KAHIBARO
21.2.2. خونریزی
Table of Contents
فشار مستقیم
برای یک راننده، مهمترین و مؤثرترین روش کنترل خونریزی، «فشار مستقیم بر محل زخم» است. تا زمانی که جان خودتان در خطر نیست و صحنه ایمن است، باید سعی کنید در کوتاهترین زمان روی محل خونریزی فشار وارد کنید تا جریان خون کاهش پیدا کند و لخته تشکیل شود.
در خونریزیهای باز که خون از پوست خارج میشود، ابتدا محل تقریبی خروج خون را پیدا کنید. اگر لباس خیس از خون است، در حد امکان لباس را از روی زخم کنار بزنید یا پاره کنید تا بتوانید دقیقتر روی خود زخم فشار دهید. اگر لباس به زخم چسبیده است، آن را به زور جدا نکنید، فقط روی همان ناحیه فشار وارد کنید.
فشار را میتوانید با دست یا با یک تکه پارچه تمیز انجام دهید. اگر دستکش در دسترس دارید، حتماً ابتدا آن را بپوشید و سپس مستقیماً روی زخم فشار دهید. اگر دستکش ندارید، بهتر است بین دست شما و خون، چند لایه پارچه، گاز یا حتی لباس تمیز قرار بگیرد تا هم فشار کافی وارد شود و هم تماس مستقیم با خون کمتر شود.
در خونریزی شدید، فشار باید «محکم و مداوم» باشد، نه فشارهای کوتاه و قطعشونده. تا زمانی که امداد حرفهای نرسیده است یا پانسمان مناسبی آماده نکردهاید، دستتان را از روی زخم برندارید. اگر خون از لابهلای انگشتان یا پارچه بیرون زد، فشار را کم نکنید، بلکه در صورت امکان فشار را بیشتر کنید یا لایههای بیشتری روی زخم قرار دهید.
قاعده مهم: در خونریزی شدید، «فشار مستقیم و بدون وقفه» روی محل زخم، مهمترین کار برای نجات جان مصدوم است. برداشتن مکرر دست برای نگاه کردن به زخم، میتواند لخته را از بین ببرد و خونریزی را دوباره شدید کند.
در برخورد راننده با تصادف، معمولاً فرصت و امکانات کافی برای روشهای پیچیده وجود ندارد. بنابراین تمرکز شما باید روی یک کار ساده و حیاتی باشد: ایجاد فشار مؤثر روی محل خونریزی و نگه داشتن آن تا رسیدن نیروهای امدادی.
استفاده از پانسمان
پس از اینکه با فشار مستقیم توانستید سرعت خونریزی را تا حدی کم کنید، نوبت به استفاده از «پانسمان» میرسد. در موقعیتهای کنار جاده، ممکن است گاز استریل و تجهیزات حرفهای در دسترس نباشد. در این صورت میتوانید از هر پارچه نسبتاً تمیز، مانند دستمال، تیشرت، روسری یا حتی آستین لباس، به عنوان پانسمان موقت استفاده کنید.
گاز یا پارچه را روی محل خونریزی قرار دهید و همان فشار مستقیم را این بار روی پانسمان اعمال کنید. اگر خون از پارچه عبور کرد و آن را خیس کرد، پارچه را از روی زخم برندارید، بلکه یک لایه دیگر روی قبلی اضافه کنید و روی هر دو لایه با دست فشار دهید. جدا کردن پارچه خونی، باعث کنده شدن لختههای ابتدایی میشود و خونریزی را دوباره تشدید میکند.
اگر امکانات اجازه میدهد، پس از چند دقیقه فشار دستی، میتوانید پانسمان را با یک نوار پارچهای یا باند دور عضو ببندید تا فشار ثابت بماند. در این حالت باید دقت کنید که بستن باند نه آنقدر شل باشد که خونریزی ادامه پیدا کند و نه آنقدر سفت که جریان خون کاملاً قطع شود و عضو بیحس یا کبود گردد. در صورت مشاهده بیحسی، سردی غیرعادی یا کبودی شدید در انتهای عضو، فشار را کمی کاهش دهید.
نکته حیاتی: اگر پانسمان خونی شد، آن را برندارید. همیشه لایههای جدید را «روی» پانسمان قبلی اضافه کنید و فشار را حفظ کنید.
در کمکهای اولیه کنار جاده، شما نباید از روشهایی مانند استفاده خودسرانه از «تورنیکت» (بستن خیلی سفت بالای عضو) بدون آموزش تخصصی استفاده کنید، مگر در خونریزیهای بسیار شدید و تهدیدکننده زندگی و در صورتی که راه دیگری باقی نمانده باشد. در سطح رانندگی عمومی، تمرکز این دوره بر پانسمان فشاری ساده و ایمن است.
بالا نگه داشتن عضو در صورت مناسب بودن
در برخی موارد، میتوان با «بالا آوردن عضو آسیبدیده» به کاهش خونریزی کمک کرد. بالا نگه داشتن عضو، باعث میشود فشار خون در آن ناحیه کمتر شود و بدن راحتتر بتواند خونریزی را کنترل کند. این کار همیشه همراه با فشار مستقیم انجام میشود، نه به جای آن.
اگر خونریزی در دست یا بازو است و مصدوم هوشیار و وضعیت ستون فقراتش مشکوک نیست، میتوانید دست را بالاتر از سطح قلب قرار دهید، مثلاً روی سینه، شانه مقابل یا تکیه داده به یک سطح مناسب. همزمان باید روی محل زخم فشار دهید یا پانسمان فشاری را حفظ کنید.
در خونریزی پا، اگر به ستون فقرات یا لگن مشکوک نیستید و حرکت دادن پا درد شدید یا تغییر شکل واضح ایجاد نمیکند، میتوانید پا را کمی بالاتر از سطح بدن قرار دهید، مثلاً با گذاشتن پتو، لباس یا هر جسم نرم زیر آن. این کار هم باید با حفظ فشار بر محل خونریزی همراه باشد.
قاعده ایمنی: اگر به شکستگی ستون فقرات، گردن، کمر یا لگن شک دارید، از بالا و پایین بردن بیهدف دست و پا خودداری کنید. در این موارد، اولویت با «بیحرکت نگه داشتن» و فقط فشار مستقیم روی زخم است.
همچنین اگر بالا آوردن عضو باعث درد شدید، بدشکلی غیرطبیعی یا بدتر شدن حال مصدوم شد، از ادامه این کار خودداری کنید و فقط بر فشار مستقیم و تماس سریع با اورژانس تمرکز کنید. برای راننده غیرحرفهای، هیچ اقدامی نباید به قیمت تشدید آسیبهای احتمالی استخوانی یا ستون فقرات انجام شود.
جلوگیری از تماس با خون
در کمکهای کنار جاده، حفاظت از «سلامتی خودِ امدادگر» به اندازه نجات جان مصدوم اهمیت دارد. خون میتواند ناقل برخی بیماریهای عفونی باشد، بنابراین باید تا حد امکان از تماس مستقیم پوست شما با خون جلوگیری شود.
بهترین کار، استفاده از «دستکش یکبارمصرف» است. اگر در خودرو همیشه یک جفت دستکش در جعبه کمکهای اولیه داشته باشید، در هنگام تصادف میتوانید بلافاصله آن را بپوشید و بدون دغدغه، روی زخم فشار دهید و پانسمان را انجام دهید.
اگر دستکش در دسترس نیست، میتوانید از راهحلهای موقت استفاده کنید، مانند:
جدول زیر چند جایگزین رایج را نشان میدهد:
| وضعیت | وسیله موقت برای کاهش تماس با خون |
|---|---|
| نبود دستکش | کیسه فریزر، نایلون تمیز، کیسه زباله کوچک |
| نیاز به چند لایه محافظ | تا کردن چندلایه یک پارچه تمیز یا دستمال کاغذی ضخیم |
| جلوگیری از تماس با دست | پیچیدن پارچه یا روسری دور دست قبل از فشار روی زخم |
در هر صورت، حتی با وجود این موانع، باید فرض کنید که احتمال تماس غیرمستقیم با خون وجود دارد. پس بعد از پایان امدادرسانی، در اولین فرصت دستها و هر بخشی از بدن که ممکن است آلوده شده باشد را با آب و صابون بشویید. اگر زخم بازی روی دست دارید که با خون تماس پیدا کرده، آن را بهخوبی شستوشو دهید و در صورت نگرانی، موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
اصل ایمنی شخصی: هرگز برای کمک به دیگران، جان و سلامت خود را به خطر جدی نیندازید. استفاده از دستکش و جلوگیری از تماس مستقیم با خون، بخشی از «کمک ایمن» است.
همچنین از تماس دهان، چشم یا صورت با دستهای آلوده خودداری کنید و تا وقتی دستها را نشستهاید، چیزی نخورید و ننوشید.
بررسی علائم شوک
در خونریزیهای متوسط تا شدید، علاوه بر کنترل خودِ خونریزی، باید مراقب «شوک» هم باشید. شوک حالتی است که در آن گردش خون کافی به اندامهای حیاتی نمیرسد و اگر بهموقع تشخیص و مدیریت نشود، میتواند جان مصدوم را تهدید کند.
برخی از علائم معمول شوک عبارتاند از:
پوست سرد، مرطوب و رنگپریده یا خاکستری
عرق سرد روی پیشانی یا صورت
نبض تند و ضعیف
تنفس سریع و سطحی
احساس شدید تشنگی
بیقراری، اضطراب، گیجی یا خوابآلودگی غیرعادی
در صورت مشاهده این علائم در مصدومی که خونریزی داشته است، باید فرض کنید که در معرض شوک است، حتی اگر خونریزی را تا حدی کنترل کردهاید. کارهایی که میتوانید در سطح کمکهای اولیه کنار جاده انجام دهید عبارتاند از:
مصدوم را در صورت امکان به پشت بخوابانید، مگر اینکه مشکل تنفسی، آسیب جدی قفسه سینه یا احتمال آسیب ستون فقرات وجود داشته باشد.
خونریزی را با فشار مستقیم و پانسمان فشاری کنترل نگه دارید.
لباسهای خیلی تنگ را در ناحیه گردن و سینه کمی شل کنید تا تنفس راحتتر شود.
با استفاده از پتو، لباس یا هر پوشش دیگری، بدن مصدوم را گرم نگه دارید. هدف، جلوگیری از سرما خوردن بدن است، نه گرم کردن بیش از حد.
با مصدوم صحبت کنید، آرامش بدهید و مانع از بیقراری شدید شوید.
به او «خوراکی یا نوشیدنی» ندهید، بهخصوص اگر بیهوش، گیج، یا در معرض نیاز به عمل جراحی باشد.
اگر اورژانس هنوز خبر نشده است، فوراً تماس بگیرید و خونریزی و احتمال شوک را اطلاع دهید.
نکته بسیار مهم: در مصدوم مشکوک به شوک، به او آب یا نوشیدنی ندهید، حتی اگر شدیداً احساس تشنگی میکند. تنها کار ایمن، کنترل خونریزی، گرم نگه داشتن بدن و درخواست سریع کمک پزشکی است.
بهعنوان راننده، از شما انتظار نمیرود شوک را به طور دقیق از نظر پزشکی تشخیص دهید، اما باید «علائم هشداردهنده» آن را بشناسید و بدانید که خونریزی قابل توجه، همواره با خطر شوک همراه است. تمرکز شما باید بر سه کار اصلی باشد: حفظ ایمنی صحنه، کنترل خونریزی با فشار مستقیم و پانسمان، و زیر نظر داشتن وضعیت عمومی مصدوم تا رسیدن نیروهای امدادی.
Views: 0