاصله زمانی، نقطه ثابتی در دیواره یا سقف تونل انتخاب کنید، وقتی خودروی جلویی از کنار آن می‌گذرد، شروع به شمردن «یک‌هزار و یک، یک‌هزار و دو، یک‌هزار و سه» کنید و بررسی کنید قبل از اتمام شمارش از آن نقطه عبور نکنید.

در تونل باید از چسبیدن به سپر خودروی جلویی پرهیز کنید، زیرا اگر خودروی جلو ناگهان ترمز کند یا به مانعی برخورد کند، شما فرصت واکنش نخواهید داشت. همچنین از حرکت در کنار خودروی دیگر، به‌ویژه خودروهای سنگین، تا حد امکان خودداری کنید و اگر مجبورید در کنار آن‌ها بمانید، زمان این وضعیت را کم کنید، چون در صورت انحراف جزئی هر دو خودرو، برخورد حتمی است.

جدول زیر یک راهنمای کلی برای افزایش فاصله در تونل است:

وضعیت تونل	حداقل فاصله زمانی پیشنهادی
خشک و روشن	حدود ۳ ثانیه
مرطوب یا لغزنده	۴ تا ۵ ثانیه
همراه با مه یا دود	۵ ثانیه و بیشتر

رعایت فاصله طولی در تونل حیاتی است، چون راه فرار جانبی وجود ندارد و هر خطای کوچک جلوی شما، به‌سرعت به تصادف زنجیره‌ای تبدیل می‌شود.

خودداری از توقف

تونل محیطی بسته با تهویه محدود است و توقف بی‌دلیل یا غیرضروری در آن، می‌تواند جریان هوا و ترافیک را مختل و ترافیک ایستاده و حتی تصادف زنجیره‌ای ایجاد کند. در رانندگی عادی، هرگز به بهانه تنظیم مسیریاب، صحبت با تلفن، بررسی نور چراغ‌ها یا استراحت، در تونل توقف نکنید. این کار هم خلاف مقررات است و هم برای شما و دیگران بسیار خطرناک است.

اگر به هر دلیل، ترافیک متوقف شد و شما مجبور به ایستادن شدید، فاصله ایمن خود را با خودروی جلویی حفظ کنید و در حالت آماده برای حرکت بمانید. از پیاده شدن از خودرو، باز کردن درها یا قدم‌زدن در تونل خودداری کنید، مگر آن‌که حادثه جدی و دستور نیروهای امدادی یا پلیس وجود داشته باشد.

در تونل‌های طولانی ممکن است احساس ترس، تنگی نفس یا اضطراب کنید، اما نباید به این احساس اجازه دهید شما را وادار به توقف ناگهانی کند. برنامه‌ریزی درست این است که پیش از ورود به تونل، در صورت نیاز به استراحت یا تنظیمات، در حاشیه بیرون تونل توقف کنید و تنها زمانی وارد شوید که آمادگی عبور پیوسته را دارید.

هرگونه توقف غیراضطراری در تونل ممنوع و بسیار خطرناک است. توقف فقط در صورت «اضطرار واقعی» و در محل‌های ایمن پیش‌بینی‌شده مجاز است.

خودداری از دور زدن

تونل، چه کوتاه و چه طولانی، به هیچ‌وجه مکان مناسبی برای دور زدن نیست. شعاع دید محدود، نبودِ حاشیه امن، حضور احتمالی خودروهای سنگین و سرعت بالای جریان ترافیک، باعث می‌شود هر تلاش برای دور زدن، تقریباً حتماً به حادثه‌ای شدید منجر شود. حتی اگر متوجه شوید اشتباه وارد تونل شده‌اید یا خروجی مورد نظر را رد کرده‌اید، باید به مسیر ادامه دهید و در نخستین محل امن بیرون تونل، دور زده یا مسیر جایگزین انتخاب کنید.

دور زدن در تونل، علاوه بر خطر ذاتی، ممکن است خودرو را به حالت عرضی نسبت به خط حرکت درآورد و تمام عرض تونل را ببندد. در چنین وضعیتی، حتی با سرعت‌های متوسط، برخورد چندین خودرو از جلو و عقب بسیار محتمل است.

به تابلوها و خط‌کشی‌ها نیز توجه کنید. در تونل معمولاً خطوط میانی به‌صورت ممتد است و این خود نشانه ممنوعیت عبور از روی خط و تغییر ناگهانی مسیر است. اگر در تونلِ دوخطه یا چندخطه هستید و نیاز به تغییر جهت کلی مسیر دارید، این کار باید پس از خروج کامل از تونل و در تقاطع‌ها یا دوربرگردان‌های مجاز انجام شود.

هر نوع «دور زدن» در تونل، به‌طور مطلق ممنوع است، حتی اگر مسیر را اشتباه آمده باشید. همیشه تا بیرون تونل ادامه دهید و در محل مجاز، مسیر خود را اصلاح کنید.

خودداری از دنده‌عقب

حرکت دنده‌عقب در تونل، یکی از خطرناک‌ترین رفتارهای رانندگی است. تونل معمولاً دید محدودی دارد، خودروهای دیگر انتظار دیدن خودرویی در حال عقب رفتن را ندارند و سطح راه ممکن است لغزنده باشد. اگر خروجی را اشتباه رد کنید یا متوجه شوید باید در مسیر دیگری می‌بودید، به‌هیچ‌وجه نباید تلاش کنید با دنده‌عقب به عقب برگردید، حتی اگر فاصله تا خروجی خیلی کم باشد.

در تونل‌های دوطرفه، عقب رفتن ممکن است شما را ناگهان روبه‌روی خودرویی قرار دهد که با سرعت متعارف در جهت مخالف حرکت می‌کند، زیرا به‌دلیل نور، دود، مه‌گرفتگی یا پیچ، به‌سختی قابل تشخیص هستید. حتی در تونل‌های یک‌طرفه چندخطه نیز، وسیله نقلیه‌ای که دنده‌عقب می‌آید، می‌تواند باعث برخورد از پشت یا تصادف زنجیره‌ای شود، چون رانندگان دیگر معمولاً فقط روبه‌رو را می‌بینند و شتاب می‌گیرند.

اگر در ترافیک متوقف هستید، خودرو را در دنده مناسب (معمولاً یک یا حالت خلاص بسته به شرایط) نگه دارید، و از عقب بردن خودرو برای «جا باز کردن» یا «کنار کشیدن» بدون فضای کافی، خودداری کنید. اگر افسر راهنمایی یا مأمور امداد به شما دستور جابه‌جایی داد، دقیقاً بر اساس دستور او و تنها در صورت ایمن بودن شرایط عمل کنید.

حرکت دنده‌عقب در تونل، حتی در مسافت بسیار کوتاه، ممنوع و فوق‌العاده خطرناک است. اگر اشتباه کرده‌اید، مسیر را تا بیرون تونل ادامه دهید و در نخستین محل امن، راه خود را اصلاح کنید.

توجه به خروجی اضطراری

بسیاری از تونل‌های مدرن به خروجی‌ها و پناهگاه‌های اضطراری مجهز هستند که برای مواقع آتش‌سوزی، تصادف شدید یا بسته‌شدن کامل مسیر استفاده می‌شوند. هنگام رانندگی در تونل، اگرچه نباید دائماً ذهن خود را درگیر ترس از حادثه کنید، اما خوب است به تابلوهای سبزرنگ یا علائم راهنمای خروج اضطراری نگاه کنید و حدوداً بدانید در چه فاصله‌ای می‌توانید به یکی از این خروجی‌ها دسترسی داشته باشید.

این خروجی‌ها ممکن است به‌صورت درهایی در دیواره تونل، راه‌پله‌هایی به سطح زمین، یا تونل‌های جانبی به تونل موازی دیگر باشند. معمولاً روی تابلوها، جهت و فاصله تا خروجی اضطراری با علامت پیکان و عدد (مثلاً ۱۰۰ m) مشخص شده است. اگر در شرایط عادی فقط محل این تابلوها را در ذهن داشته باشید، در وضعیت اضطراری، بدون سردرگمی می‌توانید به نزدیک‌ترین خروجی برسید.

اگر حادثه‌ای در تونل رخ دهد و نیروهای امدادی یا بلندگوهای تونل شما را به استفاده از خروجی اضطراری هدایت کنند، خودرو را در حاشیه و تا حد امکان منظم متوقف کنید، چراغ خطر را روشن بگذارید، موتور را خاموش کنید و طبق دستور، به سمت نزدیک‌ترین خروجی حرکت کنید. در این حالت، خودرو مهم نیست، جان شما و دیگران در اولویت است.

در تونل، تابلوهای خروج اضطراری را جدی بگیرید و موقعیت تقریبی نزدیک‌ترین خروج را در ذهن نگه دارید. در حادثه، به‌جای تلاش برای برگشت یا عبور از میان دود و آتش، از این خروج‌ها استفاده کنید.

اقدامات هنگام خرابی

اگر خودرو در داخل تونل دچار نقص فنی شود، اولویت اول شما «حفظ کنترل» و جلوگیری از تصادف است، نه تعمیر فوری خودرو. به‌محض احساس مشکل، پای خود را از روی گاز بردارید، فرمان را محکم در دست بگیرید و تلاش کنید بدون ترمز ناگهانی، به‌آرامی سرعت را کم کنید. اگر خودرو هنوز قدرت حرکت دارد، با چراغ راهنما به‌تدریج به سمت حاشیه یا محل‌های ویژه توقف اضطراری که معمولاً در فواصل مشخص در تونل وجود دارد، بروید.

در صورتی که خودرو ناگهان از حرکت بایستد و امکان رساندن آن به حاشیه وجود نداشته باشد، چراغ خطر را فوراً روشن کنید و اگر ایمن است، سعی کنید با استفاده از دنده سنگین و استارت یا کمک سرنشینان، خودرو را چند متر به سمت کنار راه هل دهید. سپس، پس از اطمینان از توقف کامل و قرارگرفتن در حاشیه، کمربندها را باز کنید و وضعیت ترافیک پشت سر را از آینه بررسی کنید.

در تونل، برخلاف جاده باز، پیاده شدن بی‌محابا از خودرو می‌تواند بسیار خطرناک باشد. اگر الزاماً باید خودرو را ترک کنید، از سمت دور از جریان ترافیک پیاده شوید، در را زیاد باز نگذارید و به‌سرعت پشت حفاظ‌ها یا در محل امن جانبی مستقر شوید. استفاده از جلیقه بازتابنده اگر در خودرو دارید، در تونل اهمیت بیشتری دارد، چون نور چراغ‌های دیگران ممکن است شما را دیر ببینند.

اگر تونل به تلفن‌های اضطراری دیواری مجهز است، پس از ایمن‌سازی خود و سرنشینان، به نزدیک‌ترین تلفن اضطراری بروید و خرابی را گزارش کنید. در غیر این صورت، با تلفن همراه، شماره‌های امدادی یا پلیس راهنمایی و رانندگی را در تماس بگیرید و توضیح دهید که در کدام تونل، در چه جهت، و تقریباً در چه فاصله‌ای از ورودی یا خروجی هستید. هرچه محل خود را دقیق‌تر اعلام کنید، رسیدن امداد سریع‌تر خواهد بود.

تا رسیدن امداد، از تلاش برای تعمیر پیچیده خودرو در وسط مسیر خودداری کنید. کاپوت را تنها در صورتی که ایمن است و لازم است، باز کنید و از ایستادن در جلوی خودرو و پشت آن در مسیر حرکت ترافیک اجتناب کنید. اگر دود، بوی سوخت یا نشانه‌های آتش‌سوزی مشاهده کردید و امکان جابه‌جایی خودرو نیست، فوراً خود و سرنشینان را به نزدیک‌ترین خروج اضطراری یا محل امن هدایت کنید.

در خرابی داخل تونل، اولویت با «ایمن‌سازی محل»، «روشن کردن فلاشر»، «انتقال خودرو و سرنشینان به حاشیه یا خروج اضطراری» و «تماس با امداد» است. هرگز برای تعمیر طولانی در وسط تونل نایستید و خود را در معرض ترافیک قرار ندهید.

با رعایت این نکات، رانندگی در تونل، حتی در تونل‌های طولانی، می‌تواند به‌همان اندازه رانندگی در جاده‌های باز ایمن باشد، به‌شرط آن‌که قوانین خاص این محیط بسته و پرریسک را جدی بگیرید و به‌هیچ‌وجه رفتارهای پرخطر مانند توقف بی‌مورد، دنده‌عقب، دور زدن یا بی‌توجهی به خروج‌های اضطراری را انجام ندهید.