21.2.1. مصدوم بیهوش

Table of Contents

بررسی تنفس

در برخورد با مصدوم بیهوش، پس از آنکه ایمنی صحنه را بررسی کردید، مهم‌ترین کار این است که بفهمید مصدوم نفس می‌کشد یا نه. یک مصدوم بیهوش که نفس نمی‌کشد، تنها چند دقیقه تا مرگ فاصله دارد و این دقیقا جایی است که احیای قلبی ریوی مطرح می‌شود که در بخش دیگری از دوره توضیح داده خواهد شد. در اینجا فقط روی «تشخیص تنفس» تمرکز می‌کنیم.

ابتدا مصدوم را صدا بزنید و به‌آرامی شانه او را تکان دهید و با صدای بلند بگویید: «حالت خوبه؟» اگر واکنشی نشان نداد، او را بیهوش فرض کنید. در این مرحله، زمان بسیار مهم است، اما باید خونسرد بمانید و کارها را با ترتیب درست انجام دهید.

برای بررسی تنفس، از روش «ببین، بشنو، احساس کن» استفاده کنید. اگر مصدوم به پشت خوابیده است، کنار سر او زانو بزنید، صورت خود را نزدیک دهان و بینی او قرار دهید، به سمت قفسه سینه نگاه کنید، گوش خود را نزدیک دهان او بگیرید و گونه‌تان را نیز در مسیر بازدم احتمالی قرار دهید. در حدود ۱۰ ثانیه، این سه چیز را هم‌زمان بررسی کنید: آیا بالا و پایین رفتن قفسه سینه را می‌بینید، آیا صدای تنفس را می‌شنوید، و آیا جریان هوایی را روی گونه خود احساس می‌کنید.

تنفسی را «مؤثر» بدانید که منظم، قابل‌شنیدن یا قابل‌احساس و همراه با حرکت قفسه سینه باشد. نفس‌های بسیار سطحی، بریده‌بریده، یا صداهای خِرخِر مانند، ممکن است نشانه تنفس ناکافی یا انسداد نسبی راه هوایی باشند. در چنین حالتی، باز کردن راه هوایی، که در ادامه می‌آید، اهمیت حیاتی دارد.

هرگز برای بررسی تنفس، زمان طولانی صرف نکنید. حدود ۱۰ ثانیه کافی است. «هیچ تنفس قابل‌مشاهده» یا «تنفس بسیار غیرطبیعی» را جدی بگیرید و بلافاصله برای کمک اضطراری اقدام کنید.

باز کردن راه هوایی

در فرد بیهوش، زبان شل می‌شود و می‌تواند روی راه هوایی بیفتد و عبور هوا را مسدود کند. هدف از باز کردن راه هوایی، برداشتن این مانع نرم و ایجاد یک مسیر باز برای عبور هوا از دهان و بینی، به داخل ریه‌ها است.

اگر مشکوک به آسیب جدی ستون فقرات نیستید، ساده‌ترین و مؤثرترین روش، مانور «بالا بردن چانه و عقب بردن سر» است. کنار سر مصدوم زانو بزنید، یک دست را روی پیشانی او بگذارید و به‌آرامی سر را کمی به عقب فشار دهید، در همین زمان با انگشتان دست دیگر، زیر چانه استخوانی مصدوم را گرفته و آن را به سمت بالا و جلو بکشید. این کار، زبان را از عقب گلو دور می‌کند و راه هوایی را باز می‌کند.

اگر جسم قابل‌مشاهده‌ای مانند دندان شکسته، غذا یا استفراغ در دهان مصدوم می‌بینید، بدون این که کورکورانه داخل دهان بروید، فقط اجسامی را که کاملا قابل‌دسترس و دیده می‌شوند، با دو انگشت بگیرید و بیرون بیاورید. هرگز بدون دیدن جسم، انگشت را در حلق مصدوم نچرخانید، چون ممکن است جسم را بیشتر به عمق گلو هل دهید و انسداد را بدتر کنید.

در مواردی که احتمال می‌دهید گردن یا ستون فقرات آسیب دیده است، مانند تصادف شدید یا سقوط از ارتفاع، باید تا حد امکان از حرکت دادن گردن خودداری کنید. در چنین وضعیتی، روش اصلی باز کردن راه هوایی «بالا کشیدن چانه بدون عقب بردن سر» است. در این روش، سر را در وضعیت نسبتاً خنثی نگه می‌دارید و فقط چانه را با دقت به سمت بالا می‌کشید تا زبان از عقب گلو کمی فاصله بگیرد. این روش ممکن است به اندازه روش قبلی مؤثر نباشد، اما خطر حرکت گردن را کاهش می‌دهد.

باز کردن راه هوایی، اولین و مهم‌ترین اقدام حیاتی برای مصدوم بیهوش است. بدون راه هوایی باز، هیچ روش کمکی دیگری، از جمله احیای قلبی ریوی، مؤثر نخواهد بود.

وضعیت ریکاوری

اگر مصدوم بیهوش است، اما تنفس خودبه‌خودی مؤثر دارد و خطر واضحی از نظر شکستگی ستون فقرات یا صدمات جدی دیگر وجود ندارد، بهترین کار قرار دادن او در «وضعیت ریکاوری» است. این وضعیت کمک می‌کند راه هوایی باز بماند، زبان کمتر راه نفس را ببندد، و اگر استفراغ یا ترشحات دهانی رخ دهد، در ریه‌ها نریزد.

برای قرار دادن مصدوم در وضعیت ریکاوری، ابتدا مطمئن شوید که او به پشت خوابیده است و در کنارش زانو بزنید. دستی از مصدوم را که نزدیک شما است، در زاویه تقریبی نود درجه نسبت به بدن او قرار دهید، به طوری که کف دست رو به بالا باشد. دست دیگر مصدوم را از روی سینه او عبور دهید و پشت دست را روی گونه نزدیک خود بگذارید و با دست خود، آن را در همان حالت نگه دارید. سپس پای دورتر مصدوم را از زانو خم کنید، کف پا را روی زمین قرار دهید. حالا با گرفتن زانو و شانه دورتر، به‌آرامی مصدوم را به سمت خود بچرخانید تا به پهلو قرار بگیرد.

وقتی مصدوم به پهلو قرار گرفت، سر او را کمی به عقب ببرید تا راه هوایی بازتر شود و دهان رو به پایین باشد تا ترشحات به‌راحتی خارج شوند. دست زیرین در زاویه مناسب قرار دارد و دست بالایی زیر گونه، مثل یک تکیه‌گاه عمل می‌کند. پای بالایی را نیز به گونه‌ای قرار دهید که مفصل ران و زانو کمی خم باشند تا بدن در همان وضعیت پایدار بماند و به پشت برنگردد.

وضعیت ریکاوری یک وضعیت پایدار و ایمن است که برای مصدوم بیهوش دارای تنفس، تا زمان رسیدن امداد حرفه‌ای، توصیه می‌شود؛ به‌شرطی که دلیلی جدی برای نگرانی در مورد شکستگی ستون فقرات وجود نداشته باشد.

در مصدوم بیهوش دارای تنفس، که مشکوک به آسیب جدی گردن یا کمر نیست، «قرار دادن در وضعیت ریکاوری» بهترین راه جلوگیری از خفگی ناشی از زبان یا استفراغ است.

مراقبت از ستون فقرات

در حوادث ترافیکی، همیشه باید احتمال آسیب به ستون فقرات، به‌ویژه گردن، را در نظر بگیرید. هرگونه حرکت شدید، چرخش ناگهانی یا خم‌کردن گردن و کمر، می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیر، مانند قطع نخاع، ایجاد یا تشدید کند. هدف شما به عنوان کمک‌اولیه‌دهنده، این است که در عین حفظ راه هوایی و تنفس، کمترین حرکت ممکن را به محور سر، گردن و تنه وارد کنید.

اگر صحنه امن است و نیاز فوری برای جابجایی مصدوم وجود ندارد، بهترین کار این است که او را همان‌طور که هست، ثابت نگه دارید. کنار سر مصدوم زانو بزنید و با دو دست، دو طرف سر او را بگیرید طوری که انگشتان در امتداد خط فک و جمجمه قرار گیرند و شست‌ها روی استخوان‌های گونه یا نزدیک آن باشند. تلاش کنید سر، گردن و تنه را در یک خط مستقیم نگه دارید و اجازه ندهید سر به طرفین بچرخد یا بیش از حد خم و راست شود.

اگر نیاز به باز کردن راه هوایی وجود دارد و به آسیب گردن مشکوک هستید، سر را تا حد امکان در وضعیت خنثی نگه دارید و فقط چانه را به آرامی بالا بکشید، بدون این که سر را به عقب ببرید. در صورت حضور چند امدادگر، می‌توان هماهنگ عمل کرد تا هنگام هرگونه جابه‌جایی یا چرخاندن بدن، سر و گردن و تنه به‌صورت یک واحد حرکت کنند و خم نشوند.

جابجایی مصدوم مشکوک به آسیب ستون فقرات، فقط در سه حالت توجیه‌پذیر است: زمانی که در خطر مستقیم است، مانند آتش یا انفجار، زمانی که لازم است برای احیای قلبی ریوی او را روی سطح محکم به پشت بخوابانید، و زمانی که باید راه هوایی را از انسداد جدی نجات دهید. در غیر این صورت، «ثابت نگه داشتن» ایمن‌تر از «جابجا کردن» است.

در مصدوم ترافیکی، تا زمانی که خلافش ثابت نشده، فرض کنید ستون فقرات آسیب دیده است. هر حرکت غیرضروری گردن و کمر می‌تواند آسیب نخاعی را تشدید کند.

نظارت تا رسیدن اورژانس

پس از آنکه راه هوایی مصدوم را باز کردید، از وجود تنفس مؤثر مطمئن شدید و در صورت امکان او را در وضعیت مناسب قرار دادید، کار شما تمام نشده است. مصدوم بیهوش حتی در صورت داشتن تنفس، ممکن است در هر لحظه وضعیتش تغییر کند. «نظارت مداوم» تا رسیدن نیروهای اورژانس، بخش جدایی‌ناپذیر اقدامات اولیه است.

پیش از هر چیز، اگر هنوز تماس با اورژانس برقرار نکرده‌اید، این کار را انجام دهید یا از فرد دیگری بخواهید فوراً تماس بگیرد و اطلاعات لازم را بدهد. سپس در کنار مصدوم بمانید، او را تنها نگذارید و در فواصل کوتاه، دوباره تنفس و رنگ پوست و لب‌ها را بررسی کنید. کبودی لب‌ها یا صورت، کاهش سرعت یا توقف حرکت قفسه سینه، یا صداهای غیرعادی تنفسی، همگی نشانه تغییر وضعیت هستند.

در طول این مدت، مراقب باشید وضعیت بدن مصدوم به‌هم نخورد. اگر در وضعیت ریکاوری است، مطمئن شوید سر هنوز در حالت مناسب قرار دارد و دهان رو به پایین است تا ترشحات خارج شوند. اگر به آسیب ستون فقرات مشکوک هستید و او را روی پشت نگه داشته‌اید، مواظب باشید سر و گردن ثابت بمانند و در عین حال راه هوایی باز بماند. در صورت استفراغ یا خروج ترشحات، در حد امکان بدون حرکت دادن غیرضروری سر و گردن، دهان را پاک کنید تا مسیر هوا مسدود نشود.

اگر در هر لحظه احساس کردید تنفس قطع شده یا به‌طور واضح ناکافی است، باید به مراحل احیای قلبی ریوی وارد شوید که در بخش دیگری از دوره به طور جداگانه آموزش داده می‌شود. در عین حال، آرامش خود را حفظ کنید، به مصدوم حتی اگر بیهوش است با صدای آرام صحبت کنید، و اطرافیان را از ازدحام و ایجاد هیجان بیهوده کنار مصدوم بازدارید تا فضا برای امدادگران حرفه‌ای هنگام رسیدن، آماده باشد.

وظیفه شما تا رسیدن اورژانس، «ترک نکردن مصدوم»، «پاییدن تنفس» و «حفظ راه هوایی و ایمنی» است. قطع تنفس یا تغییر ناگهانی وضعیت، ممکن است در هر لحظه رخ دهد و نیاز به واکنش سریع دارد.