1.11.5. افعال وجهی müssen و dürfen

Table of Contents

آشنایی کلی با müssen و dürfen

در این فصل با دو فعل وجهی بسیار پرکاربرد در زبان آلمانی آشنا می‌شوید: müssen و dürfen.
در سطح A1 کافی است معنی اصلی، صرف در زمان حال و جایگاه آنها در جمله را بدانید و بتوانید با آنها جمله‌های ساده بسازید.

نکته کلیدی:
فعل‌های وجهی در آلمانی همیشه همراه با یک فعل ساده در آخر جمله می‌آیند.
ساختار پایه در زمان حال:
$$
[فاعل] + [صرفِ فعلِ وجهی] + \ldots + [مصدرِ فعلِ اصلی\ در\ انتهای\ جمله]
$$

مثال ساده:
Ich muss arbeiten.
Ich darf gehen.

در ادامه، تفاوت معنایی، صرف و کاربرد هر کدام را می‌بینیم.

معنی و کاربرد müssen

فعل müssen به معنی «باید» و «مجبور بودن» است.
با آن درباره الزام و ضرورت صحبت می‌کنیم. این الزام می‌تواند از طرف قانون، شرایط، دیگران، یا خودتان باشد.

نمونه‌های ساده با ترجمه:

آلمانی	ترجمه فارسی
Ich muss arbeiten.	من باید کار کنم.
Du musst lernen.	تو باید درس بخوانی.
Er muss früh aufstehen.	او باید زود بیدار شود.
Wir müssen gehen.	ما باید برویم.
Ihr müsst warten.	شما باید صبر کنید.
Sie müssen den Termin einhalten.	شما باید قرار را رعایت کنید. / باید سرِ قرار باشید.

در سطح A1، «باید» را همیشه می‌توانید با müssen بگویید. تفاوت‌های معنایی ظریف‌تر با فعل‌های دیگر در سطوح بعدی می‌آیند.

قانون مهم استفاده از müssen:
برای گفتن «باید …» در آلمانی، بعد از müssen همیشه یک فعل اصلی به صورت مصدر (شکل قاموسی با -en) در آخر جمله می‌آید.
Ich muss heute arbeiten.
Du musst den Arzt anrufen.

صرف müssen در زمان حال

در جدول زیر صرف فعل müssen در زمان حال (Präsens) را می‌بینید:

ضمیر	صرف فعل müssen	مثال آلمانی	ترجمه
ich	muss	Ich muss arbeiten.	من باید کار کنم.
du	musst	Du musst früh kommen.	تو باید زود بیایی.
er / sie / es	muss	Er muss lernen.	او باید درس بخواند.
wir	müssen	Wir müssen gehen.	ما باید برویم.
ihr	müsst	Ihr müsst warten.	شما باید صبر کنید.
sie	müssen	Sie müssen bleiben.	آنها باید بمانند.
Sie	müssen	Sie müssen hier unterschreiben.	شما (محترمانه) باید اینجا امضا کنید.

به این بی‌قاعدگی‌ها توجه کنید:

نکات صرف müssen:

در ich و er/sie/es حرف «ü» حذف می‌شود:
ich muss, er muss نه ich müss یا er müss
در du و ihr یک -st و -t اضافه می‌شود:
du musst, ihr müsst

معنی و کاربرد dürfen

فعل dürfen به معنی «اجازه داشتن» است.
با آن درباره مجاز بودن و اجازه صحبت می‌کنیم که معمولا از طرف قانون، قانون مدرسه، والدین، رئیس، یا صاحب‌خانه است.

چند جمله ساده:

آلمانی	ترجمه فارسی
Ich darf gehen.	من اجازه دارم بروم.
Du darfst hier nicht rauchen.	تو اجازه نداری اینجا سیگار بکشی.
Er darf heute lange schlafen.	او امروز اجازه دارد دیر بیدار شود.
Wir dürfen im Park spielen.	ما اجازه داریم در پارک بازی کنیم.
Sie dürfen hier parken.	شما / آنها اجازه دارند اینجا پارک کنند.

در سطح A1، هر وقت در فارسی می‌گویید «می‌تونم / اجازه دارم …؟» و منظورتان اجازه است، از dürfen استفاده می‌کنید، نه از können.
(تفاوت دقیق‌تر میان این دو در فصل افعال وجهی دیگر توضیح داده می‌شود.)

مثال برای سوال مؤدبانه:

Darf ich reinkommen?
آیا اجازه دارم داخل بیایم؟

قانون مهم استفاده از dürfen:
برای گفتن «اجازه داشتن» بعد از dürfen هم همیشه فعل اصلی به صورت مصدر در آخر جمله می‌آید.
Ich darf heute länger bleiben.
Wir dürfen die Handys benutzen.

صرف dürfen در زمان حال

در جدول زیر صرف فعل dürfen در زمان حال را می‌بینید:

ضمیر	صرف فعل dürfen	مثال آلمانی	ترجمه
ich	darf	Ich darf fahren.	من اجازه دارم رانندگی کنم.
du	darfst	Du darfst fragen.	تو اجازه داری سؤال بپرسی.
er / sie / es	darf	Sie darf bleiben.	او اجازه دارد بماند.
wir	dürfen	Wir dürfen laut sprechen.	ما اجازه داریم بلند صحبت کنیم.
ihr	dürft	Ihr dürft hier sitzen.	شما اجازه دارید اینجا بنشینید.
sie	dürfen	Sie dürfen wählen.	آنها اجازه دارند انتخاب کنند.
Sie	dürfen	Sie dürfen hier nicht essen.	شما (محترمانه) اجازه ندارید اینجا غذا بخورید.

به بی‌قاعدگی‌های زیر دقت کنید:

نکات صرف dürfen:

در ich و er/sie/es حرف «ü» حذف می‌شود:
ich darf, er darf نه ich dürf یا er dürf
در du و ihr به ریشه darf- پسوند -st و -t اضافه می‌شود:
du darfst, ihr dürft

ساختار جمله با müssen و dürfen

جمله با این دو فعل از نظر ساختار مثل دیگر افعال وجهی است. همیشه دو فعل داریم:

فعل وجهی صرف شده در جایگاه فعل دوم
فعل اصلی در آخر جمله به صورت مصدر

ساختار کلی جمله خبری:

$$
[فاعل] + [صرفِ müssen/dürfen] + \ldots + [مصدر\ در\ انتهای\ جمله]
$$

چند مثال نمونه:

Ich muss morgen früh aufstehen.
من باید فردا صبح زود بیدار شوم.

Du darfst heute lange fernsehen.
تو امروز اجازه داری مدت طولانی تلویزیون تماشا کنی.

Wir müssen um 8 Uhr da sein.
ما باید ساعت ۸ آنجا باشیم.

Ihr dürft im Unterricht nicht telefonieren.
شما اجازه ندارید در کلاس تلفن صحبت کنید.

در جمله‌ای که دو فعل دارد، فقط فعل وجهی صرف می‌شود و فعل اصلی همیشه به صورت مصدر می‌آید:

Ich muss gehen. نه: Ich muss gehe.
Du darfst kommen. نه: Du darfst kommst.

جمله‌های منفی با müssen و dürfen

منفی‌سازی با این افعال از الگوی پایه منفی‌سازی در آلمانی پیروی می‌کند.
در سطح A1 از nicht استفاده کنید.

ساختار کلی:

$$
[فاعل] + [صرفِ müssen/dürfen] + \ldots + nicht + [مصدر\ در\ انتهای\ جمله]
$$

مثال‌ها با müssen:

Ich muss heute nicht arbeiten.
من امروز لازم نیست کار کنم. / مجبور نیستم کار کنم.

Sie muss morgen nicht kommen.
او فردا لازم نیست بیاید.

با dürfen:

Du darfst hier nicht rauchen.
تو اجازه نداری اینجا سیگار بکشی.

Wir dürfen das nicht machen.
ما اجازه نداریم این کار را بکنیم.

نکته مهم معنایی:

تفاوت معنی:
Ich muss arbeiten.
من باید کار کنم.
Ich muss nicht arbeiten.
من لازم نیست کار کنم. / مجبور نیستم کار کنم. (ممکن است کار کنم، اما اجباری نیست.)
Du darfst rauchen.
تو اجازه داری سیگار بکشی.
Du darfst nicht rauchen.
تو اجازه نداری سیگار بکشی. (کاملا ممنوع است.)

سوال بله/خیر با müssen و dürfen

برای ساختن سوال بله/خیر با این افعال، مانند سایر فعل‌ها، فعل صرف شده را به اول جمله می‌آوریم.

ساختار کلی:

$$
[صرفِ müssen/dürfen] + [فاعل] + \ldots + [مصدر\ در\ انتهای\ جمله] \ ?
$$

نمونه‌ها با müssen:

Musst du heute arbeiten?
آیا امروز باید کار کنی؟

Müssen wir einen Termin machen?
آیا باید یک قرار بگذاریم؟

Muss ich auch kommen?
آیا من هم باید بیایم؟

نمونه‌ها با dürfen:

Darf ich hier sitzen?
آیا اجازه دارم اینجا بنشینم؟

Dürfen wir reinkommen?
آیا ما اجازه داریم داخل بیاییم؟

Dürfen sie das sehen?
آیا آنها اجازه دارند این را ببینند؟

پاسخ کوتاه:

Ja, du musst. / Nein, du musst nicht.
Ja, du darfst. / Nein, du darfst nicht.

استفاده از müssen و dürfen در موضوع «تاریخ و قرار ملاقات»

در این سطح، این دو فعل را زیاد در مکالمه‌های روزمره درباره تاریخ، قرار و برنامه‌ها می‌بینید. چند جمله نمونه که هم به تمرین این فصل کمک می‌کند و هم به فصل «تعیین قرار ملاقات»:

نمونه‌ها با müssen:

Ich muss am Montag zum Arzt gehen.
من باید روز دوشنبه پیش دکتر بروم.

Du musst den Termin bestätigen.
تو باید قرار را تأیید کنی.

Wir müssen den Termin verschieben.
ما باید قرار را جابه‌جا کنیم.

Ich muss um 9 Uhr im Büro sein.
من باید ساعت ۹ در اداره باشم.

نمونه‌ها با dürfen:

Darf ich den Termin ändern?
آیا اجازه دارم تاریخ قرار را عوض کنم؟

Dürfen wir den Termin absagen?
آیا ما اجازه داریم قرار را لغو کنیم؟

Darf ich später kommen?
آیا اجازه دارم دیرتر بیایم؟

Sie dürfen den Termin online buchen.
شما اجازه دارید قرار را آنلاین رزرو کنید.

این نوع جمله‌ها در ایمیل‌های ساده، تماس با مطب دکتر، یا هماهنگی قرار با دوستان بسیار پرکاربرد هستند.

مقایسه کوتاه müssen و dürfen

برای جمع‌بندی، تفاوت اصلی این دو فعل در معنی آنهاست. جدول زیر خلاصه را نشان می‌دهد:

فعل	معنی اصلی	نوع جمله	مثال آلمانی	ترجمه
müssen	باید، مجبور بودن	الزام، ضرورت	Ich muss arbeiten.	من باید کار کنم.
dürfen	اجازه داشتن	مجاز بودن	Ich darf gehen.	من اجازه دارم بروم.

و برای منفی:

جمله	معنی
Ich muss nicht arbeiten.	من مجبور نیستم کار کنم.
Ich darf nicht arbeiten.	من اجازه ندارم کار کنم.

یادتان باشد:
müssen = «باید / لازم است»
dürfen = «اجازه داشتن / مجاز بودن»
منفیِ müssen = «لازم نیست / مجبور نیست»
منفیِ dürfen = «اجازه ندارد / ممنوع است»

با تسلط روی این دو فعل، می‌توانید درباره قانون‌ها، وظایف، قرارها و اجازه‌ها در زندگی روزمره آلمانی صحبت کنید.